લીલી હળદર, પાવડર અને સિંગતેલ દ્વારા વધતી આવક, ઓછા ખર્ચે વધારે ફળ આપતું મોડેલ
મહેસાણા જિલ્લાના વિજાપુર તાલુકાના વજાપુર ગામના ખેડૂત રામાભાઈ પટેલ હવે પ્રાકૃતિક ખેતીના જાણીતાં નામ બની ચૂક્યા છે. છેલ્લા દાયકાથી તેમણે રાસાયણિક દવાઓનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે છોડી જમીનની તંદુરસ્તી અને ઉપજની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે તે માટે કુદરતી પદ્ધતિ અપનાવી છે. રાસાયણિક ખેતીના વધતા પ્રભાવથી જમીનમાં પોષકતત્વો ઓછા થતા જતા, તેમણે નવી દિશામાં પગલું ભર્યું. આજે તેઓ પોતે ઉત્તમ ઉપજ પામે છે અને અનેક ખેડૂતો માટે માર્ગદર્શક સાબિત થયા છે.
ખેડૂતોને પ્રાયોગિક રીતે શીખવે પ્રાકૃતિક ખેતીની રીત
રામાભાઈ બે વીઘા જમીનમાં ખેતી કરે છે અને સાથે અનેક ખેડૂતો સુધી જ્ઞાન પહોંચાડવા નિયમિત શિબિરો યોજે છે. જીવામૃત, ઘન જીવામૃત, બીજામૃત જેવી દવાઓ તૈયાર કરવાની રીત તેઓ સરળ ભાષામાં સમજાવે છે. તેમના બનાવેલા વિડિઓ દર અઠવાડિયે 500થી વધુ ખેડૂતો સુધી પહોંચે છે, જેથી દરેક ખેડૂત ખુદ પ્રયોગ કરી શકે. વિજાપુર ઉપરાંત ગાંધીનગર અને અન્ય જિલ્લાઓમાં પણ તેમને માર્ગદર્શન માટે આમંત્રણ મળે છે.
મોડેલ ફાર્મ બનાવવા તરફ રામાભાઈના નવા પ્રયત્નો
બાગાયત વિભાગના વિવિધ કાર્યક્રમોમાં પણ તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતી વિષે ઊંડાણપૂર્વક માહિતી આપી છે. હવે તેઓ તેમના ખેતરને સંપૂર્ણ મોડેલ ફાર્મ તરીકે વિકસાવવા પ્રયત્નશીલ છે. ઓછા ખર્ચે વધારે ઉત્પાદન મળે તે સ્વપ્ન સાકાર કરવા તેઓ સતત પ્રયોગ કરી રહ્યા છે. આવનારા સમયમાં વધુ ખેડૂતો આ માર્ગ અપનાવે તે માટે તેઓ જાગૃતિ ફેલાવી રહ્યા છે.
હળદરની ઉપજ સાથે નવી આવકની દિશા
રામાભાઈ છેલ્લા બે વર્ષથી હળદર પર વિશેષ ધ્યાન આપી રહ્યા છે કારણ કે પ્રાકૃતિક ખેતી માટે આ પાક ખૂબ અનુકૂળ છે. આ વર્ષે તેમણે પા વીઘા જમીનમાં આશરે 100 કિલો બિયારણ વાવ્યું છે અને 500 કિલો જેટલી ઉપજની આશા છે. તેઓ લીલી હળદરનું સીધું વેચાણ શરૂ કરવાનો વિચાર કરી રહ્યા છે અને અંદાજિત 1.20 લાખ રૂપિયાની આવક થવાની શક્યતા છે. ખર્ચ બાદ 75 થી 80 હજાર રૂપિયાનો નફો મળવાની ધારણા છે.
હળદર પાવડરથી વધારી શકે નફો
રામાભાઈ હળદરનો પાવડર બનાવવાનું પણ વિચારી રહ્યા છે. ગણતરી મુજબ 20 કિલો લીલી હળદરમાંથી 3.5 કિલો પાવડર મળે છે, જેનું બજાર મુલ્ય 350થી 400 રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે. જો તેઓ આ પ્રક્રિયા અપનાવે તો આવક વધુ વધી શકે છે. પ્રાકૃતિક રીતે ઉગાડેલી હળદર સ્વાદ, સુગંધ અને ગુણવત્તામાં ઉત્તમ હોવાથી ગ્રાહકો તેનો વધારે સ્વીકાર કરે છે.
મગફળીના પાકમાં પણ નોંધપાત્ર સફળતા
આ વર્ષે ઘણા ખેડૂતોને મગફળીમાં ભારે નુકસાન થયું છતાં રામાભાઈના ખેતરમાં પાણી ન ભરાતા પાક સુરક્ષિત રહ્યો. એક વીઘેથી 30 થી 35 મણ ઉપજ મળતાં તેઓને વધારાનો લાભ મળ્યો. તેઓ મગફળીનું સિંગતેલ બનાવી વેચવાનું પણ વિચારી રહ્યા છે, જેનાથી આવકમાં વધારો થશે. ઉપરનું ઘાસ પણ ન બગડતાં પશુચારા રૂપે તેનો ઉપયોગ થયો જે ખેડૂત માટે દ્વિગુણ ફાયદાકારક બન્યો.
પ્રાકૃતિક ખેતીનું સશક્ત મોડેલ ગામ માટે પ્રેરણા
રામાભાઈ પટેલનું કાર્ય દર્શાવે છે કે પ્રાકૃતિક ખેતી માત્ર વિચાર નથી, પરંતુ વાસ્તવમાં લાભદાયક પદ્ધતિ છે. જમીનની શક્તિ વધે, ઉપજની ગુણવત્તા વધે અને જોખમ ઘટે તે તેમના અનુભવથી સાબિત થયું છે. હળદર અને મગફળી બંને પાકમાં સફળતા મળતાં સ્થાનિક ખેડૂતોમાં નવી આશા જાગી છે. ભાવિ સમયમાં તેમનું મોડેલ વધુ ખેડૂતો અપનાવશે તેવી અપેક્ષા છે.
