ચૂંટણી ટાળવાની રણનીતિ કે લોકશાહીની સ્થાપના? યુનુસની એક ‘હા’ પાછળ છુપાયેલું છે મોટું રહસ્ય

જનમત સંગ્રહ જ યુનુસની અસલી કસોટી, જો ‘હા’ નહીં મળે તો વચગાળાની સરકારની માન્યતા અધ્ધરતાલ થઈ જશે

બાંગ્લાદેશનું રાજકારણ અત્યારે એક નિર્ણાયક વળાંક પર ઊભું છે. 12 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ યોજાનારો જનમત સંગ્રહ (રેફરન્ડમ) માત્ર સુધારા પર જનતાનો અભિપ્રાય નથી, પરંતુ વચગાળાની સરકારના પ્રમુખ મોહમ્મદ યુનુસના રાજકીય ભવિષ્યનો પણ ફેંસલો કરશે. યુનુસે સ્પષ્ટ સંકેત આપી દીધો છે કે તેમને અત્યારે ચૂંટણીની નહીં, પરંતુ બાંગ્લાદેશી જનતાની એક સ્પષ્ટ ‘હા’ ની જરૂર છે.

છેલ્લી અપીલ: ‘હા’ થી બદલાશે દેશનું ભવિષ્ય

રેફરન્ડમ પહેલા જ, 9 ફેબ્રુઆરીની રાત્રે યુનુસે વરિષ્ઠ સચિવો અને ટોચના અમલદારોને સંબોધિત કરતા જનતા પાસે ખુલ્લેઆમ સમર્થન માંગ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે જો જનમત સંગ્રહમાં ‘હા’ ને બહુમતી મળશે, તો દેશને એક સ્થિર, પારદર્શક અને હકારાત્મક દિશા મળી શકે છે. બાંગ્લાદેશના કાયદા મુજબ પ્રચારની સમયમર્યાદા સમાપ્ત થઈ ચૂકી છે, છતાં યુનુસનો સંદેશ સ્પષ્ટ હતો—તેમની સરકાર દ્વારા સૂચિત સુધારાઓને જનસમર્થન મળવું અત્યંત જરૂરી છે, જેથી શાસન વ્યવસ્થાને કુશાસનમાંથી બહાર લાવી શકાય.

શું છે ‘જુલાઈ રાષ્ટ્રીય ચાર્ટર-2025’?

આ જનમત સંગ્રહમાં જનતા પાસેથી ‘જુલાઈ રાષ્ટ્રીય ચાર્ટર-2025’ પર અભિપ્રાય માંગવામાં આવી રહ્યો છે. આ દસ્તાવેજ 84 મુદ્દાઓનો એક વ્યાપક સુધારા પ્રસ્તાવ છે, જેની જાહેરાત યુનુસે 17 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ કરી હતી. રેફરન્ડમ બેલેટમાં ચાર્ટરના ચાર મોટા સુધારા ક્ષેત્રોને આવરી લેતો એક જ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો છે. મતદારોને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે જો તેઓ આ પ્રસ્તાવો સાથે સહમત હોય તો ‘હા’ અને અસહમત હોય તો ‘ના’ નો વિકલ્પ પસંદ કરે. યુનુસનો દાવો છે કે આ ચાર્ટર દેશને “અરાજકતા અને બર્બરતામાંથી બહાર કાઢીને એક સભ્ય, જવાબદાર અને સંસ્થાકીય સમાજ” તરફ લઈ જશે.

રશિયા-યુક્રેન વચ્ચે ફરી આશાનું કિરણ: ઝેલેન્સ્કીએ પુતિનને લખી ચિઠ્ઠી, રૂબરૂ મુલાકાતની કરી માંગ

‘અમે માત્ર એવો દેશ ઇચ્છીએ છીએ જે પોતાના નાગરિકોને અન્ન આપી શકે’: ક્યુબા પરના તાજેતરના યુએસ પ્રતિબંધો પર ટ્રમ્પની સ્પષ્ટતા

સરકારી તંત્ર પર દબાણના આરોપ

આ જનમત સંગ્રહને લઈને સરકારની સક્રિયતા પર પણ સવાલો ઉઠ્યા છે. બાંગ્લાદેશ બેંકના નિર્દેશ હેઠળ કોમર્શિયલ બેંકોને સરકારી કચેરીઓમાં ‘હા’ ના સમર્થનવાળા બેનરો લગાવવા કહેવામાં આવ્યું હતું. એટલું જ નહીં, સેન્ટ્રલ બેંકે બેંકોને રેફરન્ડમ સંબંધિત NGO અભિયાનો માટે તેમના CSR ફંડનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી પણ આપી હતી. જોકે, ચૂંટણી પંચે 29 જાન્યુઆરી પછી કડકાઈ બતાવતા સરકારી અધિકારીઓને કોઈપણ પ્રકારના પ્રચારથી દૂર રહેવાનો આદેશ આપ્યો અને ઉલ્લંઘનને દંડનીય અપરાધ જાહેર કર્યો.

વિવેચકોનો વાંધો: એક પ્રશ્નમાં 84 સુધારા?

યુનુસના વિરોધીઓ અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ જનમત સંગ્રહ તેની પ્રકૃતિમાં જ સમસ્યારૂપ છે. વિવેચકોના મતે, 84 જટિલ સુધારાઓને એક જ પ્રશ્નમાં સમાવી લેવા મતદારો માટે મૂંઝવણ ઊભી કરી શકે છે. તેમનો તર્ક છે કે ઘણા લોકો કેટલાક સુધારાની તરફેણમાં હોઈ શકે છે, પરંતુ સમગ્ર પેકેજ સાથે સહમત ન હોય. એવામાં ‘હા’ કે ‘ના’ નો વિકલ્પ જનમતને સાચી રીતે પ્રતિબિંબિત કરતો નથી.

માન્યતાની લડાઈ રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે આ જનમત સંગ્રહ માત્ર સુધારા માટે નથી, પરંતુ યુનુસના નેતૃત્વવાળી વચગાળાની સરકારને માન્યતા આપવાનું માધ્યમ પણ છે. જો જનતા ‘ના’ કહેશે, તો માત્ર ચાર્ટર જ ફગાવી દેવામાં આવશે એવું નથી, પરંતુ યુનુસની સરકારની નૈતિક અને રાજકીય સ્થિતિ પણ નબળી પડી શકે છે. હવે સૌની નજર 12 ફેબ્રુઆરી પર ટકેલી છે.