ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન ભરતા પહેલાં આ મોટો ફેરફાર જાણી લેજો, નહીં તો અજાણતા જ આવી જશે વિભાગની સ્ક્રુટિની નોટિસ
ભારતમાં ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરનારા કરદાતાઓ માટે આવકવેરા વિભાગે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને ટેક્સપેયર્સ-ફ્રેન્ડલી ફેરફાર કર્યો છે. આવકવેરા વિભાગે તેની સત્તાવાર ITR યુટિલિટીમાં સુધારો કરીને શડ્યૂલ EI (Exempt Income – કરમુક્ત આવક) હેઠળ એક નવું કોલમ ઉમેર્યું છે, જેને ‘Other Income’ (અન્ય આવક) નામ આપવામાં આવ્યું છે.
આ ફેરફાર એવા અસંખ્ય કરદાતાઓ માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે જેમની પાસે એવી કરમુક્ત આવક છે, જે ITR ફોર્મમાં અગાઉથી નક્કી કરેલી કોઈપણ ચોક્કસ કેટેગરીમાં ફિટ બેસતી નહોતી. આવકવેરા વિભાગે આ મોટો નિર્ણય કરદાતાઓ અને ટેક્સ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો (Tax Experts) દ્વારા આપવામાં આવેલા વિવિધ સૂચનો અને ફીડબેકના આધારે લીધો છે.
આ નવો ફેરફાર કોના માટે સૌથી વધુ ઉપયોગી છે?
આવકવેરા વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલો આ નવો સુધારો ખાસ કરીને એવા ટેક્સપેયર્સ માટે સૌથી વધુ ફાયદાકારક છે જેઓ ITR-2 અને ITR-3 ફોર્મ ફાઇલ કરે છે. આ કેટેગરીમાં એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેમને:
-
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવેલી ખેતીની જમીન (Rural Agricultural Land) ના વેચાણથી આવક થઈ હોય.
-
પોતાના નજીકના સંબંધીઓ તરફથી મોટી રકમ કે કિંમતી ઉપહારો (Gifts) મળ્યા હોય.
-
અન્ય એવી કોઈ પણ કાયદેસરની પ્રાપ્તિ થઈ હોય જે ટેક્સ ફ્રી (Tax-Free) છે અને તેઓ પોતાની મરજીથી આ વ્યવહારો આઈટીઆરમાં દર્શાવવા માંગે છે.
અત્યાર સુધી ફોર્મમાં આ પ્રકારની વિગતો આપવા માટે કોઈ સ્પષ્ટ સ્પેસ નહોતી, જેના કારણે કરદાતાઓ મૂંઝવણમાં મુકાતા હતા. પરંતુ હવે નવું કોલમ આવી જતાં તેઓ સ્વેચ્છાએ અને પારદર્શક રીતે પોતાની આવી આવક જાહેર કરી શકશે.
શું છે આ આખો ફેરફાર અને શા માટે તેની જરૂર પડી?
એક અહેવાલ અનુસાર, ભૂતકાળમાં ઘણા ટેક્સ પ્રોફેશનલ્સ અને સીએ (CA) ગ્રામીણ ખેતીની જમીનના વેચાણમાંથી મળેલી રકમ અથવા સગા-સંબંધિઓ પાસેથી મળેલી ગિફ્ટ જેવી કરમુક્ત આવકોને પોતાની રીતે ‘Exempt Income Schedule’માં દર્શાવી દેતા હતા. આની પાછળનો મુખ્ય હેતુ એ હતો કે ભવિષ્યમાં ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ તરફથી કોઈપણ પ્રકારની નોટિસ કે પૂછપરછ (Tax Notice or Inquiry) નો સામનો ન કરવો પડે.
જો કે, ત્યારબાદ આઈટીઆર યુટિલિટીમાંથી આ ઓપ્શન હટાવી દેવામાં આવ્યો હતો, જેના લીધે ટેક્સપેયર્સ માટે આવી મોટી રકમના ટ્રાન્ઝેક્શન ક્યાં બતાવવા તે મોટો પ્રશ્ન બની ગયો હતો. હવે ટેક્સપેયર્સની આ વ્યવહારિક મુશ્કેલીને સમજીને, અપડેટ કરાયેલી નવી ITR યુટિલિટીમાં આ સુવિધા ફરીથી સક્રિય કરવામાં આવી છે.
