વિદાય ભાષણમાં મોહમ્મદ યુનુસનો રાજદ્વારી સંકેત: ‘સેવન સિસ્ટર્સ’ના ઉલ્લેખે ફરી વિવાદ છેડ્યો
બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકારના મુખ્ય સલાહકાર મોહમ્મદ યુનુસે પદ છોડતા પહેલા આપેલા વિદાય ભાષણમાં અનેક મહત્વના મુદ્દાઓ પર વાત કરી હતી. જોકે તેમણે સીધી રીતે ભારતનું નામ લીધું નથી, પરંતુ પૂર્વોત્તર ભારતના રાજ્યોને “સેવન સિસ્ટર્સ” કહીને સંબોધતા રાજકીય વર્તુળોમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.
બીજી તરફ, બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP)ના અધ્યક્ષ તારિક રહેમાન આજે વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લેવા જઈ રહ્યા છે. આવા સમયે યુનુસનું આ ભાષણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
‘સેવન સિસ્ટર્સ’નો સંદર્ભ અને જૂનું નિવેદન
યુનુસે પોતાના ભાષણમાં પૂર્વોત્તર ભારતના સાત રાજ્યો—અરુણાચલ પ્રદેશ, આસામ, મેઘાલય, મણિપુર, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને ત્રિપુરાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ રાજ્યોને સામૂહિક રીતે “સેવન સિસ્ટર્સ” કહેવામાં આવે છે.
નોંધનીય છે કે એપ્રિલ 2025માં ચીન પ્રવાસ દરમિયાન બીજિંગમાં પણ યુનુસે આ શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો હતો. તે સમયે તેમણે આ વિસ્તારને “લેન્ડ લોક” ગણાવીને બાંગ્લાદેશને હિંદ મહાસાગર સુધી પહોંચવાનું મુખ્ય માધ્યમ ગણાવ્યું હતું. તે નિવેદન પર ભારત દ્વારા વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ યુનુસે જાહેરમાં પ્રતિક્રિયા આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું.
વિદેશ નીતિ પર ભાર
પોતાના વિદાય સંબોધનમાં યુનુસે કહ્યું કે બાંગ્લાદેશ હવે કોઈ પણ દેશના નિર્દેશો પર ચાલનારો રાષ્ટ્ર નથી. તેમણે દાવો કર્યો કે તેમના કાર્યકાળમાં દેશની વિદેશ નીતિ વધુ સ્વતંત્ર અને સંતુલિત બની છે.
તેમણે નેપાળ અને ભૂટાનનો હકારાત્મક સંદર્ભમાં ઉલ્લેખ કર્યો અને બાંગ્લાદેશને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીના સંભવિત હબ તરીકે ગણાવ્યું. તેમના મતે, દેશ પોતાના સન્માન અને હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને વિશ્વના તમામ દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા ઈચ્છે છે.
શેખ હસીના પર ટિપ્પણી
યુનુસે પોતાના ભાષણમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે સત્તા પરિવર્તનને “મુક્તિનો દિવસ” ગણાવ્યો અને કહ્યું કે તે ગાળા પછી લોકશાહી, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને મૌલિક અધિકારો મજબૂત થયા છે. તેમનું કહેવું હતું કે નવી સરકારની જવાબદારી રહેશે કે આ મૂલ્યો જાળવી રાખવામાં આવે અને સંસ્થાકીય સુધારાઓને આગળ વધારવામાં આવે.
નવી સરકાર માટે સૂચનો
યુનુસે તારિક રહેમાનને સમુદ્રી અર્થતંત્ર (Blue Economy) પર વિશેષ ધ્યાન આપવાની સલાહ આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે બાંગ્લાદેશ માટે સમુદ્ર માત્ર ભૌગોલિક સીમા નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્રનું પ્રવેશદ્વાર છે.
તેમણે બંદરોના આધુનિકીકરણ, આંતરરાષ્ટ્રીય પોર્ટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી અને નિકાસ ક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જો ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવામાં નહીં આવે તો દેશ વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં પાછળ રહી શકે છે.
રોહિંગ્યા સંકટ પર ચિંતા
પોતાના સંબોધનમાં યુનુસે રોહિંગ્યા શરણાર્થી સંકટને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર માટે ગંભીર પડકાર ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અપેક્ષિત પહેલ જોવા મળી નથી. જોકે તેમણે એમ પણ કહ્યું કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આ મામલે બાંગ્લાદેશની સાથે રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં પણ સહયોગ ચાલુ રહેશે તેવી આશા છે.
શું છે ‘સેવન સિસ્ટર્સ’?
પૂર્વોત્તર ભારતના સાત રાજ્યો—અરુણાચલ પ્રદેશ, આસામ, મેઘાલય, મણિપુર, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને ત્રિપુરાને “સેવન સિસ્ટર્સ” કહેવામાં આવે છે. આ નામ 1972માં પત્રકાર જ્યોતિ પ્રસાદ સૈકિયા દ્વારા લોકપ્રિય કરવામાં આવ્યું હતું. સિક્કિમને ક્યારેક આ સાત બહેનોના “ભાઈ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એકંદરે, મોહમ્મદ યુનુસનું વિદાય ભાષણ સ્થાનિક રાજકારણ, વિદેશ નીતિ અને પ્રાદેશિક મુત્સદ્દીગીરીના સંકેતોથી ભરેલું રહ્યું હતું. આવનારા સમયમાં નવી સરકાર આ સંકેતોને કેવી રીતે સંતુલિત કરે છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે.
