TMCમાં મોટો ફેરફાર: મમતા જૂથને મળ્યું MAITC નામ, ચૂંટણી ચિહ્ન તરીકે ફૂટબોલ ખેલાડી
પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસ એટલે કે TMCને લઈને ચાલી રહેલા આંતરિક વિવાદે હવે નવો વળાંક લીધો છે. પાર્ટીના નામ અને વર્ષોથી ઓળખાતા ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચૂંટણી ચિહ્નને લઈને બે જૂથો વચ્ચે ચાલી રહેલી ખેંચતાણ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે વચગાળાનો નિર્ણય લીધો છે. હવે આગામી પેટાચૂંટણીઓમાં બંને જૂથો એક જ નામ અને એક જ ચૂંટણી ચિહ્ન હેઠળ ચૂંટણી લડી શકશે નહીં.
ચૂંટણી પંચના નિર્ણય બાદ મમતા બેનર્જી જૂથને ‘મમતા ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ (MAITC) નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ જૂથ માટે ચૂંટણી ચિહ્ન તરીકે ફૂટબોલ ખેલાડી ફાળવવામાં આવ્યો છે. બીજી તરફ, બળવાખોર જૂથ માટે અલગ નામ અને અલગ ચિહ્નની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થા હાલ પૂરતી વચગાળાની છે અને મૂળ TMCના નામ તથા પરંપરાગત ચૂંટણી ચિહ્ન પર અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી છે.
28 વર્ષ જૂની ઓળખ સામે મોટો પડકાર
તૃણમૂલ કોંગ્રેસ માટે ‘ફૂલ અને ઘાસ’નું ચિહ્ન માત્ર એક ચૂંટણી નિશાની નથી, પરંતુ લાંબા સમયથી પાર્ટીની રાજકીય ઓળખ સાથે જોડાયેલું રહ્યું છે. હવે ચૂંટણી પંચે બંને જૂથોને આ ચિહ્નનો ઉપયોગ ન કરવાની સૂચના આપી છે.
17 સપ્ટેમ્બરના વચગાળાના આદેશમાં ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું કે વિવાદનો અંતિમ નિકાલ થાય ત્યાં સુધી મમતા બેનર્જી અથવા વિરોધી જૂથમાંથી કોઈ પણ ‘ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અથવા ‘ફૂલ અને ઘાસ’ ચિહ્નનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. પંચે બંને જૂથોને અલગ નામ અને ચૂંટણી ચિહ્ન પસંદ કરવાની તક આપી હતી.
આ નિર્ણય એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે 1998માં પાર્ટીની સ્થાપના બાદ પહેલીવાર TMCની પરંપરાગત ઓળખ ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં આ રીતે રોકવામાં આવી રહી છે. અહેવાલો અનુસાર, આગામી પેટાચૂંટણીઓમાં EVM પર જૂનું TMC નામ અને ચિહ્ન જોવા નહીં મળે.
મમતા જૂથને MAITC નામ કેમ મળ્યું?
ચૂંટણી પંચે બંને જૂથોને ત્રણ-ત્રણ વૈકલ્પિક નામ અને ત્રણ-ત્રણ મુક્ત ચૂંટણી ચિહ્નના વિકલ્પો આપવા કહ્યું હતું. મમતા બેનર્જી જૂથે પોતાની પસંદગી ચૂંટણી પંચને મોકલી હતી.
અહેવાલો અનુસાર, મમતા જૂથ તરફથી એવા નામો સૂચવવામાં આવ્યા હતા જેમાં ‘મમતા’ અને ‘તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ સાથેનો સંબંધ જળવાઈ રહે. તેમાં ‘મમતા ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ જેવા વિકલ્પનો સમાવેશ થતો હતો. ચિહ્ન માટે ફૂટબોલ, ક્રિકેટ બેટ અને અન્ય વિકલ્પોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
અંતે મમતા જૂથને Mamata All India Trinamool Congress, એટલે કે MAITC નામ મળ્યું અને ચૂંટણી ચિહ્ન તરીકે ફૂટબોલ ખેલાડી ફાળવવામાં આવ્યો.
આ નામમાં ‘મમતા’ શબ્દ ઉમેરવાથી જૂથ પોતાની જૂની પાર્ટી સાથેનો સંબંધ દર્શાવી શકે છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચની વચગાળાની વ્યવસ્થા હેઠળ જૂના પક્ષના સત્તાવાર નામનો સીધો ઉપયોગ ટાળવામાં આવ્યો છે.
