નેપાળમાં ભારતીય મુસાફરો માટે રાહતના સમાચાર: હવે 200 અને 500 રૂપિયાની નવી નોટો લાવવાની મળી મંજૂરી, જાણી લો તમામ નિયમો અને શરતો
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધો માત્ર રાજકીય કે આર્થિક સીમાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક અને પારિવારિક સંબંધો પણ ખૂબ જ ગાઢ છે. લાખોની સંખ્યામાં ભારતીય પ્રવાસીઓ દર વર્ષે નેપાળની મુલાકાતે જાય છે, અને નેપાળના નાગરિકો પણ રોજગારી, અભ્યાસ કે વેપાર અર્થે ભારત આવતા-જતા રહે છે. આ બધા વચ્ચે નાણાકીય લેવડ-દેવડ અને ચલણી નોટોની અવરજવરને લઈને એક ખૂબ જ મોટા અને રાહતરૂપ સમાચાર સામે આવ્યા છે. નેપાળ સરકારે ભારતીય નાગરિકો અને પ્રવાસીઓ માટે કરન્સીના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે, જેનાથી નેપાળ પ્રવાસ પર જતા લોકોને મોટી સગવડ મળશે.
નવા નિયમો: હવે કેટલી રકમ અને કઈ નોટો સાથે રાખી શકાશે?
નેપાળ સરકાર અને નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક (NRB) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા નવા નોટિસ અનુસાર, હવે ભારતીય પ્રવાસીઓ અને નાગરિકો 200 અને 500 રૂપિયાની નવી ભારતીય ચલણી નોટો પોતાની સાથે નેપાળમાં લાવી શકે છે. આ મર્યાદા પ્રતિ વ્યક્તિ કુલ 25,000 રૂપિયા સુધીની નક્કી કરવામાં આવી છે. અગાઉ ચલણી નોટોના નિયમો ખૂબ જ કડક હતા, જેના કારણે પ્રવાસીઓને અનેક પ્રકારની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
જોકે, આ છૂટછાટની સાથે કેટલીક સ્પષ્ટ શરતો પણ મૂકવામાં આવી છે. 9 નવેમ્બર, 2016 અથવા તેના પછી જારી કરવામાં આવેલી 200 અને 500 રૂપિયાની નવી નોટો જ નેપાળમાં માન્ય ગણવામાં આવશે. જ્યારે 2016ની નોટબંધી પહેલાંની જૂની 500 અને 1,000 રૂપિયાની નોટો પરનો પ્રતિબંધ અગાઉની જેમ જ યથાવત રહેશે. આ જૂની નોટોને રાખવી કે નેપાળમાં તેની લેવડ-દેવડ કરવી ગેરકાયદેસર જ ગણાશે.
વિદેશી મુસાફરો માટે વિદેશી હૂંડિયામણ અને ડોલરના નિયમો
ભારતીય ચલણ ઉપરાંત, નેપાળ પ્રશાસને વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે પણ કરન્સી લાવવા-લઈ જવાની મર્યાદાઓ સ્પષ્ટ કરી છે. કોઈપણ વિદેશી પ્રવાસી અથવા નેપાળી નાગરિક હવે 5,000 યુએસ ડોલર (US Dollars) અથવા તેના સમકક્ષ અન્ય વિદેશી હૂંડિયામણ કોઈપણ જાતની પૂર્વ જાહેરાત કે કસ્ટમ ડિક્લેરેશન વગર નેપાળમાં લાવી શકે છે.
પરંતુ, જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે 5,000 ડોલરથી વધુ રકમ હોય, તો તેણે નેપાળમાં પ્રવેશ કરતી વખતે ફરજિયાતપણે કસ્ટમ અધિકારીઓને તેની સત્તાવાર ઘોષણા (Custom Declaration) કરવી પડશે. આ નિયમ દેશમાં પારદર્શિતા જાળવવા અને ગેરકાયદેસર નાણાકીય વહેવાર અટકાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
નિયમોમાં કરાયેલા ફેરફારો પાછળની વાસ્તવિકતા અને શરતો
નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકના પ્રવક્તા ગુરુ પ્રસાદ પૌડેલે તાજેતરમાં એક પત્રકાર પરિષદમાં આ નવા નિયમોની વિસ્તૃત સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, આ નવા પ્રાવધાનોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નેપાળ આવતા ભારતીય પ્રવાસીઓ અને ભારત સાથે વેપાર કરતા નાગરિકોની મુશ્કેલીઓ ઓછી કરવાનો છે.
