Tata Group Crisis: ટાટા ગ્રુપમાં મોટો વળાંક! નોએલ ટાટાએ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા; ટાટા સન્સના ચેરમેનની પુનઃનિયુક્તિ પર પ્રતિબંધ
ભારતીય કોર્પોરેટ જગતના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને વિશાળ એવા ટાટા ગ્રુપ (Tata Group) માં અંદરખાને ચાલી રહેલી વ્યાપારી હલચલ હવે સપાટી પર આવી ગઈ છે. ટાટા સન્સ (Tata Sons) ના વર્તમાન ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરનની ત્રીજી મુદત માટેની પુનઃનિયુક્તિના પ્રસ્તાવ પર હાલમાં બ્રેક વાગી ગઈ છે, જેના કારણે બિઝનેસ સેક્ટરમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે. ટાટા ટ્રસ્ટના નવનિયુક્ત ચેરમેન નોએલ ટાટાએ ગ્રુપના શાસન, વ્યૂહાત્મક રોડમેપ અને કેટલીક કંપનીઓના નબળા પ્રદર્શન અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉઠાવીને આ નિર્ણયને હાલ પૂરતો મુલતવી રાખવા બોર્ડને ફરજ પાડી છે.
ભારતના સૌથી મોટા વ્યાપારી સામ્રાજ્યોમાંના એક એવા ટાટા ગ્રુપની હોલ્ડિંગ કંપની, ટાટા સન્સના બોર્ડરૂમમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી અસાધારણ ગતિવિધિઓ જોવા મળી રહી છે. સામાન્ય રીતે શાંત અને વિવાદોથી દૂર રહેતા ટાટા જૂથમાં હવે એવા સુર સંભળાઈ રહ્યા છે જે અગાઉ ક્યારેય જાહેરમાં આવ્યા નથી. તાજેતરમાં યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બોર્ડ બેઠક બાદ, ટાટા ટ્રસ્ટના ચેરમેન નોએલ ટાટાએ ટાટા સન્સના બોર્ડ સમક્ષ કેટલાક મૂળભૂત અને ગંભીર વણઉકેલાયેલા પ્રશ્નો રજૂ કર્યા છે. તેમના મતે, જ્યાં સુધી ગ્રુપના શાસન (Governance) અને ભવિષ્યની યોજનાઓ અંગે સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા ન થાય, ત્યાં સુધી વર્તમાન ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરનની આગામી ૫ વર્ષની મુદત માટે પુનઃનિયુક્તિ અંગે ઔપચારિક ચર્ચા કરવી ખૂબ જ વહેલું ગણાશે.
નોએલ ટાટાએ કયા મુદ્દાઓ પર વ્યક્ત કર્યો વાંધો?
માહિતી અનુસાર, ૨૬ મેના રોજ યોજાયેલી બોર્ડ મીટિંગના અંતે કેટલાક ડિરેક્ટરોએ અનૌપચારિક રીતે ચંદ્રશેખરનને ત્રીજી ટર્મ આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. જેના જવાબમાં નોએલ ટાટાએ મક્કમતાપૂર્વક જણાવ્યું કે હજુ ઘણી ઉતાવળ થઈ રહી છે. તેમણે ચેરમેન ચંદ્રશેખરન પાસેથી મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતો પર લેખિત અને ઔપચારિક સ્ટેન્ડ માંગ્યું છે:
૧. સમગ્ર ટાટા ગ્રુપનો આગામી ૫ વર્ષનો વિગતવાર વ્યૂહાત્મક રોડમેપ.
૨. શાપૂરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપને ટાટા સન્સમાંથી બહાર નીકળવા (Exit Option) માટેનું એક એવું માળખું જે જાહેરમાં વિવાદ પેદા ન કરે.
૩. ટાટા સન્સના લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદાસ્પદ લિસ્ટિંગ (IPO) ના મુદ્દા પર કંપનીની ચોક્કસ સ્થિતિ.
