બેંકમાં ખાતું છે? RBIએ લગાવ્યાં કડક નિયંત્રણો, પૈસા ઉપાડવાની મર્યાદા નક્કી
દેશની મધ્યસ્થ બેંક એટલે કે ‘ભારતીય રિઝર્વ બેંક’ (RBI) એ ફરી એકવાર થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે એક મોટો અને કડક નિર્ણય લીધો છે. રિઝર્વ બેંકે બુધવારે પુડુચેરી કો-ઓપરેટિવ અર્બન બેંક (Puducherry Co-operative Urban Bank) ની સતત કથળી રહેલી નાણાકીય સ્થિતિ (Financial Position) ને ધ્યાનમાં રાખીને તેના પર અનેક પ્રકારના નાણાકીય નિયંત્રણો (Restrictions) લાદી દીધા છે.
આ કડક પબ્લિક નોટિસ અને આદેશ બાદ હવે આ બેંકના હજારો ગ્રાહકો પોતાના ખાતામાંથી ₹૫,૦૦૦ થી વધુની રકમ ઉપાડી શકશે નહીં. સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં વારંવાર સામે આવતી આવી ઘટનાઓએ બેંકિંગ ગ્રાહકો અને રોકાણકારોની ચિંતામાં ફરી એકવાર વધારો કર્યો છે.
ક્યારથી અને કેટલા સમય માટે લાગુ રહેશે આ પાબંદીઓ?
RBI દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, પુડુચેરી કો-ઓપરેટિવ અર્બન બેંક પર લાદવામાં આવેલા આ તમામ નિયંત્રણો બુધવાર, ૨૧ ઓક્ટોબર થી જ અમલમાં આવી ગયા છે.
આ પાબંદીઓ પ્રાથમિક તબક્કે ૬ મહિનાના સમયગાળા માટે લાદવામાં આવી છે. આ ૬ મહિના દરમિયાન બેંકિંગ કામગીરી પર રિઝર્વ બેંકની કડક નજર રહેશે. સ્થિતિમાં કેટલો સુધારો થાય છે તેના આધારે ભવિષ્યમાં આ સમયગાળો વધારવો કે ઘટાડવો તે અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
ગ્રાહકો માટે પૈસા ઉપાડવાના નિયમો અને ₹૫ લાખનું વીમા કવચ
બેંકમાં પોતાના મહેનતના પૈસા જમા કરાવનાર ગ્રાહકો માટે આ નિર્ણય મોટો આંચકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. RBI એ બેંકની વર્તમાન લિક્વિડિટી (રોકડ/સરળ નાણાની ઉપલબ્ધતા) ની ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને જ આ નિર્ણય લીધો છે.
૧. ખાતામાંથી ઉપાડની મર્યાદા (Withdrawal Limit):
બેંકના ગ્રાહકો તેમના બચત ખાતા (Savings Account), ચાલુ ખાતા (Current Account) કે અન્ય કોઈ પણ પ્રકારના ખાતામાંથી કુલ મળીને રૂપિયા ૫,૦૦૦ થી વધુ રકમ ઉપાડી શકશે નહીં.
જોકે, RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કેટલીક ચોક્કસ શરતોને આધીન રહીને, થાપણદારોને તેમની જમા રકમ સામે લીધેલી લોનની ભરપાઈ (Set-off) કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે.
૨. DICGC હેઠળ જમા વીમાનો લાભ (Deposit Insurance Claim):
નાના થાપણદારોને રાહત આપતા આરબીઆઈએ જણાવ્યું છે કે પાત્ર થાપણદારો ‘ડિપોઝિટ ઇન્શ્યોરન્સ એન્ડ ક્રેડિટ ગેરંટી કોર્પોરેશન’ (DICGC) કાયદા હેઠળ પોતાના નાણાંનો દાવો કરી શકશે.
