મધ્ય પૂર્વમાં વણસતી સ્થિતિ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલ ૧૦૦ ડૉલરની સમકક્ષ: આંતરરાષ્ટ્રીય ભડકા છતાં ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના (ક્રૂડ ઓઇલ) ભાવમાં સતત થઈ રહેલા વિસ્ફોટક વધારા વચ્ચે ભારતીય ઉપભોક્તાઓ માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ દેશભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ મોટાભાગે સ્થિર જાળવી રાખવામાં આવ્યા છે. સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) દ્વારા નવી દિલ્હી, મુંબઈ, કોલકાતા, ચેન્નાઈ સહિત દેશના તમામ મુખ્ય શહેરોમાં ઇંધણના દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
હાલમાં દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયાના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે. આર્થિક પાટનગર મુંબઈમાં પેટ્રોલનો દર ૧૧૧.૩૧ રૂપિયા અને ડીઝલનો દર ૯૭.૯૭ રૂપિયા છે. કોલકાતામાં પેટ્રોલ ૧૧૩.૫૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૮૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર પહોંચ્યું છે, જ્યારે ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલ ૧૦૭.૭૮ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૫૬ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના સ્તરે સ્થિર છે.
અન્ય પ્રદેશોની વાત કરીએ તો, ગુરુગ્રામમાં પેટ્રોલ ૧૦૨.૯૭ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૯૪ રૂપિયા છે. બિહારની રાજધાની પટનામાં પેટ્રોલ ૧૧૩.૩૫ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૬ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. રાંચીમાં ડીઝલ ૧૦૦ રૂપિયાની સપાટી વટાવીને ૧૦૦.૪૯ રૂપિયા અને પેટ્રોલ ૧૦૬.૧૨ રૂપિયા છે. શિમલામાં પેટ્રોલ ૧૦૨.૩૧ રૂપિયા તથા ડીઝલ ૯૪.૩૪ રૂપિયા છે, જ્યારે ગ્વાલિયરમાં પેટ્રોલ ૧૧૪.૩૦ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૯.૩૫ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના દરે મળી રહ્યું છે.
ક્રૂડ ઓઇલ પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડૉલરની નજીક પહોંચ્યું
સ્થાનિક સ્તરે ભાવ સ્થિર હોવા છતાં વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ અત્યંત ચિંતાજનક બની રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બેન્ચમાર્ક ગણાતું બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ (Brent Crude) પ્રતિ બેરલ ૯૯.૨૯ ડૉલરથી ૯૯.૪૦ ડૉલરની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, જે ગઈકાલના સેશન દરમિયાન ૯૯ ડૉલરની સપાટી પણ વટાવી ગયું હતું. આ સાથે જ અમેરિકી બેન્ચમાર્ક વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) પણ પ્રતિ બેરલ ૯૪.૨૪ ડૉલરની આસપાસ ફરે છે.
મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધનો ભય અને સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ
કાચા તેલના ભાવમાં આવેલા આ તીવ્ર ઉછાળા પાછળ મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચરમસીમાએ પહોંચેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ મુખ્ય પરિબળ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) નજીક તેલ ટેન્કરો પર થયેલા લશ્કરી હુમલાઓએ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારને હચમચાવી દીધું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક સ્તરે વપરાતા કૂલ તેલનો આશરે ૨૦ ટકા હિસ્સો પસાર થાય છે. આ માર્ગ પર ઈરાન દ્વારા પ્રતિબંધિત ક્ષેત્ર જાહેર કરાતાં અને ટેન્કરો પર હુમલા વધતાં વાણિજ્યિક જહાજોની અવરજવર ખોરવાઈ ગઈ છે.
પરિણામે, માલવાહક જહાજોને આ ટૂંકા રસ્તાને બદલે ‘કેપ ઓફ ગુડ હોપ’ નો આફ્રિકા ફરીને આવતો અત્યંત લાંબો અને ખર્ચાળ માર્ગ અપનાવવાની ફરજ પડી છે. આ લાંબા સમુદ્રી માર્ગના કારણે લોજિસ્ટિક્સ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં અછતનો ભારે ડર ઊભો કર્યો છે.
