વિદેશી રિસર્ચર્સ માટે ભારત પાછા ફરવાની મોટી તક, PM રિસર્ચ ચેર સ્કીમ અંતર્ગત મળશે વર્લ્ડ ક્લાસ સુવિધાઓ

ભારત સરકાર વિદેશી સંશોધકોને આપશે મોટી રિસર્ચ ગ્રાન્ટ, જાણો શું છે PMRC યોજના અને તેના ફાયદા

આજના યુગમાં કોઈપણ દેશની પ્રગતિ અને વિકાસની ગતિ એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે ત્યાં રિસર્ચ (સંશોધન) અને ઈનોવેશન (નવાચાર) ને કેટલું પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. આ જ વિચાર સાથે ભારત સરકારે દેશને ગ્લોબલ રિસર્ચ હબ બનાવવાના હેતુથી એક ખૂબ જ મોટું પગલું ભર્યું છે. સરકારે વડાપ્રધાન રિસર્ચ ચેર સ્કીમ (PMRC) 2026 માટે અરજી પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે.

આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દુનિયાભરમાં ફેલાયેલા ભારતીય મૂળના શ્રેષ્ઠ મગજ અને વૈજ્ઞાનિકોને પાછા પોતાના દેશની માટી સાથે જોડવાનો છે. આ અંતર્ગત વિદેશમાં કામ કરી રહેલા ભારતીય મૂળના રિસર્ચ સ્કોલર્સ અને પ્રોફેશનલ્સને ભારતના ટોપ સંસ્થાનો, આઈઆઈટી (IIT) અને રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓમાં હાઈ-લેવલ રિસર્ચ કરવાની સુવર્ણ તક મળી રહી છે. જો તમે પણ આ પાત્રતા પૂરી કરતા હોવ, તો ૧૫ જુલાઈ ૨૦૨૬ સુધીમાં આના માટે ઓનલાઈન અરજી કરી શકો છો. ચાલો આ યોજના વિશે વિગતવાર સમજીએ.

શું છે PM રિસર્ચ ચેર સ્કીમ (PMRC)?

આ ભારત સરકારની એક અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી અને પ્રતિષ્ઠિત પહેલ છે. આના દ્વારા વિદેશોમાં રહી રહેલા અનુભવી સંશોધકો, વૈજ્ઞાનિકો અને નિષ્ણાતોને ભારતના અગ્રણી શિક્ષણ અને સંશોધન સંસ્થાનોમાં આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. આ યોજનાના માધ્યમથી દેશમાં સાયન્સ, ટેકનોલોજી, હેલ્થકેર, એન્જિનિયરિંગ અને સોશિયલ સાયન્સ જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં સંશોધનના સ્તરને વૈશ્વિક સ્કેલ પર મજબૂત કરવામાં આવશે.

આ ૩ મુખ્ય કેટેગરીમાં મળશે રિસર્ચની તક

આ સ્કીમ અંતર્ગત સંશોધકોને તેમના અનુભવ (Experience) ના આધારે ત્રણ અલગ-અલગ શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:

૧. યંગ રિસર્ચ ફેલો (Young Research Fellows)

આ કેટેગરી એવા યુવા પ્રોફેશનલ્સ કે સંશોધકો માટે છે જેઓ પોતાના કરિયરના શરૂઆતના તબક્કામાં છે. આના માટે અરજી કરનાર ઉમેદવાર પાસે પીએચડી (PhD) ની ડિગ્રી મેળવ્યા પછી વધુમાં વધુ ૫ વર્ષ સુધીનો અનુભવ હોવો જોઈએ. ધ્યાન રહે કે આ અનુભવ ભારત બહારનો હોવો અનિવાર્ય છે.

