ડિજિટલ ક્રાંતિનો નવો પાયો: બ્રાઝિલના ખનિજ ભંડાર અને ભારતની ટેકનોલોજી વચ્ચે ઐતિહાસિક કરાર#ModiLulaMeet
ભારત અને બ્રાઝિલ વચ્ચેના મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો હવે એક નવા અને વ્યૂહાત્મક વળાંક પર પહોંચી ગયા છે. નવી દિલ્હીમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ લુલા દા સિલ્વા વચ્ચેની આજની મુલાકાત માત્ર બે નેતાઓનું મિલન નથી, પરંતુ તે બે ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ વચ્ચેના મજબૂત ભવિષ્યનો પાયો છે. આ બેઠક એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની સપ્લાય ચેઈનને સુરક્ષિત કરવા અને ખાસ કરીને ચીન પરની તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે સક્રિયપણે કામ કરી રહ્યું છે. બ્રાઝિલ, જે દક્ષિણ અમેરિકાનું સૌથી મોટું રાષ્ટ્ર છે, તે ભારતના આ વિઝનમાં એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
રાષ્ટ્રપતિ લુલાની આ મુલાકાત માત્ર પ્રોટોકોલ પૂરતી મર્યાદિત નથી, કારણ કે તેમની સાથે બ્રાઝિલના અગ્રણી મંત્રીઓ અને ઉદ્યોગ જગતના દિગ્ગજોનું મોટું પ્રતિનિધિમંડળ પણ આવ્યું છે. આ દર્શાવે છે કે બંને દેશો માત્ર સરકારી સ્તરે જ નહીં, પણ વ્યાપારી અને ઔદ્યોગિક સ્તરે પણ ગાઢ સંબંધો બાંધવા આતુર છે. ખાસ કરીને ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને રેર અર્થ સેક્ટરમાં જે રીતે સહયોગ વધારવાની વાત થઈ રહી છે, તે આગામી દાયકાઓમાં ભારતની ટેકનોલોજીકલ અને સંરક્ષણ ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ શકે છે.
ક્રિટિકલ મિનરલ્સ: ચીન પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો માસ્ટર પ્લાન
વર્તમાન સમયમાં દુનિયા ડિજિટલ અને ગ્રીન એનર્જી તરફ વળી રહી છે. સ્માર્ટફોનથી લઈને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) અને સોલર પેનલ્સ સુધીની દરેક વસ્તુમાં રેર અર્થ મિનરલ્સનો ઉપયોગ અનિવાર્ય છે. અત્યાર સુધી આ સેક્ટરમાં ચીનનું એકહથ્થુ શાસન રહ્યું છે, જે ભારત જેવી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા માટે વ્યૂહાત્મક જોખમ સમાન છે. ભારત લાંબા સમયથી એવા વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે જે તેને ચીન પરની નિર્ભરતામાંથી મુક્તિ અપાવે. આ આંકડાકીય અને ભૌગોલિક સ્પર્ધામાં બ્રાઝિલ એક શક્તિશાળી સાથી તરીકે સામે આવ્યું છે, કારણ કે તેની પાસે વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ક્રિટિકલ મિનરલ્સનો ભંડાર છે.
પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ લુલા વચ્ચેની આ બેઠકમાં ક્રિટિકલ મિનરલ્સ પર જે મેમોરેન્ડમ ઓફ અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ (MoU) પર હસ્તાક્ષર થવાની શક્યતા છે, તે ભારત માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. જો ભારતને બ્રાઝિલ પાસેથી લિથિયમ, કોબાલ્ટ અને ગ્રાફાઈટ જેવા ખનિજોનો અવિરત પુરવઠો મળે, તો ભારતમાં ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ હેઠળ ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલનું ઉત્પાદન અને રિન્યુએબલ એનર્જીના લક્ષ્યાંકો પ્રાપ્ત કરવા ખૂબ જ સરળ બની જશે. આ સમજૂતીથી માત્ર વેપાર જ નહીં વધે, પરંતુ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા પણ મજબૂત થશે.
