ડિજિટલ લોનની જાળથી ગ્રાહકોને બચાવવા આરબીઆઈનો મોટો પ્લાન: નિયમોમાં ફેરફારના સંકેત
આજના સ્માર્ટફોન અને ડિજિટલ બેંકિંગના આધુનિક યુગમાં, વિવિધ ડિજિટલ લોન એપ્લિકેશન્સ દ્વારા માત્ર મિનિટોમાં જ ઇન્સ્ટન્ટ લોન મેળવવી અત્યંત સરળ અને સુલભ બની ગઈ છે. લોકો પોતાની નાની-મોટી દૈનિક જરૂરિયાતો, ખરીદી અથવા અચાનક આવી પડેલી નાણાકીય કટોકટી માટે લાંબા અને જટિલ કાગળકામ વિના આ મોબાઈલ એપ્સ દ્વારા તાત્કાલિક લોન મેળવી લેતા હોય છે. પરંતુ હવે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ આવી સરળ લોન અને “ઈઝી મની” મોડેલ પર પોતાનું વલણ કડક બનાવ્યું છે. દેશની સેન્ટ્રલ બેંકે આવી ફિનટેક પ્લેટફોર્મ્સ, ડિજિટલ ધિરાણકર્તાઓ અને લોન એપ્લિકેશન્સ પર પોતાની દેખરેખ વધારી દીધી છે જે કોઈ નક્કર ક્રેડિટ મૂલ્યાંકન કર્યા વિના ગ્રાહકોને વારંવાર લોન આપવાનું કામ કરે છે.
નાણાકીય દેવાની જાળ અને તેના જોખમો
રિઝર્વ બેંકની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે સામાન્ય ગ્રાહકો આ ડિજિટલ લોન એપ્લિકેશન્સની આકર્ષક ઓફર્સના કારણે અજાણતાં જ ખૂબ મોટા દેવાના ફાંદામાં ફસાઈ રહ્યા છે. અનેક એપ્સ ગ્રાહકોને વારંવાર પુશ નોટિફિકેશન, મેસેજ અને પ્રોમોશનલ ઓફર્સ મોકલે છે, જેથી તેઓ પોતાની જૂની લોન ચૂકવ્યા બાદ તરત જ અથવા એકસાથે અનેક નાની-નાની માઇક્રો-લોન લેવા માટે પ્રેરાય છે.
આ પ્રકારે અનિયંત્રિત રીતે કરવામાં આવતું લોનનું વિતરણ ગ્રાહકની લોન ચૂકવવાની વાસ્તવિક ક્ષમતા પર અત્યંત નકારાત્મક અસર પાડે છે. જ્યારે કોઈ ગ્રાહક પહેલેથી લીધેલી લોનના ઈએમઆઈ (EMI) કે મુદ્દલ રકમ ચૂકવવા માટે બીજી નવી એપ્લિકેશનમાંથી લોન લેવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે તે ઓવર-લિવરેજિંગની અતિ ગંભીર સ્થિતિમાં ફસાઈ જાય છે. આ પરિસ્થિતિ માત્ર વ્યક્તિગત સ્તરે નાણાકીય સંકટ ઊભું નથી કરતી પરંતુ સમગ્ર દેશની બેંકિંગ અને ક્રેડિટ સિસ્ટમ માટે પણ મોટું જોખમ ઊભું કરે છે.
આરબીઆઈની નવી સમયમર્યાદા અને કડક માર્ગદર્શિકા
રિઝર્વ બેંક પોતાની ડિજિટલ ધિરાણ માર્ગદર્શિકાને વધુ મજબૂત અને પારદર્શક બનાવવા માટે સતત કાર્ય કરી રહી છે. ભવિષ્યમાં લાગુ થનારા નવા અને કડક નિયમો મુજબ, બેંકો અને એનબીએફસી (NBFC) સાથે જોડાયેલી ફિનટેક કંપનીઓએ નવી અથવા ફરીથી જારી કરાતી લોન મંજૂર કરતા પહેલાં ગ્રાહકની કુલ નાણાકીય જવાબદારીઓ, વર્તમાન ક્રેડિટ ઉપયોગ અને તેની વાસ્તવિક આવકનું ઊંડું મૂલ્યાંકન કરવું પડશે.
હવે પછી ચોક્કસ આવકના પુરાવા વગર કે માત્ર ભૂતકાળના ચુકવણી રેકોર્ડ અને ડિજિટલ અલ્ગોરિધમના આધારે તાત્કાલિક નવી લોન મંજૂર કરવાની પ્રથા પર સંપૂર્ણ રોક લગાવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, આરબીઆઈએ તમામ નાણાકીય સંસ્થાઓને થર્ડ-પાર્ટી ધિરાણ એપ્લિકેશનોની કામગીરી અને ડેટા પ્રાઇવસીનું નિયમિતપણે ઓડિટ કરવા માટે પણ કડક નિર્દેશ આપ્યા છે.
સામાન્ય લોન લેનારા ગ્રાહકો પર શું અસર પડશે?
આરબીઆઈના આ કડક પગલાંની સીધી અસર સામાન્ય લોન લેનારા નાગરિકો પર પડશે. હવે બે વાર વિચાર કર્યા વિના લોન એપ્સમાંથી તાત્કાલિક મંજૂરી મેળવવી પહેલા જેટલી સરળ રહેશે નહીં. જો કોઈ ગ્રાહક પાસે પહેલેથી જ બહુવિધ નાની લોન ચાલી રહી હશે અથવા તેમનો ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો (CUR) વધુ ઊંચો હશે, તો તેમની નવી લોનની અરજી સીધી નાંજૂર થઈ શકે છે.
આ સિવાય, આવી તમામ માઇક્રો-લોન અને ડિજિટલ પે-લેટર વિકલ્પોની માહિતી હવે ક્રેડિટ ઇન્ફર્મેશન બ્યુરો (જેવા કે CIBIL, Experian વગેરે) ને ખૂબ જ ઝડપથી રિપોર્ટ કરવામાં આવે છે. આથી, વારંવાર નાના કામો માટે એપ દ્વારા લોન લેવાની આદત તમારા ક્રેડિટ અથવા સિબિલ સ્કોરને પણ મોટું નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી ગ્રાહકોને પણ સમજદારીપૂર્વક નાણાકીય નિર્ણયો લેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