બળવાખોર જૂથને પણ અલગ ઓળખ
TMCના આંતરિક વિવાદમાં મમતા બેનર્જી સામે ઉભેલા જૂથને પણ ચૂંટણી પંચે અલગ ઓળખ સાથે ચૂંટણી લડવાની વ્યવસ્થા કરી છે. આ જૂથની રાજકીય આગેવાનીને લઈને અહેવાલોમાં ઋતબ્રત બેનર્જી અને અરূপ રોય બંનેના નામ સામે આવ્યા છે. ચૂંટણી પંચના વચગાળાના આદેશમાં અરূপ રોયની આગેવાની હેઠળના જૂથનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
આ જૂથે પણ ચૂંટણી પંચને પોતાના ત્રણ નામ અને ત્રણ ચૂંટણી ચિહ્નના વિકલ્પો આપ્યા હતા. તેનો હેતુ આગામી પેટાચૂંટણીમાં બંને જૂથોને અલગ ઓળખ આપવાનો છે, જેથી મતદારો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં કોઈ ગેરસમજ ઊભી ન થાય.
આખો વિવાદ ક્યાંથી શરૂ થયો?
TMCમાં હાલનો વિવાદ માત્ર ચૂંટણી ચિહ્ન પૂરતો મર્યાદિત નથી. તેની પાછળ પાર્ટીના સંગઠન, નેતૃત્વ અને રાષ્ટ્રીય કાર્યકારી સમિતિના કાર્યકાળને લઈને ઊભા થયેલા મતભેદો પણ છે.
પાર્ટીના વિરોધી જૂથનો દાવો છે કે TMCની નેશનલ વર્કિંગ કમિટીની રચના ફેબ્રુઆરી 2022માં થઈ હતી અને તેના કાર્યકાળને લઈને પાર્ટીના બંધારણની અલગ વ્યાખ્યા થવી જોઈએ. આ જૂથે સંગઠનાત્મક માળખાની માન્યતા અને નવી કમિટીની રચનાને લઈને પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
બીજી તરફ, મમતા બેનર્જી જૂથે આ દાવાઓનો વિરોધ કર્યો હતો. તેના તરફથી એવો તર્ક આપવામાં આવ્યો હતો કે પાર્ટીની સંગઠનાત્મક પ્રક્રિયા બંધારણ અનુસાર ચાલી રહી છે અને વિરોધી જૂથ દ્વારા કરવામાં આવેલી બેઠક અથવા સંગઠનાત્મક ફેરફારને માન્ય ગણાવી શકાય નહીં.
આ બંને દાવાઓ વચ્ચે જ પાર્ટીના નામ, સંગઠન અને ચૂંટણી ચિહ્ન પર અધિકારનો સવાલ વધુ ગંભીર બન્યો.
22 જૂનની બેઠક બાદ વિવાદ વધ્યો
વિવાદ વચ્ચે 22 જૂન 2026ના રોજ બળવાખોર નેતાઓની બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠક બાદ વિરોધી જૂથે સંગઠનમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત હોવાનો દાવો કર્યો અને ચૂંટણી પંચ સમક્ષ TMC પર પોતાનો અધિકાર રજૂ કર્યો.
આ પછી બંને પક્ષો દ્વારા દસ્તાવેજો, સંગઠનાત્મક માળખું, પદાધિકારીઓ અને અધિકૃત પ્રતિનિધિત્વ અંગે ચૂંટણી પંચ સમક્ષ પોતાની વાત મૂકવામાં આવી.
ચૂંટણી પંચે પણ બંને પક્ષોને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપી અને સંગઠન સંબંધિત દસ્તાવેજો મંગાવ્યા. સપ્ટેમ્બરમાં આ મામલો વધુ મહત્વનો બની ગયો, કારણ કે પશ્ચિમ બંગાળમાં પેટાચૂંટણીઓ યોજાવાની હતી.
પેટાચૂંટણી પહેલાં ચૂંટણી પંચનો વચગાળાનો નિર્ણય
પશ્ચિમ બંગાળની નંદીગ્રામ અને રેજીનગર બેઠકોની પેટાચૂંટણીને કારણે ચૂંટણી પંચ સામે તાત્કાલિક વ્યવસ્થા કરવાની જરૂર ઊભી થઈ. બંને જૂથો પોતાને અસલી TMC ગણાવી રહ્યા હતા અને બંને પક્ષ જૂના નામ તથા ચૂંટણી ચિહ્ન પર દાવો કરી રહ્યા હતા.
