પૂનમ શ્રાદ્ધ પર દક્ષિણ દિશામાં દીવો પ્રગટાવવાનું શું છે મહત્વ? જાણો પિતૃઓને તૃપ્ત કરવાની સાચી રીત
સનાતન ધર્મમાં પિતૃપક્ષનો સમય પૂર્વજો પ્રત્યેની પોતાની શ્રદ્ધા અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો સૌથી પવિત્ર અવસર માનવામાં આવે છે. આ વર્ષે 26 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ પૂનમ શ્રાદ્ધ સાથે જ પિતૃઓના તર્પણનો ક્રમ શરૂ થઈ ગયો છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પિતૃપક્ષ દરમિયાન માત્ર પિંડદાન અને તર્પણ જ નથી કરવામાં આવતું, પરંતુ સંધ્યાના સમયે દીવા પ્રગટાવવાની (દીપદાન) પણ વિશેષ પરંપરા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પિતૃપક્ષમાં પ્રગટાવવામાં આવેલા દીવાથી પૂર્વજોની આત્મા તૃપ્ત થાય છે અને પરિવાર પર તેમનો આશીર્વાદ હંમેશાં જળવાઈ રહે છે.
આવો જાણીએ કે પૂનમ શ્રાદ્ધના દિવસે કેટલા દીવા પ્રગટાવવા જોઈએ, તેને કઈ દિશામાં રાખવા જોઈએ અને આ અવધિનું શું ધાર્મિક મહત્વ છે.
પૂનમ શ્રાદ્ધ પર કેટલા દીવા પ્રગટાવવા જોઈએ?
ધાર્મિક અને પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, પૂનમ શ્રાદ્ધની સાંજે પિતૃઓના નિમિત્ત 16 દીવા પ્રગટાવવાની પરંપરા માનવામાં આવે છે. આ 16 દીવાઓને પિતૃપક્ષની 16 શ્રાદ્ધ તિથિઓ અને પૂર્વજો પ્રત્યેની ગાઢ શ્રદ્ધા સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે.
જો કે, જો તમારા માટે ઘરમાં એકસાથે 16 દીવા પ્રગટાવવા શક્ય ન હોય, તો તમે તમારી શ્રદ્ધા, સામર્થ્ય અને સુવિધા અનુસાર ઓછી સંખ્યામાં પણ દીવા પ્રગટ કરી શકો છો. મુખ્ય બાબત વિધિ-વિધાન કરતાં તમારી સાચી ભાવના અને પૂર્વજો પ્રત્યેના આદર ભાવની હોવી જોઈએ.
કઈ દિશામાં અને કેવી રીતે પ્રગટાવવા દીવા?
શાસ્ત્રોમાં દિક્ષાઓનું વિશેષ મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે:
દક્ષિણ દિશાનું મહત્વ: ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, દક્ષિણ દિશાને પિતૃઓ (યમરાજ અને પૂર્વજો) ની દિશા માનવામાં આવે છે. એટલા માટે પિતૃઓના નિમિત્ત પ્રગટાવવામાં આવતા દીવાને હંમેશાં દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને અથવા તે જ દિશામાં રાખવો શુભ માનવામાં આવે છે.
દીવો પ્રગટાવવાની વિધિ: સાંજના સમયે ઘરના કોઈ સ્વચ્છ સ્થાન પર તલના તેલ અથવા ઘીનો દીવો પ્રગટાવો. દીવો પ્રગટાવતી વખતે મનમાં પોતાના પૂર્વજોનું સ્મરણ કરો અને તેમની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરો.
પૂનમ શ્રાદ્ધ અને પિતૃપક્ષનો સંબંધ
પૂનમ શ્રાદ્ધ અને પિતૃપક્ષનો સંબંધભાદરવા મહિનાની પૂનમથી પિતૃઓને સમર્પિત વિશેષ વિધિઓની શરૂઆત થાય છે. ત્યારબાદ તરત જ, આસો મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષના પ્રથમ દિવસે (પ્રતિપદા) ‘શ્રાદ્ધ’ની તિથિઓનો ક્રમ શરૂ થાય છે, જે મુખ્ય ‘પિતૃ પક્ષ’ ગણાય છે.
આ સંપૂર્ણ પખવાડિયા (૧૬ દિવસ) દરમિયાન, પિતૃઓના અવસાનની તિથિ મુજબ તે ચોક્કસ દિવસે તેમના માટે શ્રાદ્ધ અને પિંડદાનની વિધિઓ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું, તર્પણ કરવું અને જરૂરિયાતમંદોને દાન-પુણ્ય કરવું જેવી પરંપરાઓનું પણ પાલન કરવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે અત્યંત શ્રદ્ધાપૂર્વક આ વિધિઓ કરવાથી ‘પિતૃ દોષ’નું નિવારણ થાય છે અને પરિવારમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિનું આગમન થાય છે.
પિતૃપક્ષ માત્ર કર્મકાંડનો જ સમય નથી, પરંતુ તે આપણા વડિલૂઓને યાદ કરવા, તેમના યોગદાનને સન્માન આપવા અને તેમના પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરવાનો એક અત્યંત ભાવનાત્મક અવસર છે.
