વેનેઝુએલામાં અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી: રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ, ‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ હેઠળ મોટી કાર્યવાહી
૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાએ વેનેઝુએલા પર મોટો સૈન્ય હુમલો કર્યો અને રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો તથા તેમની પત્ની સીલિયા ફ્લોર્સની તેમના નિવાસસ્થાનેથી ધરપકડ કરી. ‘ઓપરેશન એબ્સોલ્યુટ રિઝોલ્વ’ કોડનેમ ધરાવતા આ મિશનની શરૂઆત સ્થાનિક સમય મુજબ સવારે લગભગ ૨ વાગ્યે થઈ હતી, જ્યારે વેનેઝુએલાના વિવિધ સૈન્ય મથકો અને માળખાગત સુવિધાઓ પર બોમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો.
મિશનની વિગત અને માદુરોની ધરપકડ
આ સૈન્ય અભિયાનમાં અમેરિકી નૌકાદળ, વાયુસેના અને મરીન કોર્પ્સના ૧૫૦ થી વધુ વિમાનો સામેલ હતા, જેમાં F-22 અને F-35 જેવા લડાયક વિમાનો અને ઘાતક ડ્રોનનો પણ સમાવેશ થતો હતો. અમેરિકાની ડેલ્ટા ફોર્સે કારાકાસ સ્થિત માદુરોના ઘર પર દરોડો પાડ્યો અને તેમને પકડીને વિમાન દ્વારા ન્યૂયોર્ક લઈ જવામાં આવ્યા. માદુરોને ન્યૂયોર્કની ફેડરલ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા, જ્યાં તેમણે પોતાની જાતને ‘યુદ્ધ કેદી’ (Prisoner of War) ગણાવ્યા અને તેમના પર લાગેલા ‘નાર્કો-ટેરરિઝમ’ (નશીલા પદાર્થો દ્વારા આતંકવાદ) ના આરોપોને નકારી કાઢ્યા.
જાનહાનિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ હુમલામાં ઓછામાં ઓછા ૫૭ લોકોના મોત થયા છે, જેમાં ૨૪ વેનેઝુએલાના સૈનિકો અને ૩૨ ક્યુબાના સુરક્ષાકર્મીઓ સામેલ છે. વેનેઝુએલાના કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લેનારા ડેલ્સી રોડ્રિગેઝે આ સમગ્ર કાર્યવાહીને ‘અપહરણ’ ગણાવી છે. બીજી તરફ, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને મેક્સિકો, રશિયા તથા ચીન જેવા દેશોએ આ હુમલાને વેનેઝુએલાની સાર્વભૌમત્વ અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટરનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું છે.
તેલ અને ‘ડોનરો સિદ્ધાંત’ નો પ્રભાવ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ કાર્યવાહીને ‘ડોનરો સિદ્ધાંત’ (Donroe Doctrine) તરીકે રજૂ કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય પશ્ચિમી ગોળાર્ધમાં અમેરિકી વર્ચસ્વને ફરીથી સ્થાપિત કરવાનો છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વેનેઝુએલાના વિશાળ તેલ સંસાધનો સુધી પહોંચવું એ આ સૈન્ય કાર્યવાહીના મુખ્ય કારણોમાંનું એક છે. જોકે, અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ પાછળથી સ્પષ્ટતા કરી હતી કે અમેરિકા વેનેઝુએલા પર શાસન નહીં કરે, પરંતુ માત્ર નીતિગત ફેરફારો માટે દબાણ લાવશે.
યુક્રેન પર પણ બદલાઈ રહ્યો છે માહોલ
આ દરમિયાન, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું ધ્યાન વેનેઝુએલા તરફ વળવાને કારણે પેરિસમાં ચાલી રહેલી યુક્રેન શાંતિ વાટાઘાટો પર પણ અસર પડી છે. અમેરિકાએ પેરિસ શિખર સંમેલનમાં ‘કોઅલિશન ઓફ ધ વિલિંગ’ (ઇચ્છુક દેશોના ગઠબંધન) સાથે મળીને યુક્રેન માટે સુરક્ષા ગેરંટી પર ચર્ચા કરી છે, પરંતુ વેનેઝુએલા સંકટને કારણે અમેરિકી વિદેશ મંત્રી રુબિયોને આ બેઠકમાંથી પોતાનો પ્રવાસ રદ કરવો પડ્યો હતો.
આ સમગ્ર ઘટના આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવા સૈન્ય હસ્તક્ષેપવાદની શરૂઆત માનવામાં આવે છે, જેની અસર વૈશ્વિક તેલ બજારો અને રાજદ્વારી સંબંધો પર લાંબા સમય સુધી રહી શકે છે.