આ કાયદા અનુસાર, દરેક ગ્રાહકને બેંકમાં જમા થયેલી પોતાની રકમ પર મહત્તમ ₹૫ લાખ સુધીનું બીમા કવચ (Insurance Cover) મળે છે.
એટલે કે, જો બેંક ભવિષ્યમાં બંધ પણ થઈ જાય તો પણ ગ્રાહકની ₹૫ લાખ સુધીની જમા રકમ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહેશે અને તેમને DICGC દ્વારા તે રકમ પરત મળવાપાત્ર થશે.
બેંકના કામકાજ પર લાદવામાં આવેલા અન્ય કડક પ્રતિબંધો
કેવળ ગ્રાહકોના ઉપાડ પર જ નહીં, પરંતુ બેંકના વ્યવસાયિક અને દૈનિક નાણાકીય વ્યવહારો પર પણ RBI એ સંપૂર્ણ રોક લગાવી દીધી છે. આદેશ અનુસાર બેંક નીચે મુજબના કામો કરી શકશે નહીં:
૧. નવી લોન કે એડવાન્સ આપવા પર રોક: બેંક હવે કોઈ પણ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને નવી લોન મંજૂર કરી શકશે નહીં કે રકમ ચૂકવી શકશે નહીં.
૨. રોકાણ પર પ્રતિબંધ: બેંક પોતાની પાસે રહેલા ભંડોળમાંથી કોઈ પણ નવી જગ્યાએ રોકાણ (Investment) કરી શકશે નહીં.
૩. નવી દેવાદારી કે લાયબિલિટી લેવા પર રોક: બેંક કોઈ પણ નવી જવાબદારી કે દેવું પોતાના શિરે લઈ શકશે નહીં.
૪. મિલકતો ટ્રાન્સફર કરવા પર મનાઈ: બેંક પોતાની કોઈ પણ સ્થાવર કે અસ્થાવર સંપત્તિ (Assets) નું ટ્રાન્સફર, વેચાણ કે નિકાલ (Disposal) કરી શકશે નહીં.
શું બેંકનું લાયસન્સ રદ કરવામાં આવ્યું છે?
આવા કડક નિયંત્રણો લાગુ થતાં જ સામાન્ય રીતે ગ્રાહકોમાં એવી અફવા કે ભય ફેલાઈ જતો હોય છે કે બેંક બંધ થઈ ગઈ છે અથવા તેનું લાયસન્સ રદ થઈ ગયું છે. પરંતુ આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા RBI એ ખાસ નિર્દેશ આપ્યો છે.
RBI એ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે:
“આ નિર્દેશો જારી કરવાનો બિલકુલ એવો અર્થ નથી કે રિઝર્વ બેંકે પુડુચેરી કો-ઓપરેટિવ અર્બન બેંકનું બેંકિંગ લાયસન્સ રદ કરી દીધું છે.”
બેંક પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ સુધરે નહીં ત્યાં સુધી આ કડક પાબંદીઓ અને મર્યાદાઓ સાથે પોતાનું બેંકિંગ કામકાજ ચાલુ રાખી શકશે. બેંક મેનેજમેન્ટે આ તમામ આદેશોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડશે.
ભવિષ્યની સ્થિતિ અને RBI નું વલણ
ભારતીય રિઝર્વ બેંકે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે તે પુડુચેરી કો-ઓપરેટિવ અર્બન બેંકની નાણાકીય સ્થિતિ અને દૈનિક પ્રગતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહી છે.
આગામી દિવસોમાં બેંકની રિકવરી, રોકડ પ્રવાહ અને ગ્રાહકોના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આરબીઆઈ ગમે ત્યારે પોતાના નિયમોમાં સુધારો કે ફેરફાર કરી શકે છે. જો બેંક પોતાની નાણાકીય પરિસ્થિતિ સુધારવામાં સફળ રહેશે, તો આ પાબંદીઓ સમય પહેલાં હળવી પણ કરવામાં આવી શકે છે.