૨. સીનિયર ફેલો (Senior Fellows)

આ મિડ-કરિયર સંશોધકો માટે છે. આ શ્રેણીમાં અરજી કરવા માટે રિસર્ચર પાસે પીએચડી પૂર્ણ કર્યા પછી ઓછામાં ઓછો ૫ વર્ષ અને વધુમાં વધુ ૧૦ વર્ષનો વિદેશી સંસ્થાનોમાં કામ કરવાનો અનુભવ હોવો જોઈએ.

૩. રિસર્ચ ચેર્સ (Research Chairs)

આ સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને વરિષ્ઠ શ્રેણી છે. આમાં એવા દિગ્ગજ અને અત્યંત અનુભવી વૈજ્ઞાનિકો કે પ્રોફેશનલ્સને તક આપવામાં આવે છે, જેમની પાસે પીએચડી પછી ૧૦ વર્ષ કે તેથી વધુ સમયનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રિસર્ચનો અનુભવ હોય.

PMRC સ્કીમ અંતર્ગત મળતા મોટા લાભો

આ યોજના માટે પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારોને ભારત સરકાર તરફથી તમામ સંભવિત સહાય અને શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓ આપવામાં આવશે, જેમ કે:

• વન-ટાઇમ રિસર્ચ ગ્રાન્ટ: પોતાના રિસર્ચ પ્રોજેક્ટને કોઈ પણ આર્થિક અડચણ વગર શરૂ કરવા માટે ઉમેદવારોને એકસાથે મોટી નાણાકીય સહાય (ગ્રાન્ટ) આપવામાં આવશે.

• વર્લ્ડ ક્લાસ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: ભારતના ટોપ સંસ્થાનોમાં મોજૂદ એડવાન્સ લેબ્સ અને આધુનિક રિસર્ચ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સંપૂર્ણ એક્સેસ મળશે.

• એકેડેમિક લીડરશિપની તક: સંશોધકોને ભારતમાં એકેડેમિક લીડરશિપ અને મેન્ટરશિપની ભૂમિકા ભજવવાની તક મળશે.

• વિદ્યાર્થીઓને ગાઇડ કરવાની સુવિધા: તેઓ ભારતના તેજસ્વી પીએચડી (PhD) અને પોસ્ટડોક્ટરોલ વિદ્યાર્થીઓને તેમના રિસર્ચમાં ગાઇડ કરી શકશે.

• લાંબાગાળાનો સહયોગ: લાંબા સમય સુધી સ્વતંત્ર રીતે રિસર્ચ કરવા માટે સરકાર અને સંસ્થાઓ તરફથી સંપૂર્ણ સહયોગ મળશે.

કોણ કરી શકે છે અપ્લાય?

આ સ્કીમનો લાભ ઉઠાવવા માટે ઉમેદવારોએ નીચેના પાત્રતા માપદંડોને પૂરા કરવા પડશે:

• અરજદાર અનિવાર્યપણે ભારતીય મૂળ (Indian Origin) નો રિસર્ચર, સાયન્ટિસ્ટ કે પ્રોફેશનલ હોવો જોઈએ.

• તેઓ હાલમાં વિદેશની કોઈ પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટી કે રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં કાર્યરત હોવા જોઈએ.

• ઉમેદવારનો રિસર્ચ, ઈનોવેશન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં એક મજબૂત અને ઉત્કૃષ્ટ ટ્રેક રેકોર્ડ હોવો જરૂરી છે.

રિસર્ચ માટે પસંદ કરી શકાય તેવી ભારતીય સંસ્થાઓ:

પસંદગી પામેલા રિસર્ચર ભારતના નીચેના ટોપ-લેવલ સંસ્થાનોમાંથી કોઈ એકને પોતાના હોસ્ટ સંસ્થાન તરીકે પસંદ કરી શકે છે:

• NIRF ની ઓવરઓલ કે એન્જિનિયરિંગ રેન્કિંગમાં ટોપ ૧૦૦માં સામેલ સરકારી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ.

• NIRF ની ટોપ ૫૦ રિસર્ચ કેટેગરી વાળી સંસ્થાઓ.

