કોર્પોરેટ જગતમાં સૌથી મોટો ભૂકંપ! ₹15.15 લાખ કરોડના કૌભાંડની આશંકા વચ્ચે આ દિગ્ગજ ગોલ્ડ કંપની પર ત્રાટકી NFRA!
ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાંથી એક ખૂબ જ ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશની જાણીતી ગોલ્ડ રિફાઇનર અને જ્વેલરી બ્રાન્ડ ‘રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ’ (Rajesh Exports) વિરુદ્ધ એક અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી તપાસ શરૂ થઈ ગઈ છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) દ્વારા કંપનીની કમાણીમાં અંદાજે ₹15.15 લાખ કરોડની ગેરરીતિ અને વિસંગતતા આશંકા વ્યક્ત કરાયા બાદ હવે ઓડિટ રેગ્યુલેટર ‘નેશનલ ફાઇનાન્સિયલ રિપોર્ટિંગ ઓથોરિટી’ (NFRA) એ આ મામલે સત્તાવાર તપાસના ચક્રો ગતિમાન કર્યા છે.
ઉદ્યોગ સંગઠન ફિક્કી (FICCI) ની કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ કોન્ફરન્સ દરમિયાન એનએફઆરએ (NFRA) ના ચેરપર્સન નિતિન ગુપ્તાએ આ બાબતની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું હતું કે, “અમે આ મામલે અમારી તપાસ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે.” જોકે, તેમણે તપાસ કેટલા સમયમાં પૂરી થશે તે અંગે કોઈ ચોક્કસ ટાઈમલાઈન આપવાનો ઈનકાર કર્યો હતો.
શું છે સમગ્ર મામલો? શા માટે સેબીએ ફ્લેગ રેઝ કર્યો?
ગયા મહિને, એટલે કે 3 જૂનના રોજ સેબીએ રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ વિરુદ્ધ એક વચગાળાનો આદેશ (Interim Order) જાહેર કર્યો હતો. આ આદેશમાં સેબીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે કંપનીએ નાણાકીય વર્ષ 2020-21 થી લઈને નાણાકીય વર્ષ 2024-25 ના ગાળા દરમિયાન તેની આવક (Revenue) ના આંકડાઓ ખૂબ જ મોટા પાયે ખોટી રીતે રજૂ કર્યા છે.
સેબીના મતે, કંપનીએ તેની પેટાકંપનીઓ (Subsidiaries) દ્વારા જે કમાણી બતાવી છે, તેમાંથી આશરે ₹15.15 લાખ કરોડની રકમ શંકાસ્પદ છે. આ રકમ કંપનીની કુલ આવકના લગભગ 99.80 ટકા જેટલી થવા જાય છે. સેબીએ પોતાના ઓર્ડરમાં કંપનીના વૈધાનિક ઓડિટર્સ (Statutory Auditors) ની ભૂમિકા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને તેમની ફરજમાં બેદરકારી દાખવી હોવાનો પ્રાથમિક આક્ષેપ કર્યો હતો. આથી જ સેબીએ આગળની કડક કાર્યવાહી માટે આ કેસ NFRA ને સોંપ્યો હતો.
બીજી તરફ, રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ કંપનીએ આ તમામ આરોપોને સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. કંપનીનું કહેવું છે કે તેમણે રજૂ કરેલા આવકના આંકડા સંપૂર્ણપણે સાચા છે અને આ સમગ્ર વિવાદ માત્ર ગેરસમજ અને કમ્યુનિકેશન ગેપ (વાતચીતનો અભાવ) ને કારણે ઊભો થયો છે.
પ્રમોટર-સંચાલિત કંપનીઓમાં ગવર્નન્સ અને બોર્ડની સ્વતંત્રતા
ફિક્કી (FICCI) ની આ સમિટ દરમિયાન NFRA ના વડા નિતિન ગુપ્તાએ ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં ગવર્નન્સના સ્તરને સુધારવા પર ખાસ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, ખાસ કરીને જે કંપનીઓ પ્રમોટર-ડ્રિવન (માલિકો દ્વારા સંચાલિત) છે, ત્યાં બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની સ્વતંત્રતા અત્યંત જરૂરી છે.
કંપનીઓમાં એવું વાતાવરણ હોવું જોઈએ જ્યાં અઘરા સવાલો પૂછવાની માત્ર છૂટ જ ન હોય, પરંતુ તેની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી હોય. કંપનીના સૌથી જુનિયર અધિકારીને પણ જો કંઈક ખોટું થતું દેખાય, તો તેને અવાજ ઉઠાવવાનો પૂરો હક મળવો જોઈએ.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો જમાનો અને કોર્પોરેટ જોખમો
આજના આધુનિક યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ના વધી રહેલા પ્રભાવ અંગે નિતિન ગુપ્તાએ કંપનીઓને ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે જેમ-જેમ કોર્પોરેટ નિર્ણયોમાં AI નો ઉપયોગ વધશે, તેમ-તેમ ગવર્નન્સ અને જવાબદારી (Accountability) વધુ જટિલ બનશે.
તેમણે એક ખૂબ જ રસપ્રદ વાત કહી કે:
“ટેક્નોલોજીમાં AI ગવર્નન્સને સુધારવા માટે એક શક્તિશાળી માધ્યમ બની શકે છે. પરંતુ તેની એક નબળી કડી પણ છે. જે સિસ્ટમ કોઈ નાણાકીય ગેરરીતિ કે વિસંગતતાને પકડી શકે છે, તે જ સિસ્ટમ તે ખોટી વિગતને છુપાવવા માટે એકદમ સાચી લાગતી પણ વાસ્તવમાં તદ્દન કાલ્પનિક (Hallucinated) દલીલ કે વિગત પણ તૈયાર કરી આપી શકે છે.”
તેથી, બદલાતી ટેક્નોલોજી સાથે ગવર્નન્સે પણ વધુ સતર્ક, સક્રિય અને અનુકૂલનશીલ બનવું પડશે, જેથી ઈમાનદારી અને જાહેર હિતના સિદ્ધાંતો જળવાઈ રહે.
‘જવાબદારીનું ક્યારેય ઓટોમેશન થઈ શકે નહીં’ – સેબી
આ જ સમિટમાં હાજર રહેલા સેબી (SEBI) ના કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સ વિભાગના ચીફ જનરલ મેનેજર રાજેશ દાંગેટીએ પણ ટેક્નોલોજી અને જવાબદારી પર પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટેક્નોલોજી નિર્ણયો લેવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે અથવા પ્રક્રિયાઓનું ઓટોમેશન કરી શકે છે, પરંતુ તેનાથી માણસની જવાબદારી ખતમ થતી નથી.
ઘણા લોકો એવું માને છે કે AI આવવાથી જવાબદારી માણસના બદલે મશીન પર શિફ્ટ થઈ જાય છે, પરંતુ આ એક મોટી ગેરસમજ છે. ભલે ગમે તેટલી એડવાન્સ ટેક્નોલોજી આવી જાય, પરંતુ મેનેજમેન્ટ, ઓડિટ કમિટી અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ કમિટીએ જ કંપનીની નાણાકીય સત્યતા અને ઉભરતા જોખમો પર દેખરેખ રાખવી પડશે. અંતિમ જવાબદારી હંમેશા બોર્ડ અને મેનેજમેન્ટની જ રહેશે. રાજેશ એક્સપોર્ટ્સ જેવા મોટા કેસ બાદ હવે સમગ્ર ભારતીય કોર્પોરેટ સેક્ટરમાં ઓડિટિંગ અને ગવર્નન્સના નિયમો વધુ કડક બને તેવી પૂરી સંભાવના છે.
