ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સના ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’ હવે નથી રહ્યા: જાણો માર્ક મોબિયસની પ્રેરણાદાયી સફર.
દુનિયાના સૌથી નિડર અને દૂરદર્શી રોકાણકારોમાં જેની ગણના થાય છે તેવા માર્ક મોબિયસ હવે આપણી વચ્ચે નથી રહ્યા. ગુરુવારે 89 વર્ષની વયે તેમના નિધનના સમાચારથી વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં શોકની લહેર ફરી વળી છે. ડૉ. મોબિયસને માત્ર એક ફંડ મેનેજર કહેવા તે તેમના વ્યક્તિત્વ સાથે અન્યાય ગણાશે; તેઓ એ સમયના પથદર્શક હતા જ્યારે વોલ સ્ટ્રીટના મોટા રોકાણકારો ‘ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સ’ (ઉભરતા બજારો) શબ્દને જોખમ અને અનિશ્ચિતતાનો પર્યાય માનતા હતા.
શા માટે કહેવાતા ‘ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સના ઇન્ડિયાના જોન્સ’?
માર્ક મોબિયસની રોકાણ વ્યૂહરચના એસી રૂમમાં બેસીને ચાર્ટ જોવાની નહોતી. તેમને ‘ઇન્ડિયાના જોન્સ’નું બિરુદ એટલે મળ્યું કારણ કે તેઓ એવા દેશોના ધૂળિયા રસ્તાઓ અને સ્થાનિક બજારોમાં જઈને પોતે જમીની હકીકત સમજવામાં માનતા હતા, જ્યાં જવામાં મોટા મોટા ફંડ મેનેજરો ખચકાતા હતા.
-
ઓન-ગ્રાઉન્ડ રિસર્ચ: મોબિયસનું માનવું હતું કે કોઈ દેશના અર્થતંત્રને સમજવા માટે ત્યાંના લોકો, તેમની વપરાશની આદતો અને સ્થાનિક નીતિ વિષયક વાતાવરણને નજીકથી જોવું જરૂરી છે.
-
અણદેખ્યા બજારોના પારખુ: તેમણે આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા, પૂર્વી યુરોપ અને એશિયાના એવા ખૂણાઓમાં સંભાવનાઓ શોધી જેને દુનિયાએ નજરઅંદાજ કરી દીધી હતી.
ફ્રેન્કલિન ટેમ્પલટન અને 50 બિલિયન ડોલરની સફર
ડૉ. મોબિયસનું નામ 30 વર્ષથી વધુ સમય સુધી ફ્રેન્કલિન ટેમ્પલટન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ સાથે જોડાયેલું રહ્યું. 1987માં સર જોન ટેમ્પલટને તેમને દુનિયાના શરૂઆતના ઇમર્જિંગ માર્કેટ ફંડ્સમાંના એકની કમાન સોંપી હતી. એ સમયે આ એક સાહસિક પ્રયોગ હતો.
તેમના નેતૃત્વમાં કંપનીની સંપત્તિમાં જે જાદુઈ ઉછાળો આવ્યો, તે ઇતિહાસ બની ગયો:
-
સફળતાની ઉડાન: 100 મિલિયન ડોલરથી શરૂ થયેલી સફર 50 બિલિયન ડોલરના વિશાળ સામ્રાજ્ય સુધી પહોંચી.
-
વૈશ્વિક યોગદાન: તેઓ માત્ર એક રોકાણકાર નહોતા, પરંતુ વર્લ્ડ બેંકના ગ્લોબલ કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ ફોરમ જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા તેમણે વિશ્વભરમાં રોકાણની નીતિઓ અને પારદર્શિતા સુધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.
ભારત: મોબિયસના વિશ્વાસનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર
માર્ક મોબિયસ એવા દુર્લભ વિદેશી રોકાણકારોમાંના એક હતા જેઓ ભારતની ક્ષમતા પર અતૂટ વિશ્વાસ ધરાવતા હતા. જ્યારે પણ ભારતની વાત આવતી ત્યારે તેઓ હંમેશા ‘બુલિશ’ (આશાવાદી) રહેતા હતા. તેમનું માનવું હતું કે ભારત માત્ર એક બજાર નથી, પરંતુ આવનારા સમયની એક આર્થિક મહાસત્તા છે.
ભારત પર તેમના વિચારોના મુખ્ય મુદ્દા:
-
યુવા વસ્તીની તાકાત: મોબિયસ અવારનવાર કહેતા કે ભારતની સૌથી મોટી મૂડી તેની 140 કરોડની વસ્તી અને તેમાં પણ યુવાનોની વિશાળ સંખ્યા છે. આ યુવા પેઢી માત્ર ઉત્પાદન જ નથી વધારી રહી, પરંતુ દુનિયાનો સૌથી મોટો ગ્રાહક વર્ગ પણ તૈયાર કરી રહી છે.
-
શહેરીકરણ અને નિકાસ: આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે ભારતમાં થઈ રહેલું ઝડપી શહેરીકરણ અને નિકાસ ક્ષમતા તેને વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાની દોડમાં સૌથી આગળ રાખે છે.
-
વડાપ્રધાન મોદીનું નેતૃત્વ: તેમણે પીએમ મોદીના વિઝનની ઘણી વખત પ્રશંસા કરી હતી. તેમનું માનવું હતું કે નીતિગત સાતત્ય અને સુધારાઓ પ્રત્યે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાએ વિદેશી રોકાણકારોના મનમાં ભારત પ્રત્યે વિશ્વાસ પેદા કર્યો છે.
“મને આશ્ચર્ય નથી કે ભારત વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ઉપર ચઢી રહ્યું છે. ભારતમાં દુનિયાની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનવાની પણ ક્ષમતા છે.” – માર્ક મોબિયસ
નેતૃત્વનું હસ્તાંતરણ: હવે કોણ સંભાળશે કમાન?
માર્ક મોબિયસ પછી તેમની કંપની મોબિયસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સના ભવિષ્ય અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. હવે નેતૃત્વની જવાબદારી તેમના વિશ્વસનીય ભાગીદારો જોન નિનિયા અને એરિક ગુયેનના ખભા પર રહેશે. કંપનીએ સત્તાવાર નિવેદનમાં રોકાણકારોને ખાતરી આપી છે કે ડૉ. મોબિયસ દ્વારા સ્થાપિત રોકાણની વ્યૂહરચના અને કાર્યપદ્ધતિમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં.
શિક્ષણ અને વ્યક્તિગત આધાર
માર્ક મોબિયસ માત્ર અનુભવથી જ નહીં, પણ શૈક્ષણિક રીતે પણ અત્યંત સમૃદ્ધ હતા. 1964માં તેમણે વિશ્વની પ્રતિષ્ઠિત MIT (મેસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી) માંથી પીએચડી કર્યું હતું. તેમના શિક્ષણ તેમને જટિલ આર્થિક આંકડાઓને માનવીય દૃષ્ટિકોણથી જોવાની અદભૂત કળા શીખવી હતી.
