મિશ્ર પાક પદ્ધતિથી ખેતીમાં સ્થિર આવકનું મોડેલ ઉભું કરનાર ખેડૂત
ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણા તાલુકાના જામવાળી ગામના ખેડૂત ભરતભાઈ ધંધુકિયાએ ખેતીમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કર્યો છે. વર્ષો સુધી રાસાયણિક ખેતી કર્યા બાદ તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાનો સાહસિક નિર્ણય લીધો. શરૂઆતમાં અનેક પડકારો આવ્યા, પરંતુ ધીરજ અને અનુભવથી તેમણે નવી દિશા શોધી. આજે તેમની ખેતી આવકનું સશક્ત સાધન બની છે અને આસપાસના ખેડૂતો માટે પ્રેરણારૂપ ઉદાહરણ ઉભું થયું છે.
ખર્ચ અને મુશ્કેલીઓથી કંટાળી લીધો પ્રાકૃતિક ખેતીનો માર્ગ
રાસાયણિક ખેતી દરમિયાન ખાતર, દવાઓ અને બિયારણનો ખર્ચ સતત વધતો જતો હતો. ખર્ચ સામે ઉપજ સંતોષકારક ન મળતા ખેતી ભારરૂપ લાગવા લાગી હતી. સાથે સાથે જમીનની ઉપજાઉ શક્તિ ઘટતી હોવાનું પણ તેમને અનુભવાયું. આ તમામ કારણોસર ભરતભાઈએ વિચારપૂર્વક પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળવાનો નિર્ણય કર્યો. આ નિર્ણય તેમના માટે પરિવર્તનનું પાયો બન્યો.
વિવિધ પાકો દ્વારા ઉભી કરી આવકની મજબૂત વ્યવસ્થા
પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવ્યા બાદ ભરતભાઈએ પોતાના ખેતરમાં વિવિધ પ્રકારના પાકો ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું. બાગાયતી પાકોમાં જમરૂખ, શેરડી, કેળા અને પપૈયાનું વાવેતર કર્યું છે. સાથે સાથે હળદર જેવા આરોગ્યલક્ષી પાકથી તેમને સારી આવક મળી રહી છે. પાકોની વિવિધતા હોવાને કારણે જોખમ ઘટ્યું છે અને આવક સતત રહે છે.
ગાય આધારિત ખેતીથી જમીન અને માનવ સ્વાસ્થ્યને લાભ
ભરતભાઈ ગાય આધારિત પ્રાકૃતિક ખેતી પર વિશેષ ભાર મૂકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આ પદ્ધતિથી જમીન નરમ અને જીવંત રહે છે. રાસાયણિક અવશેષોથી મુક્ત પાકો માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સુરક્ષિત બને છે. આ ખેતી પદ્ધતિથી લાંબા ગાળે જમીનની ઉર્વરતા પણ જળવાઈ રહે છે. તેથી તેઓ આ રીતને ટકાઉ ખેતીનું ભવિષ્ય માને છે.
આઠ વિઘા જમીનમાં મિશ્ર પાક પદ્ધતિનો સફળ અમલ
જામવાળી ગામે આવેલ તેમની આઠ વિઘા જમીનમાં મિશ્ર પાક પદ્ધતિથી ખેતી થાય છે. મગફળી, કપાસ, જુવાર, બાજરી અને વિવિધ શાકભાજી એક સાથે ઉગાડવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિથી જમીનનો પૂરતો ઉપયોગ થાય છે અને કુદરતી સંતુલન જળવાય છે. એક પાક નિષ્ફળ જાય તો અન્ય પાક આવક બચાવી લે છે.
પ્રાકૃતિક ખાતરોથી વધાર્યું ઉત્પાદન
ખેતીમાં બીજામૃત, જીવામૃત, ઘનજીવનમૃત અને અચ્છાદનમૃત જેવા ગાય આધારિત દ્રવ્યોનો ઉપયોગ થાય છે. આ તમામ દ્રવ્યો કુદરતી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. નિયમિત ઉપયોગથી પાકોની વૃદ્ધિ સારી થાય છે અને ઉત્પાદન વધે છે. રસાયણ વિના ખેતી શક્ય છે તે વાત ભરતભાઈ પોતાના પરિણામોથી સાબિત કરી રહ્યા છે.
અન્ય ખેડૂતો માટે માર્ગદર્શક બન્યા ભરતભાઈ
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં મળતી સફળતા બાદ ભરતભાઈ હવે અન્ય ખેડૂતોને પણ માર્ગદર્શન આપે છે. આસપાસના ગામોમાં જઈ તેઓ પોતાના અનુભવ શેર કરે છે. સરકારની પ્રાકૃતિક ખેતી સંબંધિત પહેલોને જમીન પર ઉતારવામાં તેઓ સહયોગ આપે છે. તેમના પ્રયાસોથી અનેક ખેડૂતો પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળવા લાગ્યા છે.
ખેતીને વ્યવસાય સાથે સંરક્ષણનું સ્વરૂપ આપ્યું
ભરતભાઈ માટે ખેતી માત્ર આવકનું સાધન નથી, પરંતુ સમાજ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેની જવાબદારી છે. સ્વસ્થ ખોરાક ઉત્પાદન અને જમીન સંરક્ષણ બંને હેતુઓ તેઓ સાથોસાથ સિદ્ધ કરી રહ્યા છે. પ્રાકૃતિક ખેતીથી ખેતી વ્યવસાય ટકાઉ બની શકે છે તે તેઓ સાબિત કરે છે. આ યાત્રા આવનારા સમયમાં અનેક ખેડૂતોને નવી દિશા આપશે.
