યુએસ-ઈરાન યુદ્ધ અને ક્રૂડના ભડકા વચ્ચે રાહત: ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના દરો રહ્યા સ્થિર
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભયાનક લશ્કરી તણાવ અને યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) ના ભાવ સતત દબાણ હેઠળ આવી ગયા છે. વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો પ્રતિ બેરલ $91 ની આસપાસ પહોંચી જતાં ભારત જેવા વિશાળ તેલ આયાતકાર દેશ માટે ચિંતાજનક પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. જોકે, આ તમામ ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે પણ ભારતીય ગ્રાહકો માટે એક રાહતની વાત એ છે કે દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક વેચાણ ભાવ આજે, ૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ સંપૂર્ણપણે સ્થિર રહ્યા છે.
તાજેતરમાં એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે જેટ ફ્યુઅલના ભાવમાં ૫.૪૬ ટકાનો મોટો વધારો અને ત્યારબાદ વાણિજ્યિક એલપીજી (LPG) ના દરોમાં થયેલી વૃદ્ધિને પગલે દેશની સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) અત્યંત સાવચેત બની ગઈ છે. તેમ છતાં, કંપનીઓએ આજે દેશભરમાં વાહન વ્યવહારના ઇંધણના દરોમાં કોઈ ફેરફાર ન કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.
દિલ્હીથી લઈને રાયપુર સુધી: પ્રમુખ શહેરોના પેટ્રોલ-ડીઝલના દરો
દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં સ્થાનિક ટેક્સ (VAT) અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ અલગ-અલગ હોવાને કારણે દરેક શહેરમાં ઇંધણની કિંમતોમાં તફાવત જોવા મળે છે. દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આજે પેટ્રોલ ₹૧૦૨.૧૨ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ ₹૯૫.૨૦ પ્રતિ લિટરના સ્તરે યથાવત રહ્યું છે. જ્યારે આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલની કિંમત ₹૧૧૧.૩૧ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ ₹૯૭.૯૭ પ્રતિ લિટર નોંધાઈ છે.
પૂર્વ ભારતના મહાનગર કોલકાતામાં આજે ગ્રાહકોએ પેટ્રોલ માટે ₹૧૧૩.૫૧ અને ડીઝલ માટે ₹૯૯.૮૨ પ્રતિ લિટર ચૂકવવા પડી રહ્યા છે. દક્ષિણ ભારતના ચેન્નાઈ શહેરમાં પેટ્રોલ ₹૧૦૭.૭૮ અને ડીઝલ ₹૯૯.૫૬ પ્રતિ લિટર વેચાઈ રહ્યું છે. આઈટી હબ હૈદરાબાદમાં ઇંધણના દરો પ્રમાણમાં ઊંચા છે, જ્યાં પેટ્રોલ ₹૧૧૫.૬૯ અને ડીઝલ ₹૧૦૩.૮૨ પ્રતિ લિટરના ભાવે મળી રહ્યું છે.
બિહારની રાજધાની પટનામાં ગ્રાહકો માટે પેટ્રોલ ₹૧૧૩.૩૫ અને ડીઝલ ₹૯૯.૩૬ પ્રતિ લિટર છે. મધ્ય ભારત ક્ષેત્રની વાત કરીએ તો છત્તીસગઢના રાયપુરમાં પેટ્રોલ ₹૧૦૮.૩૦ અને ડીઝલ ₹૧૦૧.૩૨ પ્રતિ લિટરના સ્તરે સ્થિર છે. રાજસ્થાનના પ્રવાસન ધામ ઉદયપુરમાં પેટ્રોલનો ભાવ ₹૧૧૨.૯૫ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ ₹૯૮.૫૦ પ્રતિ લિટર રહ્યો છે. દેશમાં સૌથી સસ્તું ઇંધણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અંદમાન અને નિકોબારના પોર્ટ બ્લેરમાં મળી રહ્યું છે, જ્યાં પેટ્રોલ માત્ર ₹૮૮.૬૬ પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ ₹૮૪.૫૬ પ્રતિ લિટરના અત્યંત નીચા દરે ઉપલબ્ધ છે.
સરકારે નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સમાં કર્યો વધારો
દરમિયાન, સરકારે ૧ સપ્ટેમ્બરથી અમલમાં આવે તે રીતે સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદિત ક્રૂડ ઓઇલ અને ઇંધણ નિકાસ પરના અણધાર્યા નફા પર વસૂલવામાં આવતા વિન્ડફોલ ટેક્સ (Special Additional Excise Duty – SAED) માં મહત્વનો સુધારો કર્યો છે.
સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા નવા સુધારા મુજબ, પેટ્રોલની નિકાસ પર આ વધારો પ્રતિ લિટર ₹૧.૫૦ કરવામાં આવ્યો છે, જે સમગ્ર રકમ સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) તરીકે વસૂલવામાં આવશે. ડીઝલની નિકાસ પર લાગતી કુલ લેવી ₹૨૪ થી વધારીને ₹૨૫ પ્રતિ લિટર કરી દેવામાં આવી છે. આ ₹૨૫ માં ₹૨૪ SAED અને ₹૧ રોડ એન્ડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસ (RIC) નો સમાવેશ થાય છે.
બીજી તરફ, એરલાઇન્સ સેક્ટર અને નિકાસકારો માટે થોડી રાહતના સમાચાર આપતા સરકારે જેટ ઇંધણ (ATF) ની નિકાસ પરના કરમાં આંશિક ઘટાડો કર્યો છે. જેટ ફ્યુઅલની નિકાસ પરનો વિન્ડફોલ ટેક્સ પ્રતિ લિટર ₹૧૯.૫૦ થી ઘટાડીને ₹૧૯.૦૦ કરવામાં આવ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંગ્રામ અને ભારતીય બજાર પર તેની અસર
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હોર્મુઝ સામુદ્રધૂની તેમજ પશ્ચિમ એશિયાના દરિયાઈ વિસ્તારોમાં વધી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ પુરવઠા શ્રંખલા પર ભારે દબાણ સર્જાયું છે. વિશ્વના એક-તૃતીયાંશ તેલ પરિવહન માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો હોવાથી ક્રૂડના ભાવમાં ભડકો થવાની આશંકા સતત સેવાઈ રહી છે.
ભારત પોતાની કુલ તેલ જરૂરિયાતના આશરે ૮૫ ટકા જેટલું ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. જો વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતો પ્રતિ બેરલ $91 ની ઉપર જળવાઈ રહેશે તો દેશના આયાત બિલ પર ભારે બોજ પડશે. પરંતુ હાલના તબક્કે કેન્દ્ર સરકારે સ્થાનિક ગ્રાહકો પર આંતરરાષ્ટ્રીય મોંઘવારીનો સીધો બોજ ન પડે તે માટે છૂટક વેચાણ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી યથાવત રાખી છે, જેના કારણે સામાન્ય ગૃહિણીઓ અને વાહનચાલકોને મોટી રાહત મળી છે.
આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિ અને તેલ ઉત્પાદક દેશો (OPEC) ના નિર્ણયો આધારે જ નક્કી થશે કે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરો આ જ રીતે સ્થિર રહેશે કે પછી સજ્જડ ભાવવધારો જોવા મળશે.