સંરક્ષણ અને આધુનિક ટેકનોલોજીમાં સહયોગની નવી ક્ષિતિજો
બ્રાઝિલ અને ભારત વચ્ચેની ભાગીદારી માત્ર ખનિજો પૂરતી મર્યાદિત નથી. આ બેઠકમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવા પર પણ ગંભીરતાથી ચર્ચા કરવામાં આવી રહી છે. રેર અર્થ મિનરલ્સનો ઉપયોગ અત્યાધુનિક સંરક્ષણ ઉપકરણો, મિસાઈલ સિસ્ટમ અને ફાઈટર જેટ્સમાં પણ થાય છે. ભારત જે રીતે પોતાની સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારી રહ્યું છે, તેમાં બ્રાઝિલની ટેકનોલોજી અને કાચો માલ ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ ભજવી શકે છે. બંને દેશો સંયુક્ત ઉત્પાદન (Joint Production) અને સંશોધન (R&D) ક્ષેત્રે હાથ મિલાવીને વૈશ્વિક બજારમાં એક નવો વિકલ્પ પૂરો પાડી શકે છે.
આ ઉપરાંત, બ્રાઝિલ સાથેનો વેપાર વધારવા માટે બંને દેશો લોજિસ્ટિક્સ અને કનેક્ટિવિટી સુધારવા પર પણ ભાર મૂકી રહ્યા છે. દક્ષિણ અમેરિકા અને એશિયા વચ્ચેના વેપારી માર્ગોને વધુ સરળ બનાવીને ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઘટાડવાની યોજના છે. રાષ્ટ્રપતિ લુલા સાથે આવેલા ઉદ્યોગપતિઓ ભારતના વિશાળ બજાર અને આઈટી ક્ષેત્રની કુશળતાનો લાભ લેવા માંગે છે, જ્યારે ભારત બ્રાઝિલના કૃષિ અને ખનિજ સંપત્તિનો ઉપયોગ કરીને પોતાની સપ્લાય ચેઈનને વધુ ડાયવર્સિફાઈડ કરવા ઈચ્છે છે.
વૈશ્વિક મંચ પર ભારત-બ્રાઝિલની વધતી તાકાત
ભારત અને બ્રાઝિલ બંને BRICS અને G20 જેવા મહત્વના આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના સભ્યો છે. ગ્લોબલ સાઉથ (વિકાસશીલ દેશો) નો અવાજ મજબૂત કરવા માટે આ બંને દેશોનું એકસાથે આવવું અનિવાર્ય છે. પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ લુલાની આ મુલાકાત એ પણ દર્શાવે છે કે બંને દેશો માત્ર દ્વિપક્ષીય હિતો જ નહીં, પણ વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં સંતુલન જાળવવા માટે પણ એકમત છે. પર્યાવરણ પરિવર્તન, ખાદ્ય સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર બંને દેશોનું વલણ સમાન રહ્યું છે.
જ્યારે પશ્ચિમી દેશો અને ચીન વચ્ચેના તણાવમાં વિશ્વ વહેંચાયેલું છે, ત્યારે ભારત અને બ્રાઝિલ એક મધ્યમ માર્ગ કાઢીને પોતપોતાની અર્થવ્યવસ્થાઓને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે. આ બેઠક બાદ આશા રાખવામાં આવે છે કે કૃષિ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને અંતરિક્ષ સંશોધન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ નવા કરારો જોવા મળશે. બ્રાઝિલની જૈવ-ઈંધણ (Bio-fuel) ટેકનોલોજી ભારત માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે, જેનાથી ભારત પોતાના કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાના લક્ષ્યને હાંસલ કરી શકે. આમ, આ મુલાકાત આગામી વર્ષોમાં ભારતની વૈશ્વિક છબી અને આર્થિક ગતિશીલતાને નવી દિશા આપનારી સાબિત થશે.