જો કે, આ નિયમો સાથે કેટલાક કડક નિયંત્રણો પણ જોડાયેલા છે:
ત્રીજા દેશથી નોટો લાવવા પર પ્રતિબંધ: નેપાળી નાગરિકો માત્ર ભારતમાંથી જ ભારતીય મુદ્રા નેપાળ લાવી શકે છે. તેઓ ભારત સિવાયના અન્ય કોઈપણ ત્રીજા દેશમાંથી ભારતીય નોટો નેપાળમાં લાવી શકશે નહીં.
ત્રીજા દેશમાં નોટો મોકલવા પર પ્રતિબંધ: તેવી જ રીતે, નેપાળથી કોઈપણ ત્રીજા દેશમાં ભારતીય ચલણ લઈ જવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. ભારતીય મુદ્રાની અવરજવર માત્ર ભારત અને નેપાળ વચ્ચે જ મર્યાદિત રહેશે.
આગળ વાત કરીએ તો, ભારત સરકારે 8 નવેમ્બર, 2016ના રોજ દેશમાં નોટબંધી લાગુ કરીને જૂની 500 અને 1000 રૂપિયાની નોટો બંધ કરી દીધી હતી. તે સમયે તેની જગ્યાએ 500 અને 2,000 રૂપિયાની નવી નોટો બજારમાં લાવવામાં આવી હતી (જેમાંથી પાછળથી 2,000 રૂપિયાની નોટો પણ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી છે). ભારતમાં નોટબંધી થતાં જ નેપાળે પણ ત્વરિત પગલાં લઈને જૂની ભારતીય નોટોના ઉપયોગ અને તેના પરિવહન પર સખત રોક લગાવી દીધી હતી, જેના કારણે નેપાળમાં રહેતા ઘણા લોકો પાસે પડેલી જૂની નોટો ફસાઈ ગઈ હતી અને પ્રવાસીઓને પણ નાણાકીય અછતનો સામનો કરવો પડતો હતો.
ભારત-નેપાળના ખુલ્લા સરહદી સંબંધો અને આર્થિક વ્યવહારો
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે લાંબી ખુલ્લી સરહદ આવેલી છે, જ્યાંથી લાખો લોકો રોજગાર, અભ્યાસ, તબીબી સારવાર અને પર્યટન માટે અવરજવર કરે છે. સરહદના બંને તરફ રહેતા લોકોના વ્યાપારિક અને સામાજિક સંબંધો એટલા ગાઢ છે કે રોજબરોજના વ્યવહારોમાં રોકડ રકમની લેવડ-દેવડ અનિવાર્ય બની જાય છે.
અગાઉ ચલણી નોટોના નિયમો સ્પષ્ટ ન હોવાને કારણે પ્રવાસીઓ અને વેપારીઓને કસ્ટમ વિભાગ દ્વારા અનેક પ્રકારની પૂછપરછ અને અસુવિધાનો સામનો કરવો પડતો હતો. હવે 25,000 રૂપિયા સુધીની મર્યાદામાં 200 અને 500 રૂપિયાની નવી નોટો લાવવાની છૂટ મળવાથી પ્રવાસીઓ નાના-મોટા ખર્ચ સરળતાથી કરી શકશે. હોટેલનું ભાડું ચૂકવવું, ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓ ખરીદવી કે સ્થાનિક બજારોમાં ખરીદી કરવી હવે ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે વધુ સરળ બનશે.
પ્રવાસીઓ માટે સાવચેતી રાખવી કેમ જરૂરી છે?
જોકે નેપાળ સરકારે 25,000 રૂપિયા સુધીની છૂટ આપી છે, છતાં પ્રવાસીઓએ કાયદાકીય મર્યાદાઓનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે. જો કોઈ પ્રવાસી નિર્ધારિત મર્યાદા (25,000 રૂપિયા) કરતાં વધુ ભારતીય મુદ્રા સાથે પકડાય છે, તો કસ્ટમ વિભાગ દ્વારા કાયદેસરની કાર્યવાહી થઈ શકે છે અને નોટો જપ્ત પણ થઈ શકે છે.
વધુમાં, મુસાફરી કરતી વખતે હંમેશાં નવી ડિઝાઇનવાળી અને 9 નવેમ્બર 2016 પછીની જ નોટો પોતાની સાથે રાખવી જોઈએ જેથી સરહદ પર કે ચેકપોસ્ટ પર કોઈપણ પ્રકારની અડચણ ઊભી ન થાય. નેપાળ સરકારનું આ પગલું બંને દેશો વચ્ચે પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવા અને સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા જીવનને સરળ બનાવવા માટે એક સકારાત્મક અને આવકારદાયક કદમ સાબિત થઈ રહ્યું છે.
