પાપોથી મુક્તિ અને મોક્ષ અપાવનાર પરિવર્તિની એકાદશી પર રાખો આ બાબતોનું ધ્યાન
સનાતન ધર્મમાં એકાદશી વ્રતનું ખૂબ જ ઊંચું અને પવિત્ર સ્થાન માનવામાં આવે છે. આખા વર્ષ દરમિયાન આવતી તમામ એકાદશીઓમાં ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીનું વિશેષ મહત્ત્વ છે, જેને ‘પરિવર્તિની એકાદશી’ ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. આ પવિત્ર વ્રતને ‘કર્મા એકાદશી’ અને ‘પાર્શ્વ એકાદશી’ ના નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ચાતુર્માસ દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં લીન રહે છે અને આ જ એકાદશીના દિવસે તેઓ પોતાની કરવટ બદલે છે, એટલે કે પોતાની શયન મુદ્રામાં પરિવર્તન લાવે છે. આ જ કારણસર તેનું નામ ‘પરિવર્તિની’ પડ્યું છે.
જો તમે પણ આ વર્ષે પરિવર્તિની એકાદશીનું વ્રત રાખવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો ચાલો જાણીએ તેનાથી જોડાયેલી તમામ જરૂરી બાબતો જેવી કે સાચી તિથિ, શુભ મુહૂર્ત, વ્રતના નિયમો અને તેનું ધાર્મિક મહત્ત્વ.
પરિવર્તિની એકાદશી 2026: તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
પંચાંગ અનુસાર, આ વર્ષે ભાદરવા માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી તિથિની શરૂઆત 21 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ રાત્રે 08:00 વાગ્યે થશે અને તેનું સમાપન 22 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ રાત્રે 09:43 વાગ્યે થશે. સનાતન ધર્મમાં ઉદયતિથિનું વિશેષ મહત્ત્વ હોવાથી પરિવર્તિની એકાદશીનું વ્રત મંગળવાર, 22 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ રાખવામાં આવશે.
એકાદશી તિથિ પ્રારંભ: 21 સપ્ટેમ્બર 2026, રાત્રે 08:00 વાગ્યે
એકાદશી તિથિ સમાપ્ત: 22 સપ્ટેમ્બર 2026, રાત્રે 09:43 વાગ્યે
વ્રતની તારીખ: મંગળવાર, 22 સપ્ટેમ્બર 2026
વ્રત પારણનો સમય: બુધવાર, 23 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ સવારે 05:38 વાગ્યાથી 08:04 વાગ્યા સુધી
પરિવર્તિની એકાદશીનું પૌરાણિક અને ધાર્મિક મહત્વ
શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણ અને વિવિધ પુરાણોમાં આ વ્રતના મહાત્મ્યનું વિસ્તૃત વર્ણન જોવા મળે છે. માન્યતા છે કે પરિવર્તિની એકાદશીના દિવસે વિધિ-વિધાનથી જગતના પાલનહાર ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી જાણે-અજાણે થયેલા તમામ પાપો નાશ પામે છે. આ દિવસે ભગવાન શ્રીહરિ કરવટ લે છે, તેથી આ એક જ દિવસની પૂજાથી ત્રિદેવ એટલે કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ ત્રણેયની કૃપા પ્રાપ્ત થઈ જાય છે.
ધર્મશાસ્ત્રોના જાણકારોના જણાવ્યા મુજબ, જે વ્યક્તિ સાચા મન અને નિયમો સાથે આ વ્રત પૂરું કરે છે, તેને વાજપેય યજ્ઞ સમાન પુણ્ય ફળોની પ્રાપ્તિ થાય છે. ભગવાન વિષ્ણુની અનુકંપાથી સાધકના જીવનમાં ક્યારેય અન્ન અને ધનની કમી નથી રહેતી, માનસિક શાંતિ મળે છે અને અંતે મોક્ષનો માર્ગ મોકળો થાય છે.
પરિવર્તિની એકાદશીના દિવસે શું ભૂલથી પણ ન કરવું જોઈએ?
પરિવર્તિની એકાદશીના દિવસે શું ભૂલથી પણ ન કરવું જોઈએ?શાસ્ત્રોમાં એકાદશીના દિવસે કેટલાક કડક નિયમો જણાવવામાં આવ્યા છે, જેનું પાલન દરેક વ્રતધારીએ કરવું જોઈએ:
દિવસે સૂવાથી બચો: જે લોકો પરિવર્તિની એકાદશીનું વ્રત રાખે છે, તેમણે દિવસના સમયમાં સૂવાથી બચવું જોઈએ. પોતાનો પૂરો સમય ભગવાનના સ્મરણ અને પૂજનમાં વિતાવવો જોઈએ.
વાળ અને નહોર ન કાપવા: એકાદશીના પવિત્ર દિવસે વાળ, દાઢી કે નહોર કાપવાથી સંપૂર્ણપણે બચવું જોઈએ. તેને અશુભ માનવામાં આવ્યું છે.
ક્રોધ અને વાણી પર નિયંત્રણ રાખો: વ્રતના આ સમયગાળા દરમિયાન મનને શાંત રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે. આ દિવસે કોઈના પર પણ ગુસ્સો ન કરવો અને ન તો કોઈના માટે અપશબ્દો બોલવા, નહીં તો વ્રતનું પૂર્ણ ફળ મળતું નથી.
વડીલોનું સન્માન કરો: આ દિવસે પરિવારના વડીલો અથવા માતા-પિતાનું અપમાન ભૂલથી પણ ન કરવું. ઘરમાં આદર અને સત્કારનું વાતાવરણ જાળવી રાખો.
તુલસીના નિયમોનું ધ્યાન રાખો: ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી અતિ પ્રિય છે, તેથી પરિવર્તિની એકાદશીના દિવસે તુલસીના છોડનું અપમાન ન કરવું. આ દિવસે ભૂલથી પણ નહોરથી તુલસીના પાન ન તોડવા. જો ખૂબ જરૂરી હોય, તો પાનને આંગળીના ટેરવાથી સહજતાથી અલગ કરવા.
વ્રતનું પારણ અને સમાપન
કોઈપણ એકાદશી વ્રતનું ફળ ત્યારે જ પૂરું માનવામાં આવે છે જ્યારે તેનું પારણ યોગ્ય સમયે કરવામાં આવે. પરિવર્તિની એકાદશીનું પારણ બીજા દિવસે એટલે કે 23 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ સવારે 05:38 વાગ્યાથી 08:04 વાગ્યાની વચ્ચે કરવામાં આવશે. પારણના દિવસે સ્નાન વગેરે કર્યા પછી બ્રાહ્મણો કે જરૂરિયાતમંદોને દાન-દક્ષિણા આપો અને પછી સાત્વિક ભોજન ગ્રહણ કરીને તમારું વ્રત ખોલો.
