મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના ભણકારા; ઈરાનના જવાબી હુમલા બાદ ક્રૂડ ઓઈલ ભડકે બળ્યું, ભારતમાં મોંઘા થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ
વૈશ્વિક સ્તરે ફરી એકવાર યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે. અમેરિકા (US) દ્વારા કરવામાં આવેલા તાજેતરના હુમલાનો ઈરાને અત્યંત આક્રમક રીતે બદલો લીધો છે, જેના કારણે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) ના ભાવમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. ઈરાને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં આવેલા કુવૈત, બહેરીન, કતાર, જોર્ડન અને ઓમાન જેવા દેશોમાં સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ તેમજ તેમના સાથી દેશો પર શ્રેણીબદ્ધ મિસાઈલો છોડીને વળતો પ્રહાર કર્યો છે. મધ્ય પૂર્વમાં ભડકેલી આ હિંસાના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના પુરવઠા પર મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે, જેની સીધી અને નકારાત્મક અસર ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર જોવા મળી શકે છે.
જો કે, ભારતીય ગ્રાહકો માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે સરકારી માલિકીની અગ્રણી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ જેવી કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOCL), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) એ આજે ૧૨ જુલાઈના રોજ ઘરેલું બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. પરંતુ આ સ્થિરતા લાંબો સમય ટકી રહે તેવી શક્યતા ઓછી છે, કારણ કે ભારતીય તેલ કંપનીઓ ‘ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગ સિસ્ટમ’ (Dynamic Pricing System) એટલે કે ગતિશીલ ભાવનિર્ધારણ પ્રણાલી હેઠળ કામ કરે છે. આ નિયમ મુજબ, વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના દૈનિક ભાવો અને ચલણ (ડોલર સામે રૂપિયો) ના મૂલ્યમાં થતી વધઘટના આધારે દરરોજ સવારે ૬ વાગ્યે પંપ પર ઇંધણના નવા ભાવ લાગુ કરી શકાય છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ આમ જ ચાલુ રહેશે, તો આગામી દિવસોમાં ભારતીયોએ મોંઘા પેટ્રોલ-ડીઝલ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાની ભીતિ અને તેલના આકાશ આંબતા ભાવ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ વર્તમાન સંઘર્ષ જો વધુ ઉગ્ર બનશે, તો તે વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા કોરિડોર ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) દ્વારા થતા દરિયાઈ શિપમેન્ટને સંપૂર્ણપણે રોકી શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે સમગ્ર વિશ્વમાં સપ્લાય થતા કુલ ક્રૂડ ઓઈલનો આશરે ૨૦ ટકા હિસ્સો માત્ર આ એક જ દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. ઈરાનના મિસાઈલ હુમલાના સમાચાર વહેતા થતાં જ વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલની કિંમતોમાં એક જ દિવસમાં ૩ ટકાથી વધુનો તોતિંગ ઉછાળો નોંધાયો છે અને ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ ૭૮.૩૫ અમેરિકી ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે. આર્થિક વિશ્લેષકોના મતે, જો આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઈલ ૮૦ ડોલરની સપાટી વટાવી જશે, તો સરકારી તેલ કંપનીઓના નફાનું માર્જિન ભારે દબાણ હેઠળ આવશે અને તેઓ ગ્રાહકો પર બોજ નાખવા મજબૂર બનશે. આનાથી ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ૩ થી ૫ રૂપિયાનો સીધો વધારો થઈ શકે છે.
દેશના અગ્રણી શહેરોમાં આજના પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ
વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારતના જુદા જુદા મહાનગરો અને રાજ્યોની રાજધાનીઓમાં ઇંધણના ભાવ સ્થિર છે પરંતુ તે પહેલેથી જ ઉચ્ચ સ્તરે છે. રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હીમાં આજે એક લિટર પેટ્રોલનો ભાવ ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૫.૨૦ રૂપિયા પર સ્થિર છે. દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલનો દર સૌથી વધુ પૈકીનો એક એટલે કે ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ ૯૭.active૮૩ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે.
પૂર્વ ભારતના અગ્રણી શહેર કોલકાતામાં પેટ્રોલ માટે ગ્રાહકોએ લિટર દીઠ ૧૧૩.૫૧ રૂપિયા અને ડીઝલ માટે ૯૯.૮૨ રૂપિયા ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. દક્ષિણ ભારતના આઈટી હબ ગણાતા બેંગલુરુમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૦.૯૩ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૮.૮૦ રૂપિયા છે, જ્યારે ચેન્નઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના સ્તરે છે. બિહારની રાજધાની પટનામાં પેટ્રોલ ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૬ રૂપિયા છે. મધ્ય પ્રદેશના ભોપાલમાં પેટ્રોલ ૧૧૪.૫૪ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૬૪ રૂપિયાના ભાવે સ્થિર છે. આંધ્ર-તેલંગાણાના મુખ્ય શહેર હૈદરાબાદમાં પેટ્રોલનો ભાવ ૧૧૫.૬૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૧૦૩.૮૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે પૂર્વના રાજ્ય નાગાલેન્ડની રાજધાની કોહિમામાં પેટ્રોલ ૧૦૪.૩૯ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૯૧ રૂપિયા પ્રતિ લિટરે મળી રહ્યું છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યુદ્ધ અટકશે નહીં, તો આ તમામ શહેરોના ભાવોમાં ટૂંક સમયમાં જ મોટો વધારો ઝીંકાઈ શકે છે.
