પાકિસ્તાન અને ચીનની મિસાઇલ ડીલ પર મોટા ખુલાસા: શું ટ્રમ્પને ધોકો આપી રહ્યો છે પાકિસ્તાન? જાણો સમગ્ર મામલો
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને કૂટનીતિના રમત-ગમતના મેદાનમાં ક્યારે કોણ કોની સાથે છે અને કોની પીઠ પાછળ ખંજર ભોંકી રહ્યું છે તે ક્યારેય સહેલાઈથી સમજાતું નથી. મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હાલમાં જ એક એવી ચોંકાવનારી ખબર સામે આવી છેણે વૈશ્વિક સ્તરે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં એવા દાવા કરવામાં આવ્યા હતા કે ચીન, પાકિસ્તાનના રસ્તે ઈરાનને અંકુશમાં રાખવા માટે કે તેને મદદ કરવા માટે સેંકડો એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ મોકલી રહ્યું છે. આ અહેવાલો સામે આવતા જ અમેરિકાથી લઈને એશિયા સુધીના રાજકીય વર્તુળોમાં ગરમાવો આવી ગયો છે. આ લેખમાં આપણે વિગતવાર સમજીશું કે આ સમગ્ર વિવાદ શું છે, તેમાં પાકિસ્તાન અને ચીનની ભૂમિકા શું છે અને ટ્રમ્પ પ્રશાસન માટે આ કેટલું ચિંતાજનક છે.
મીડિયા રિપોર્ટ્સના દાવા: ચીનથી પાકિસ્તાન થઈને ઈરાન જઈ રહ્યા છે હથિયારો?
તાજેતરમાં જ કેટલીક મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ એજન્સીઓએ તેમના સૂત્રોના હવાલેથી એક ચોંકાવનારો દાવો કર્યો હતો. આ અહેવાલો મુજબ, ચીન પાકિસ્તાનના પ્રદેશ અને માર્ગનો ઉપયોગ કરીને ઈરાનને ૩૦૦ થી ૪૦૦ જેટલી અત્યાધુનિક મેન-પોર્ટેબલ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ (MANPADS) મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે આ હથિયારોની પહેલી ખેપ આગામી થોડા અઠવાડિયામાં જ ઈરાનને મળી શકે છે. આ શસ્ત્રોની ડિલિવરી પશ્ચિમ ચીનના ઉરુમકીથી શરૂ થઈને પાકિસ્તાનના રસ્તે થઈને ઈરાન પહોંચવાની વાત કહેવામાં આવી હતી. જો કે, આ હથિયારો હવાઈ માર્ગે જશે કે જમીની માર્ગે, તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા નહોતી થઈ. આ પ્રકારના હથિયારો સીધા જ અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોની ચિંતા વધારવા માટે પૂરતા છે, કારણ કે મધ્ય પૂર્વમાં પહેલાથી જ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવની આગ ભડકી રહી છે.
પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા અહેવાલોને સદંતર નકારવામાં આવ્યા
આ સનસનાટીભર્યા અહેવાલો સામે આવતા જ પાકિસ્તાની તંત્ર અને સેનામાં હલચલ મચી ગઈ હતી. પાકિસ્તાની સેનાના સત્તાવાર મીડિયા વિંગ ‘ISPR’ (ઇન્ટર-સર્વિસ પબ્લિક રિલેશન્સ) દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે આ તમામ દાવાઓને ફગાવી દેવામાં આવ્યા.
પાકિસ્તાન તરફથી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી કે આ પ્રકારની તમામ અટકળો બિલકુલ બેબુનિયાદ, પાયાવિહોણી અને વાસ્તવિકતાથી દૂર છે. પાકિસ્તાને સત્તાવાર રીતે આ અહેવાલોને ફગાવતા જણાવ્યું કે તે કોઈપણ પ્રકારના ગેરકાયદેસર કે ગુપ્ત હથિયાર હસ્તાંતરણ (Weapon Transfer) માં સામેલ નથી. બીજી તરફ, ચીને પણ આ મુદ્દે મૌન તોડતા આવા અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા છે. બંને દેશોનું માનવું છે કે આ પ્રકારની અફવાઓ માત્ર તેમની છબી ખરાબ કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તણાવ વધારવા માટે ફેલાવવામાં આવી રહી છે.
પાકિસ્તાનની દ્વિધાભરી નીતિ: એક હાથમાં અમેરિકા, બીજા હાથમાં ચીન?
પાકિસ્તાનની વિદેશનીતિ હંમેશાંથી બેધારી તલવાર સમાન રહી છે. આજના સમયમાં પાકિસ્તાન એક અત્યંત મુશ્કેલ અને નાજુક સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. એક તરફ પાકિસ્તાન પોતાના પરંપરાગત અને સર્વૠતુના મિત્ર ગણાતા ચીન સાથેના ગાઢ આર્થિક તથા લશ્કરી સંબંધો તોડી શકે તેમ નથી, તો બીજી તરફ તે અમેરિકાને પણ નારાજ કરવા માંગતું નથી.
ખાસ કરીને તાજેતરના સમયમાં પાકિસ્તાની સેનાના પ્રમુખ અને સરકારને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તરફથી કેટલાક રાજકીય સમર્થન અને સંકેતો મળ્યા છે. આ સ્થિતિમાં પાકિસ્તાન પોતે એવું ચિત્ર ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે કે તે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ સ્થાપવા માટે ‘પુલ’ (Medium/Mediator) ની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થી અને કામચલાઉ યુદ્ધવિરામ
કૂટનીતિક મોરચે પાકિસ્તાને તાજેતરમાં એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે તેણે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષને રોકવા માટે મધ્યસ્થતાની ભૂમિકા ભજવી હતી. પાકિસ્તાન અને અન્ય ક્ષેત્રીય દેશોના પ્રયાસોના પરિણામે જ એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શરૂઆતના બે સપ્તાહ માટે એક અસ્થાયી યુદ્ધવિરામ (Temporary Ceasefire) સંભવ બન્યો હતો.
આવી સ્થિતિમાં જો પાકિસ્તાન પર ગુપ્ત રીતે ઈરાનને શસ્ત્રો પૂરા પાડવાનો આરોપ સાબિત થાય, તો તે અમેરિકા સાથેના તેના સંબંધો માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસન આવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર અત્યંત કડક વલણ ધરાવે છે. જો કે, ટ્રમ્પે અગાઉ એવા સંકેતો આપ્યા હતા કે યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે અમેરિકી શસ્રોના ભંડાર પર દબાણ જરૂર વધ્યું છે, પરંતુ તેમ છતાં અમેરિકી સુરક્ષા ક્ષમતા મજબૂત છે.
સત્ય શું છે અને આગળ શું થઈ શકે?
હાલની સ્થિતિએ જોવા જઈએ તો ચીન, પાકિસ્તાન અને ઈરાન વચ્ચેની આ કથિત મિસાઇલ ડીલ અંગે કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી. અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓ આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખી રહી છે.
પાકિસ્તાન ભલે સત્તાવાર રીતે આ તમામ વાતોને નકારી રહ્યું હોય, પરંતુ મધ્ય પૂર્વના જટિલ સમીકરણોમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા હંમેશાં શંકાના દાયરામાં રહી છે. શું પાકિસ્તાન ખરેખર ટ્રમ્પ પ્રશાસનની પીઠ પાછળ રમી રહ્યું છે, કે પછી આ માત્ર પશ્ચિમી મીડિયાની એક અટકળ છે? તેનો સાચો જવાબ તો સમય જ આપશે. પરંતુ આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં પડદા પાછળ રમાતા ખેલ ક્યારેક ખૂબ જ ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
