‘સત્યમેવ જયતે, આપણી જીત થઈ!’ ૧૦ મિનિટમાં ડિલિવરી પર રોક લાગતા રાઘવ ચઢ્ઢાની ગર્જના
કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા બ્લિંકિટ (Blinkit), ઝેપ્ટો (Zepto), સ્વિગી (Swiggy) અને ઝોમેટો (Zomato) જેવા ક્વિક-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સને તેમની એપ અને પ્રચાર સામગ્રીમાંથી “10-મિનિટની ડિલિવરી” ના વચનો હટાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ નિર્દેશ કેન્દ્રીય શ્રમ મંત્રાલય અને કંપનીના અધિકારીઓ વચ્ચે થયેલી ચર્ચા બાદ આવ્યો છે, જેમાં ડિલિવરી રાઇડર્સની સુરક્ષાને પ્રાથમિક ચિંતા ગણાવવામાં આવી છે.
ગિગ વર્કર્સની સુરક્ષા માટે મોટો નિર્ણય
શ્રમ મંત્રી મનસુખ માંડવિયાએ આ કંપનીઓને ડિલિવરીની સમય મર્યાદામાં સુધારો કરવા જણાવ્યું છે જેથી કામદારો પરનો માનસિક અને શારીરિક દબાણ ઓછું થઈ શકે. સ્ત્રોતો અનુસાર, સરકારનું માનવું છે કે 10-મિનિટની ડિલિવરી સિસ્ટમ અસુરક્ષિત ડ્રાઇવિંગ, માર્ગ અકસ્માતોનું જોખમ અને ડિલિવરી પાર્ટનર્સ પર અવાસ્તવિક દબાણનું કારણ બને છે. આમ આદમી પાર્ટીના રાજ્યસભા સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાએ આ નિર્ણયને આવકારતા તેને “સત્યમેવ જયતે” અને “ગિગ વર્કર્સની જીત” ગણાવી છે.
કંપનીઓની પ્રતિક્રિયા અને ફેરફાર
બ્લિંકિટે આ સરકારી સલાહ પર અમલ કરતા પહેલાથી જ તેની બ્રાન્ડિંગ બદલી નાખી છે. કંપનીએ તેની મુખ્ય ટેગલાઈન “10 મિનિટમાં 10,000+ ઉત્પાદનો” થી બદલીને “તમારા ઘરઆંગણે 30,000+ ઉત્પાદનો” કરી દીધી છે. આશા છે કે આગામી દિવસોમાં સ્વિગી અને ઝેપ્ટો જેવા અન્ય પ્લેટફોર્મ પણ આવા જ ફેરફારો કરશે.
રાઇડર્સના ‘ખતરનાક’ દબાણ પર ચઢ્ઢાની દલીલ
રાઘવ ચઢ્ઢાએ સંસદમાં આ મુદ્દો ઉઠાવતા કહ્યું હતું કે ડિલિવરી કર્મચારીઓ રોબોટ નથી, પણ માણસો છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે જ્યારે રાઇડરની ટી-શર્ટ કે બેગ પર ’10 મિનિટ’ લખેલું હોય છે અને ગ્રાહકની સ્ક્રીન પર ટાઈમર ચાલતું હોય છે, ત્યારે રાઇડર રેટિંગ ઘટવા અને ઇન્સેન્ટિવ કપાવાના ડરથી પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકીને લાલ લાઈટ ક્રોસ કરે છે અને ઓવરસ્પીડિંગ કરે છે. ચઢ્ઢાએ પોતે આ પીડા અનુભવવા માટે એક દિવસ ડિલિવરી એજન્ટ તરીકે કામ કર્યું હતું અને શ્રમિકોની દયનીય સ્થિતિને ઉજાગર કરી હતી.
હડતાળની અસર જોવા મળી
આ સરકારી હસ્તક્ષેપ 31 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ થયેલી દેશવ્યાપી ગિગ વર્કર હડતાળ બાદ આવ્યો છે. આ વિરોધ પ્રદર્શનમાં 2 લાખથી વધુ રાઇડર્સે ભાગ લીધો હતો, જેમણે અસુરક્ષિત ક્વિક-ડિલિવરી વચનો બંધ કરવા, લઘુત્તમ વેતન સુનિશ્ચિત કરવા અને સામાજિક સુરક્ષા લાભોની માંગ કરી હતી.
ગિગ ઈકોનોમીનું ભવિષ્ય
નીતિ આયોગના અંદાજ મુજબ, ભારતમાં ગિગ વર્કફોર્સ 2029-30 સુધીમાં વધીને 2.35 કરોડ થવાની અપેક્ષા છે. રાજસ્થાન અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યોએ આ શ્રમિકોના કલ્યાણ માટે કાયદો બનાવવાની દિશામાં પહેલેથી જ પગલાં લીધાં છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ડિલિવરીનો સમય વધારીને 20-30 મિનિટ કરવાથી ગ્રાહક કલ્યાણને અસર કર્યા વિના માર્ગ સુરક્ષામાં સુધારો થઈ શકે છે.
10-મિનિટની ડિલિવરીનું વચન હટાવવું એ માત્ર માર્કેટિંગ ફેરફાર નથી, પરંતુ ગિગ ઈકોનોમીમાં “સમય સામેની દોડ” ને રોકવાનો એક પ્રયાસ છે, જ્યાં રાઇડર્સની સુરક્ષા ઘણીવાર સુવિધાના ભોગે બલિ ચઢતી હતી. આ પગલું સુનિશ્ચિત કરે છે કે ડિજિટલ ભારતની ગતિ માનવીય સંવેદનાઓ સાથે મેળ ખાય.
