આયાતુલ્લાહ ખામેનીની અંતિમ વિદાય: ભવ્ય સુરક્ષા વચ્ચે એક ગૂઢ રહસ્ય અને મુજતબાની ગેરહાજરી
ઇરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું નિધન અને ત્યારબાદ યોજાનારા તેમના અંતિમ સંસ્કાર એ માત્ર ઇરાન માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે એક અત્યંત સંવેદનશીલ ઘટના છે. ૪ જુલાઈથી શરૂ થનારી આ શોકયાત્રા અને ૯ જુલાઈના રોજ મશહદમાં થનારા અંતિમ સંસ્કાર માટે ઇરાને જમીનથી લઈને આકાશ સુધી સુરક્ષાના અભેદ્ય કવચ તૈયાર કર્યા છે. જો કે, આ ભવ્ય આયોજન વચ્ચે એક પ્રશ્ન સમગ્ર વિશ્વમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે: આયાતુલ્લાહ ખામેનીના પુત્ર અને વર્તમાન સર્વોચ્ચ નેતા મુજતબા ખામેની પોતાના પિતાના અંતિમ સંસ્કારમાં શા માટે સામેલ નથી થઈ રહ્યા?
સુરક્ષાની અભેદ્ય દીવાલો: જમીનથી આકાશ સુધી ચોકસી
ઇરાની સેનાના પ્રવક્તા બ્રિગેડિયર જનરલ મોહમ્મદ અકરમિનિયાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ અંતિમ સંસ્કારને અત્યંત ગૌરવપૂર્ણ અને સુરક્ષિત રીતે પાર પાડવા માટે દેશના તમામ સંસાધનો કામે લગાડવામાં આવ્યા છે. દેશની ભૌગોલિક સરહદો પર સૈન્યની વધારાની ટુકડીઓ તૈનાત કરવામાં આવી છે, જેથી કોઈપણ બાહ્ય દખલગીરીને રોકી શકાય. હવાઈ ક્ષેત્ર પર ‘એર ડિફેન્સ ફોર્સ’ સતત નજર રાખી રહી છે અને વિદેશી ઉડ્ડયનો પર વિશેષ નિયંત્રણ લાદવામાં આવ્યું છે. આ સુરક્ષા વ્યવસ્થા પાછળનો હેતુ માત્ર સત્તાવાર કાર્યક્રમ પૂર્ણ કરવાનો નથી, પરંતુ દેશની આંતરિક સ્થિરતા જાળવી રાખવાનો છે.
ભારતનું પ્રતિનિધિમંડળ પણ લેશે ભાગ
આ ઐતિહાસિક અંતિમ વિદાયમાં સામેલ થવા માટે ભારત સરકારે પણ ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ મોકલવાનો નિર્ણય કર્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, વિદેશ રાજ્ય મંત્રી પવિત્ર માર્ઘેરીટા અને બિહારના રાજ્યપાલ સૈયદ અતા હસનૈન ઇરાન જશે. ભારત અને ઇરાન વચ્ચેના લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને જોતા આ એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ડગલું છે.
મુજતબા ખામેનીની ગેરહાજરી: ડર કે રણનીતિ?
સુપ્રીમ લીડરના પ્રતિનિધિ અયાતુલ્લાહ હકીમ ઇલાહીએ પુષ્ટિ કરી છે કે મુજતબા ખામેનીઆ કાર્યક્રમમાં હાજર નહીં રહે. આ જાહેરાતે અનેક તર્ક-વિતર્કોને જન્મ આપ્યો છે. સત્તાવાર રીતે સુરક્ષા કારણો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીના રોજ થયેલા મિસાઈલ હુમલામાં મુજતબા ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા, તે વાત જગજાહેર છે. ત્યારથી તેઓ જાહેરમાં આવ્યા નથી. ઇઝરાયેલી અને અમેરિકન ગુપ્તચર એજન્સીઓ લાંબા સમયથી દાવો કરી રહી છે કે મુજતબાનું સ્વાસ્થ્ય ખૂબ જ નાજુક છે. જોકે, તેમના અંતિમ સંસ્કારમાં ન આવવા પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘સુરક્ષા’ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ઇઝરાયેલ સાથેના તણાવ અને અમેરિકા સાથેના ક્ષણિક શાંતિ કરાર વચ્ચે ઇરાની સુરક્ષા એજન્સીઓ કોઈ પણ પ્રકારનું જોખમ લેવા તૈયાર નથી. તેમને ડર છે કે અંતિમ સંસ્કાર દરમિયાન ભીડનો લાભ લઈને કોઈ મોટો હુમલો થઈ શકે છે, જેમાં દેશના વર્તમાન સર્વોચ્ચ નેતાને નિશાન બનાવી શકાય છે.
શું તે માત્ર સુરક્ષા છે કે સત્તાનું આંતરિક સમીકરણ?
મુજતબા ખામેનીની ગેરહાજરી પાછળ માત્ર સુરક્ષા જ કારણ હોય તેવું પણ નથી લાગતું. ઇરાનની રાજનીતિમાં જ્યારે કોઈ મોટો બદલાવ આવે છે, ત્યારે સત્તાના કેન્દ્રો પણ બદલાય છે. મુજતબાનું જાહેર જીવનથી દૂર રહેવું એ સૂચવે છે કે ઇરાનમાં સત્તાના સંચાલનને લઈને હજુ પણ અસંતોષ કે આંતરિક ગૂંચવણો હોઈ શકે છે. તેમના ગંભીર રીતે ઘાયલ હોવાની વાત સાચી હોય કે ન હોય, પરંતુ તેમનું જાહેર મંચ પરથી ગાયબ રહેવું ઇરાનની રાજકીય સ્થિતિ પર ઘણા સવાલો ઊભા કરે છે.
અવિશ્વાસનું વાતાવરણ
ભલે અમેરિકા સાથે શાંતિના કરાર થયા હોય, પરંતુ ઇરાની નેતૃત્વમાં અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ માટે આજે પણ ગાઢ અવિશ્વાસની ભાવના છે. ઇલાહીના નિવેદન પરથી લાગે છે કે ઇરાન પોતાને હજુ પણ ભયના ઓછાયા હેઠળ અનુભવે છે. આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીનું કદ ઇરાની શાસનમાં એટલું મોટું હતું કે તેમના ગયા પછી શૂન્યાવકાશ ભરાવો મુશ્કેલ છે. મુજતબાની ગેરહાજરી એ દર્શાવે છે કે આ સંક્રમણ કાળ ઇરાન માટે કેટલો કસોટીપૂર્ણ છે.
આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના અંતિમ સંસ્કાર એ માત્ર એક વિદાય નથી, પરંતુ ઇરાન માટે એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત છે. જ્યાં એક તરફ સમગ્ર દેશ અને વિશ્વ આ શોકમાં જોડાયેલું છે, ત્યાં બીજી તરફ સત્તાના ઉચ્ચતમ શિખર પર બેઠેલા મુજતબા ખામેનીનું સુરક્ષિત અંતર જાળવી રાખવું એ ઇરાનની બદલાતી સુરક્ષા પ્રાથમિકતાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
