ભારતીય બંદર પર ફરી દેખાશે ઈરાની તેલ ટેન્કર; અમેરિકાના નરમાશભર્યા વલણથી ભારતને મોટી રાહત
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભીષણ સંઘર્ષ અને આકાશને આંબતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વચ્ચે ભારત માટે રાહતના સમાચાર આવ્યા છે. વર્ષ ૨૦૧૯ પછી પહેલીવાર, ઈરાનથી ક્રૂડ ઓઈલ ભરેલું વિશાળ ટેન્કર ભારતીય બંદર પર પહોંચવાની અપેક્ષા છે. આ વિકાસ તેલ બજારમાં નવા પ્રાણ ફૂંકશે અને ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતોને મજબૂત બનાવશે.
અમેરિકાએ કેમ હટાવ્યા પ્રતિબંધો?
૨૧ માર્ચે અમેરિકાએ એક આશ્ચર્યજનક નિર્ણય લેતા ઈરાની ક્રૂડ ઓઈલ પરના પ્રતિબંધોને એક મહિના માટે સ્થગિત કરી દીધા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, વોશિંગ્ટનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક બજારમાં તેલનો પુરવઠો વધારવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં અસ્થિરતાને કારણે કાચા તેલના ભાવ સતત વધી રહ્યા હતા, જેને રોકવા માટે અમેરિકાએ ઈરાની ટેન્કરોને બજારમાં આવવાની મંજૂરી આપી છે. આ છૂટછાટ એ જ પ્રકારની છે જે અગાઉ રશિયન તેલ માટે આપવામાં આવી હતી.
ભારત માટે આ સોદો કેમ મહત્વનો છે?
ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ આયાતકાર દેશ છે. ૨૦૧૯ માં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા તે પહેલા ઈરાન ભારતનો બીજો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર હતો.
-
સસ્તું તેલ: ઈરાન હંમેશા ભારતને આકર્ષક કિંમતે અને અનુકૂળ ચુકવણીની શરતો (જેમ કે રૂપિયામાં વેપાર) પર તેલ પૂરું પાડતું આવ્યું છે.
-
નજીકનું અંતર: ભૌગોલિક રીતે ઈરાન ભારતની નજીક હોવાથી પરિવહન ખર્ચ (Freight cost) પણ ઓછો લાગે છે.
-
રિફાઈનરી સુસંગતતા: ભારતની ઘણી સરકારી રિફાઈનરીઓ ઈરાની ક્રૂડ પ્રોસેસ કરવા માટે ખાસ ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.
૨૦૧૯ થી ૨૦૨૬: એક લાંબી સફર
મે ૨૦૧૯ માં અમેરિકાએ ‘સિગ્નિફિકન્ટ રિડક્શન એક્સેપ્શન’ (SRE) ખતમ કરી દીધું હતું, જેના કારણે ભારતે ઈરાન પાસેથી તેલ લેવાનું સંપૂર્ણપણે બંધ કરવું પડ્યું હતું. છેલ્લા સાત વર્ષમાં ભારતે ઈરાકની સાથે રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ ખરીદીને પોતાની જરૂરિયાત પૂરી કરી છે. પરંતુ હવે જ્યારે રશિયન તેલ પર પણ દબાણ છે, ત્યારે ઈરાનનું પુનરાગમન ભારત માટે ‘ગેમ ચેન્જર’ સાબિત થઈ શકે છે.
બજાર પર અસર
૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ અપડેટ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં થોડો નરમાશનો ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે. જો ઈરાન પાસેથી સતત પુરવઠો મળતો રહેશે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા વધી જશે, જે સામાન્ય જનતા માટે મોંઘવારીમાંથી મોટી રાહત બની રહેશે.
ભારત અને ઈરાન વચ્ચે તેલ વેપાર ફરી શરૂ થવો એ માત્ર વેપાર નથી, પરંતુ ભારતની મજબૂત વિદેશ નીતિનો વિજય છે. અમેરિકાના પ્રતિબંધો વચ્ચે પણ પોતાની જરૂરિયાત મુજબના સ્ત્રોતો શોધવામાં ભારત સફળ રહ્યું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ એક મહિનાની મુદત પૂરી થયા પછી અમેરિકા તેનું વલણ કેવું રાખે છે.