આ પરિસ્થિતિમાં ચૂંટણી પંચે 17 સપ્ટેમ્બરે વચગાળાનો આદેશ જાહેર કર્યો. પંચે કહ્યું કે બંને પક્ષો વચ્ચેના વિવાદનો અંતિમ નિર્ણય હજુ થવાનો બાકી છે. તેથી હાલ બંનેને સમાન તક આપવા માટે જૂનું નામ અને ચિહ્ન રોકવામાં આવ્યું છે.
ચૂંટણી પંચે બંને જૂથોને ત્રણ નામ અને ત્રણ મુક્ત ચૂંટણી ચિહ્નની પસંદગી આપવાનું કહ્યું હતું. આ વ્યવસ્થા હાલની પેટાચૂંટણી પૂરતી છે અને અંતિમ નિર્ણય સુધી ચાલુ રહી શકે છે.
હવે મતદારો માટે શું બદલાશે?
આ નિર્ણયનો સૌથી સીધો અસર મતદાન મથક અને EVM પર જોવા મળશે. અત્યાર સુધી TMC સાથે જોડાયેલા મતદારો જે નામ અને ‘ફૂલ-ઘાસ’ ચિહ્ન ઓળખતા હતા, તે આગામી પેટાચૂંટણીમાં જોવા મળશે નહીં.
મમતા બેનર્જી જૂથ હવે MAITC નામ અને ફૂટબોલ ખેલાડીના ચિહ્ન સાથે ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરશે. એટલે મતદારો માટે જૂની ઓળખના બદલે નવા નામ અને નવા ચિહ્નને ઓળખવું જરૂરી બનશે.
જોકે આને TMCના મૂળ નામ અને ચિહ્ન અંગેનો અંતિમ નિર્ણય માનવો યોગ્ય નથી. ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મૂળ વિવાદનો અંતિમ નિર્ણય અલગ પ્રક્રિયા હેઠળ થવાનો છે.
અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી
ચૂંટણી પંચે આ મામલો Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968ની પેરા 15 હેઠળ અંતિમ રીતે નક્કી કરવાનો છે. આ પ્રક્રિયામાં પાર્ટીના સંગઠનાત્મક નિયંત્રણ, સમર્થન અને અન્ય સંબંધિત દસ્તાવેજો સહિતના મુદ્દાઓ પર વિચાર થઈ શકે છે.
અર્થાત, હાલમાં MAITC નામ અને ફૂટબોલ ખેલાડીનું ચિહ્ન મમતા જૂથ માટે મળેલી વચગાળાની ચૂંટણી ઓળખ છે. તેને મૂળ TMCના નામ અને ‘ફૂલ-ઘાસ’ ચિહ્ન પર કાયમી અધિકાર તરીકે જોવાનું વહેલું રહેશે.
TMC માટે બદલાતી રાજકીય ઓળખ
મમતા બેનર્જીની પાર્ટી માટે આ ઘટના સંગઠનાત્મક વિવાદથી આગળ વધીને રાજકીય ઓળખનો પણ મોટો પ્રશ્ન બની છે. વર્ષોથી મતદારો વચ્ચે ‘તૃણમૂલ કોંગ્રેસ’ નામ અને ‘ફૂલ-ઘાસ’ ચિહ્ન એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહ્યા છે. હવે જો આગામી ચૂંટણીમાં અલગ નામ અને અલગ ચિહ્ન સાથે બંને જૂથો સામસામે આવે છે, તો પાર્ટીની પરંપરાગત ઓળખ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેશે.
હાલ માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ચૂંટણી પંચે બંને પક્ષોને અલગ ચૂંટણી ઓળખ આપી છે અને મૂળ નામ-ચિહ્નને વચગાળે ફ્રીઝ કર્યું છે. હવે આગળની પ્રક્રિયામાં કયા જૂથને મૂળ TMCના નામ અને પરંપરાગત ચિહ્ન અંગે અધિકાર મળે છે, તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય મહત્વનો રહેશે.
આથી પશ્ચિમ બંગાળની આગામી પેટાચૂંટણી માત્ર બેઠકોની લડાઈ નહીં, પરંતુ TMCની ઓળખ અને સંગઠનાત્મક નિયંત્રણ અંગે ચાલી રહેલા મોટા વિવાદની પણ કસોટી બની રહી છે.
