દેવભૂમિમાં રેલનો મહાસંગ્રામ: ઋષિકેશ-કર્ણપ્રયાગ રેલ પ્રોજેક્ટે રચ્યો ઈતિહાસ, ભારતની સૌથી લાંબી ટનલનું સફળ ‘બ્રેકથ્રુ’
ઉત્તરાખંડની ટેકરીઓમાં ટ્રેન દોડાવવાનું સપનું હવે હકીકતની ખૂબ જ નજીક પહોંચી ગયું છે. ચારધામ યાત્રાને સુગમ બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારના મહત્વકાંક્ષી ઋષિકેશ-કર્ણપ્રયાગ બ્રોડગેજ રેલ લાઇન પ્રોજેક્ટે એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન પાર કર્યું છે. 16 એપ્રિલ 2025 ના રોજ રેલ મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે જાહેરાત કરી હતી કે ઉત્તરાખંડના જનસૂમાં દેશની સૌથી લાંબી રેલ ટનલ (ટનલ નંબર 8) નું સફળતાપૂર્વક સંરેખણ (Alignment) પૂર્ણ કરી લેવામાં આવ્યું છે.
7 કલાકની મુસાફરી હવે માત્ર 2 કલાકમાં
આ 125.2 કિમી લાંબી રેલ લાઇન શરૂ થવાથી ઋષિકેશ અને કર્ણપ્રયાગ વચ્ચેની મુસાફરીમાં ક્રાંતિકારી ફેરફાર આવશે. હાલમાં બસ અથવા ટેક્સી દ્વારા કરવામાં આવતી 6 થી 7 કલાકની થકવી નાખતી મુસાફરી ઘટીને માત્ર 2 કલાક રહી જશે. આ રેલ સેવા માત્ર શ્રદ્ધાળુઓ માટે વરદાન સાબિત થશે એટલું જ નહીં, પરંતુ સ્થાનિક રહેવાસીઓ માટે આરોગ્ય, શિક્ષણ અને રોજગારના નવા દ્વાર પણ ખોલશે.
એન્જિનિયરિંગનો અદભૂત નમૂનો: ‘શક્તિ’ અને ‘શિવ’નો પરાક્રમ
હિમાલયની કઠિન ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓ અને સિસ્મિક ઝોન IV (ભૂકંપ સંવેદનશીલ વિસ્તાર) માં આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ કરવો ભારતીય રેલવે માટે એક મોટો પડકાર રહ્યો છે.
- સૌથી લાંબી ટનલ: જનસૂમાં બનેલી આ ટ્વિન (જોડિયા) ટનલ 14.57 કિમી લાંબી છે.
- આધુનિક ટેકનોલોજી: પહાડી વિસ્તારોમાં પ્રથમ વખત જર્મન નિર્મિત TBM (ટનલ બોરિંગ મશીન) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ‘શક્તિ’ અને ‘શિવ’ નામની આ મશીનોએ રેકોર્ડ ગતિએ ખોદકામ પૂર્ણ કર્યું.
- સુરક્ષાના પગલાં: પ્રોજેક્ટમાં ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ પદ્ધતિ (NATM) નો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે જેથી પહાડોમાં સુરક્ષિત અને નિયંત્રિત ઉત્ખનન સુનિશ્ચિત કરી શકાય.
વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક મહત્વ
આ રેલ લાઇન માત્ર પર્યટન પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારત-ચીન સરહદની નજીક હોવાને કારણે તેનું વ્યૂહાત્મક સૈન્ય મહત્વ પણ ઘણું વધારે છે. તેનાથી વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પાસે સ્થિત સૈન્ય ચોકીઓ સુધી જવાનો અને સામગ્રી પહોંચાડવી ખૂબ જ સરળ અને સુરક્ષિત બનશે. આ સાથે જ, પ્રોજેક્ટ દ્વારા 12 નવા સ્ટેશનો અને 19 પુલોનું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક હસ્તકલા અને અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન મળશે.
પડકારો અને વર્તમાન સ્થિતિ
ઓક્ટોબર 2025 સુધીના અહેવાલો મુજબ, પ્રોજેક્ટે 72% ભૌતિક પ્રગતિ હાંસલ કરી છે અને અત્યાર સુધીમાં લગભગ 26,841 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવામાં આવ્યા છે. જોકે, પ્રોજેક્ટનો કુલ અંદાજિત ખર્ચ હવે અંદાજે 38,953 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. ભૂસ્ખલન, ભારે ઠંડી અને કઠિન ખડકાળ રચનાઓને કારણે કામની સમયમર્યાદામાં કેટલાક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. હવે આ સમગ્ર રેલ લાઇન ડિસેમ્બર 2026 થી 2028 વચ્ચે પૂર્ણપણે કાર્યરત થવાની શક્યતા છે.
સાંસ્કૃતિક ઓળખ અને પર્યટનનો સંગમ
રાજ્ય સરકાર આ સ્ટેશનોને માત્ર પરિવહન કેન્દ્રો તરીકે નહીં, પરંતુ ‘સાંસ્કૃતિક હબ’ તરીકે વિકસાવી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે:
- દેવપ્રયાગ સ્ટેશન: તેની થીમ ‘સમુદ્ર મંથન’ પર આધારિત હશે.
- શ્રીનગર સ્ટેશન: તેની થીમ ‘મા રાજરાજેશ્વરી’ પર આધારિત હશે.
આ થીમ આધારિત સ્ટેશનો મુસાફરોને આધ્યાત્મિક અનુભવ પ્રદાન કરશે. આ પ્રોજેક્ટ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ્સ’ માંનો એક છે, જે આવનારા સમયમાં ઉત્તરાખંડના સામાજિક-આર્થિક દ્રશ્યને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે.
