ઇટાલીમાં મેલોનીનો ‘પ્રીમિયરાટો’ દાવ: બંધારણીય સુધારા અને રદ થયેલા જનમત સંગ્રહ વચ્ચે વધતો રાજકીય તણાવ
ઇટાલીના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોની પોતાની સત્તાને વધુ સ્થિર અને શક્તિશાળી બનાવવા માટે દેશના બંધારણીય માળખામાં ઐતિહાસિક ફેરફારો કરવાની દિશામાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. મેલોની સરકાર દ્વારા પ્રસ્તાવિત આ સુધારાને ‘પ્રીમિયરાટો’ (Premierato) કહેવામાં આવી રહ્યો છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય વડાપ્રધાનની સીધી ચૂંટણી સુનિશ્ચિત કરવાનો અને સરકારની સ્થિરતા વધારવાનો છે.
2025નો જનમત સંગ્રહ રહ્યો નિષ્ફળ
ઇટાલીમાં 8 અને 9 જૂન 2025ના રોજ ચાર શ્રમ કાયદા અને નાગરિકતા કાયદામાં સુધારાને લઈને એક મોટો જનમત સંગ્રહ (Referendum) યોજવામાં આવ્યો હતો. આ જનમત સંગ્રહનો હેતુ ‘જોબ્સ એક્ટ’ હેઠળ હટાવવામાં આવેલા કામદાર સંરક્ષણને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો અને વિદેશી રહેવાસીઓ માટે ઇટાલિયન નાગરિકતા મેળવવાની અવધિ 10 વર્ષથી ઘટાડીને 5 વર્ષ કરવાનો હતો.
જોકે, લગભગ 5.1 કરોડ નોંધાયેલા મતદારોમાંથી માત્ર 29.89% લોકોએ જ મતદાન કર્યું હતું. ઇટાલીના કાયદા અનુસાર, જનમત સંગ્રહના પરિણામો માન્ય રાખવા માટે 50% + 1 મતદારોની હાજરી (કોરમ) ફરજિયાત છે, જે પૂર્ણ થઈ શકી નથી અને આ કારણે આખી પ્રક્રિયા શૂન્ય જાહેર કરવામાં આવી છે.
શું છે મેલોનીનો ‘પ્રીમિયરાટો’ સુધારો?
મેલોની સરકાર સંસદમાં ‘પ્રીમિયરાટો’ ખરડાને મંજૂરી અપાવવાની નજીક છે. આ સુધારાની મુખ્ય વિશેષતાઓ નીચે મુજબ છે:
- વડાપ્રધાનની સીધી ચૂંટણી: વર્તમાન વ્યવસ્થાના બદલે, જેમાં સાંસદો વડાપ્રધાનની પસંદગી કરે છે, નવા સુધારા હેઠળ જનતા સીધી રીતે વડાપ્રધાનની ચૂંટણી કરશે.
- બહુમતી બોનસ (Majority Bonus): જીતનાર વડાપ્રધાનના ગઠબંધનને સંસદના બંને ગૃહોમાં 55% બેઠકોનું ‘બોનસ’ આપવામાં આવશે જેથી સરકાર સ્થિર રહે.
- સંસદ ભંગ કરવાની સત્તા: નવા નિયમો હેઠળ વડાપ્રધાનને સંસદ ભંગ કરવાનો અને મધ્યવર્તી ચૂંટણી બોલાવવાનો અધિકાર સીધો મળી શકે છે, જેનાથી રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓમાં ઘટાડો થશે.
વિપક્ષ અને જનતાનો વિરોધ
આ બંધારણીય ફેરફારને લઈને ઇટાલીમાં તીખી પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે. મુખ્ય વિરોધ પક્ષ, ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (PD) ના નેતા એલી શ્લેને તેને ‘લોકશાહી માટે ખતરો’ અને સત્તા હડપવાની કોશિશ ગણાવી છે. ટીકાકારોનો તર્ક છે કે આ સુધારો ઇટાલીના રાષ્ટ્રપતિની ‘સિસ્ટમ ગેરંટર’ અને ‘મધ્યસ્થી’ તરીકેની ભૂમિકાને નબળી પાડશે. એક તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ઇટાલીની લગભગ 53% જનતાએ ચૂંટણી પ્રણાલીમાં આ પ્રકારના ફેરફારોનો વિરોધ કર્યો છે.
2027ની ચૂંટણીઓ પર નજર
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યોર્જિયા મેલોનીનું ધ્યાન હવે 2027ની સામાન્ય ચૂંટણીઓ પર છે. તે ચૂંટણી પ્રણાલીને સંપૂર્ણપણે બદલીને 100% પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ (Proportional Representation) આધારિત કરવા માંગે છે, જેથી તે પોતાના દમ પર બહુમતી મેળવી શકે. મેલોનીનો તર્ક છે કે ઇટાલીમાં સરકારોની અસ્થિરતા (78 વર્ષમાં 68 સરકારો) ખતમ કરવાનો આ એકમાત્ર રસ્તો છે.
ઇટાલી હાલમાં એક મોટા રાજકીય પરિવર્તનના ઉંબરે ઉભું છે. જ્યાં સરકાર તેને ‘સ્થિરતા’નો મંત્ર ગણાવી રહી છે, ત્યાં વિરોધ પક્ષો તેને બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી લખાયેલા ફાસીવાદ-વિરોધી બંધારણ સામેનો ‘પ્રતિશોધ’ (Vendetta) માની રહ્યા છે.