• દેશની અગ્રણી સંસ્થાઓ જેવી કે તમામ IITs અને IISc બેંગલુરુ.

• રાષ્ટ્રીય રિસર્ચ સંગઠનો જેવા કે CSIR, DST, DBT અને ICMR.

• કેન્દ્ર સરકારની રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓ અને માન્યતા પ્રાપ્ત રિસર્ચ સેન્ટર્સ.

કયા-કયા ક્ષેત્રોમાં રિસર્ચ કરી શકાય?

આ યોજના અંતર્ગત રિસર્ચનો વ્યાપ ઘણો મોટો રાખવામાં આવ્યો છે. મુખ્યત્વે આ ક્ષેત્રોમાં તક મળશે:

૧. સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી (Science & Technology)

૨. હેલ્થ અને મેડિકલ સેક્ટર (Health & Medicine)

૩. એન્જિનિયરિંગ (Engineering)

૪. સોશિયલ સાયન્સ (Social Science)

૫. અન્ય ઈનોવેશન બેઝ્ડ ફિલ્ડ્સ (Other Innovation Fields)

અપ્લાય કરવાની સરળ ઓનલાઈન પ્રક્રિયા

જો તમે આ સ્કીમ માટે અરજી કરવા માંગતા હોવ, તો નીચે આપેલા સ્ટેપ્સને ફોલો કરીને સરળતાથી ઓનલાઈન ફોર્મ ભરી શકો છો:

• સ્ટેપ ૧: સૌથી પહેલા આ યોજનાના સત્તાવાર પોર્ટલ pmrc.education.gov.in પર જાઓ.

• સ્ટેપ ૨: હોમપેજ પર તમને ‘Apply Now’ અથવા ‘Submit Application’ નો વિકલ્પ દેખાશે, તેના પર ક્લિક કરો.

• સ્ટેપ ૩: જો તમે એક રિસર્ચર છો, તો તમારી ઈમેલ આઈડી અને બેઝિક ડિટેલ્સ ભરીને ‘Research Fellow’ તરીકે પોતાનું રજીસ્ટ્રેશન કરો. (સંસ્થાઓ માટે ‘Host Institution’ તરીકે રજીસ્ટ્રેશનનો વિકલ્પ છે).

• સ્ટેપ ૪: રજીસ્ટ્રેશન પછી લોગિન કરો અને એપ્લિકેશન ફોર્મમાં તમારી પર્સનલ, એજ્યુકેશનલ અને રિસર્ચને લગતી તમામ માહિતી બિલકુલ સાચી-સાચી ભરો.

• સ્ટેપ ૫: હવે તમારા જરૂરી દસ્તાવેજો જેવા કે- અપડેટેડ સીવી (CV), રિસર્ચ પ્રોજેક્ટનો પ્રપોઝલ, જૂના પબ્લિકેશન અને અન્ય જરૂરી સર્ટિફિકેટ્સ અપલોડ કરો.

• સ્ટેપ ૬: ફોર્મને સબમિટ કરતા પહેલા એકવાર બધી માહિતી ધ્યાનથી રી-ચેક કરી લો અને પછી ફાઈનલ ‘Submit’ બટન પર ક્લિક કરો. ભવિષ્યના સંદર્ભ માટે પોતાનો એપ્લિકેશન નંબર સાચવીને રાખો.

આ યોજના એવા ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકો માટે પોતાના દેશ પાછા ફરીને સમાજ અને વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં કંઈક મોટું કરવાની એક શ્રેષ્ઠ તક છે, જેઓ વિદેશોમાં પોતાની સેવાઓ આપી રહ્યા છે. જો તમારી પાસે વિઝન છે અને તમે દેશના વિકાસમાં પોતાનું યોગદાન આપવા માંગો છો, તો છેલ્લી તારીખ (૧૫ જુલાઈ ૨૦૨૬) પહેલા જરૂર અપ્લાય કરો.