‘Other Income’ કોલમ ઉમેરાવાથી શું ફાયદો થશે?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિના બેંક એકાઉન્ટમાં મોટી રકમ જમા થાય છે, ત્યારે ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટની નજર તેના પર ચોક્કસ જાય છે. શરૂઆતની ITR યુટિલિટીમાં એવી કરમુક્ત આવક દર્શાવવા માટે કોઈ અલગ કે વિશિષ્ટ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ નહોતો, જે અગાઉથી નિર્ધારિત કેટેગરીમાં ન આવતી હોય.
હવે ‘અધર ઇન્કમ’ નામનું નવું કોલમ જોડાવાથી ટેક્સપેયર્સ પોતાની આવી તમામ એક્ઝેમ્પટ ઇન્કમને સ્વેચ્છાએ ઘોષિત કરી શકશે. આનાથી કરદાતા અને વિભાગ વચ્ચે પારદર્શિતા વધશે અને ટેક્સ ફાઇલિંગની પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનશે.
કઈ-કઈ આવકો પર દેશમાં ટેક્સ નથી લાગતો?
ભારતીય આવકવેરા કાયદા હેઠળ કેટલીક ચોક્કસ આવકોને સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત રાખવામાં આવી છે. જેમાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારની આવકનો સમાવેશ થાય છે:
૧. ગ્રામીણ કૃષિ ભૂમિનું વેચાણ (Rural Agricultural Land Sale)
જો કોઈ વ્યક્તિ ગ્રામીણ વિસ્તારમાં આવેલી ખેતીની જમીન વેચે છે, અને તે જમીન આવકવેરા અધિનિયમ, ૧૯૬૧ની કલમ 2(14) હેઠળ ‘કેપિટલ એસેટ’ (મૂડીગત સંપત્તિ) ની વ્યાખ્યામાં આવતી નથી, તો તેની વેચાણ કિંમત કે નફા પર કોઈપણ પ્રકારનો કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ (Capital Gains Tax) લાગતો નથી.
૨. સંબંધીઓ તરફથી મળેલા ઉપહારો (Gifts from Relatives)
આવકવેરા કાયદાની કલમ 56(2)(x) મુજબ, ચોક્કસ નિર્ધારિત નજીકના સંબંધીઓ (જેમ કે માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન, જીવનસાથી વગેરે) તરફથી મળેલી ગિફ્ટ કે રોકડ રકમ સંપૂર્ણપણે ટેક્સ ફ્રી હોય છે, ભલે તેની કિંમત ગમે તેટલી વધારે કેમ ન હોય.
ટેક્સપેયર્સ માટે ટેક્સ નિષ્ણાતોની શું સલાહ છે?
હવે જ્યારે Schedule EI માં ‘Other Income’ નો વિકલ્પ સત્તાવાર રીતે લાઈવ થઈ ગયો છે, ત્યારે ટેક્સ એક્સપર્ટ્સ કરદાતાઓને એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો તમારી પાસે કોઈ મોટી અથવા નાણાકીય દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ટેક્સ-ફ્રી આવક આવી હોય, તો તેને આ નવા કોલમમાં સ્વેચ્છાએ જાહેર કરવી જ હિતાવહ છે.
ખાસ કરીને એવા કિસ્સાઓમાં આ વિગત આપવી ખૂબ જરૂરી છે, જ્યાં આ ટ્રાન્ઝેક્શન તમારા:
-
AIS (Annual Information Statement)
-
SFT (Statement of Financial Transactions)
-
બેંક સ્ટેટમેન્ટ (Bank Statement)
-
અથવા આવકવેરા વિભાગના અન્ય ડિજિટલ રેકોર્ડ્સમાં પહેલેથી જ દેખાઈ રહ્યું હોય.
જો તમે આ વિગતો આઈટીઆરમાં અગાઉથી જ દર્શાવી દેશો, તો ભવિષ્યમાં ડેટા મિસમેચ (Data Mismatch) ના કારણે આવતી નોટિસો અથવા સ્ક્રુટિનીની શક્યતાઓ નહિવત થઈ જશે. આનાથી આવકવેરા અધિકારી સમક્ષ એ પણ સ્પષ્ટ થઈ જશે કે કરદાતાએ કંઈપણ છુપાવ્યું નથી અને આખા વ્યવહારને ધ્યાનમાં રાખીને જ પોતાનું રિટર્ન ફાઇલ કર્યું છે. આ ફેરફાર સાચા અર્થમાં ઈમાનદાર કરદાતાઓ માટે માનસિક શાંતિ લાવનારો સાબિત થશે.