ટાટા સન્સનું માલિકી માળખું અને કંપનીઓનું પ્રદર્શન
ટાટા સન્સ પર ટાટા ટ્રસ્ટનું નિયંત્રણ અને ગ્રુપની મુખ્ય ચિંતાઓનું વિશ્લેષણ નીચે આપેલા કોષ્ટકમાં સમજી શકાય છે:
| શેરહોલ્ડિંગ અને માળખું | હિસ્સેદારીની ટકાવારી (%) | વર્તમાન ચિંતાઓ અને પ્રદર્શન (Key Issues) |
| ટાટા ટ્રસ્ટ (Tata Trusts) | ૬૬% હિસ્સો (મુખ્ય નિયંત્રક) | એર ઇન્ડિયા અને બિગબાસ્કેટમાં સતત થતા આર્થિક નુકસાન અંગે ચિંતિત. |
| શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપ (SP Group) | ૧૮% હિસ્સો (દેવું ચૂકવવા વેચવાનો ઇરાદો) | એક્ઝિટ પ્લાન માટે યોગ્ય નોન-લિસ્ટિંગ વિકલ્પ શોધવામાં મુશ્કેલી. |
| અન્ય શેરહોલ્ડર્સ | ૧૬% હિસ્સો | ગ્રુપની લીડરશિપ અને ભવિષ્યની સ્થિરતા પર નજર. |
એર ઇન્ડિયા અને બિગબાસ્કેટના નુકસાનથી ટ્રસ્ટ નારાજ
બોર્ડ બેઠક દરમિયાન એર ઇન્ડિયા, ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ટાટા ડિજિટલના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ્સે (CEOs) પોતપોતાના વ્યવસાયોની રજૂઆત બોર્ડ સમક્ષ કરી હતી. આ દરમિયાન નોએલ ટાટાએ ટાટા ગ્રુપ દ્વારા હસ્તગત કરાયેલી કંપનીઓ જેવી કે એર ઇન્ડિયા (Air India) અને ઓનલાઈન ગ્રોસરી પ્લેટફોર્મ બિગબાસ્કેટ (BigBasket) ના નબળા ઓપરેશનલ પર્ફોર્મન્સ અને નાણાકીય નુકસાન અંગે ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે આ નુકસાન અટકાવવા અને સર્વિસ સુધારવા માટે તાત્કાલિક કડક પગલાં લેવાની જરૂર છે.
RBI લિસ્ટિંગનો પેચીદો વિવાદ
ટાટા સન્સને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા “અપર-લેયર” નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપની (NBFC) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે, જે નિયમ મુજબ શેરબજારમાં લિસ્ટ થવી (IPO લાવવો) ફરજિયાત છે. જો લિસ્ટિંગ થાય, તો ટાટા ટ્રસ્ટની માલિકીનો હિસ્સો ઘટી શકે છે, જે ગ્રુપ ઈચ્છતું નથી. ટાટા સન્સે આ નિયમમાંથી મુક્તિ મેળવવા આરબીઆઈ સમક્ષ અરજી કરી છે. ટાટાના ટોચના અધિકારીઓનું માનવું છે કે જ્યાં સુધી આરબીઆઈ આ લિસ્ટિંગના મુદ્દે આખરી સ્પષ્ટતા ન આપે, ત્યાં સુધી એસપી ગ્રુપ સાથેનો એક્ઝિટ પ્લાન નક્કી કરવો અર્થહીન છે, કારણ કે ટાટા ગ્રુપનું મૂલ્ય એટલું વિશાળ છે કે લિસ્ટિંગ વગર એસપી ગ્રુપનો ૧૮% હિસ્સો પાછો ખરીદવો સરળ નથી.
ફરીથી નિમણૂક માટે ઉતાવળ કેમ નહીં?
ટાટા ટ્રસ્ટ્સે વર્ષ ૨૦૨૫ માં એક ઠરાવ પસાર કર્યો હતો કે નેતૃત્વની સ્થિરતા જાળવવા માટે ચેરમેનની પુનઃનિયુક્તિનો મુદ્દો કાર્યકાળ પૂરો થવાના એક વર્ષ પહેલાં જ બોર્ડમાં લાવવો. જો કે, જૂના સમયના અધિકારીઓ યાદ અપાવે છે કે આદરણીય રતન ટાટાના કાર્યકાળ દરમિયાન ચેરમેનની નિમણૂક સામાન્ય રીતે ટર્મ પૂરી થવાના એક મહિના પહેલાં જ થતી હતી. ખુદ એન. ચંદ્રશેખરન પણ હાલમાં કોઈ ઉતાવળમાં નથી અને તેઓ ૫ વર્ષનો વિકાસ પ્લાન રજૂ કરતા પહેલા તમામ પાસાઓ ચકાસી રહ્યા છે. નોએલ ટાટાએ સૂચવ્યું છે કે પુનઃનિયુક્તિ અંગેનો કોઈપણ નિર્ણય આગામી સમયમાં પરસ્પર ચર્ચા અને સંપૂર્ણ સર્વસંમતિ દ્વારા જ લેવામાં આવશે. હવે આખા કોર્પોરેટ સેક્ટરની નજર ૧૨ જૂને યોજાનારી ટાટા સન્સની આગામી બોર્ડ મીટિંગ પર ટકેલી છે.
