મોટો ધડાકો: ભારતનું સોનું હવે ભારતના હાથમાં! મોદી સરકાર અને RBI નો ઐતિહાસિક નિર્ણય
ભારતીય અર્થતંત્રના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ ઘટના બની છે. ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI) એ માર્ચ 2026 માં પૂરા થયેલા છ મહિના દરમિયાન તેના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાંથી 104.23 મેટ્રિક ટન સોનું વિદેશી ધરતી પરથી ખસેડીને ભારતના ઘરેલુ બજારમાં સુરક્ષિત રીતે ટ્રાન્સફર કર્યું છે. આ પગલું માત્ર નાણાકીય વ્યવહાર નથી, પરંતુ ભારતની વધતી આર્થિક સ્વાયત્તતા અને સુરક્ષા પ્રત્યેના બદલાતા અભિગમનું પ્રતીક છે.
સામાન્ય રીતે, વિશ્વની મધ્યસ્થ બેન્કો સુરક્ષા અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં સરળતા માટે પોતાનો સોનાનો જથ્થો ‘બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ’ જેવી પ્રતિષ્ઠિત વિદેશી બેન્કોની તિજોરીઓમાં રાખતી હોય છે. જોકે, બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓમાં ભારતે પોતાનું સોનું સ્વદેશ લાવવાનું નક્કી કર્યું છે.
RBI ના ગોલ્ડ રિઝર્વના તાજેતરના આંકડા
RBI ના અર્ધવાર્ષિક ફોરેન એક્સચેન્જ રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતના કુલ સોનાના ભંડારમાં પણ આંશિક વધારો જોવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2025 ના અંતમાં ભારત પાસે 880.18 મેટ્રિક ટન સોનું હતું, જે માર્ચ 2026 સુધીમાં વધીને 880.52 મેટ્રિક ટન થયું છે.
આ રિપોર્ટમાં સોનાના સંગ્રહના સ્થાન અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે:
-
સ્થાનિક સ્તરે સંગ્રહ: માર્ચ 2026 માં ભારતમાં ઘરેલુ સ્તરે રાખવામાં આવેલા સોનાનું પ્રમાણ 290.37 મેટ્રિક ટન હતું.
-
તુલનાત્મક વિગતો: અગાઉ સપ્ટેમ્બરમાં આ જથ્થો 575.82 મેટ્રિક ટન અને માર્ચ 2025 માં 511.99 મેટ્રિક ટન નોંધાયો હતો.
-
વિદેશમાં સુરક્ષિત જથ્થો: હાલમાં 197.67 મેટ્રિક ટન સોનું બેન્ક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ અને બેન્ક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) પાસે સુરક્ષિત કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યું છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનું વધતું વર્ચસ્વ
વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં આવેલા ઉછાળાને કારણે ભારતના કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાની હિસ્સેદારીમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. છ મહિના પહેલા વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો 13.92 ટકા હતો, જે માર્ચ 2026 માં વધીને 16.7 ટકા થયો છે. આ વધારો દર્શાવે છે કે રોકાણના સાધન તરીકે સોનું હજુ પણ અત્યંત ભરોસાપાત્ર અને મૂલ્યવાન માનવામાં આવે છે.
ભારતનું વિદેશમાં રોકાણ: એક વિશ્લેષણ
રિપોર્ટમાં ભારતની વિદેશી ચલણની અસ્કયામતો (Foreign Currency Assets) ના રોકાણ વિશે પણ વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવી છે. કુલ 552.28 અબજ અમેરિકી ડોલર ના ફોરેન કરન્સી એસેટ્સનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
-
સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ: 465.61 અબજ અમેરિકી ડોલરનું રોકાણ વિવિધ સુરક્ષિત સરકારી જામીનગીરીઓમાં કરવામાં આવ્યું છે.
-
સેન્ટ્રલ બેન્કો પાસે જમા: 46.83 અબજ અમેરિકી ડોલર અન્ય દેશોની મધ્યસ્થ બેન્કો અને BIS પાસે રાખવામાં આવ્યા છે.
-
કોમર્શિયલ બેન્કોમાં ડિપોઝિટ: બાકીના 39.84 અબજ અમેરિકી ડોલર વિદેશમાં કાર્યરત કોમર્શિયલ બેન્કોમાં જમા છે.
સોનું ભારત લાવવાનો નિર્ણય શા માટે મહત્વનો છે?
સોનાને વિદેશમાંથી પરત લાવવા પાછળ અનેક વ્યૂહાત્મક કારણો હોઈ શકે છે. પ્રથમ, ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવના સમયમાં પોતાની સંપત્તિ પોતાના જ દેશમાં રાખવી વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. બીજું, સોનાના સંગ્રહ માટે વિદેશી બેન્કોને ચૂકવવામાં આવતા કસ્ટડી ચાર્જમાં પણ બચત થઈ શકે છે.
1991 ના આર્થિક સંકટ સમયે ભારતે સોનું ગીરો રાખવાની ફરજ પડી હતી, તેનાથી વિપરીત આજે ભારત મજબૂત સ્થિતિમાં છે અને ગૌરવભેર પોતાનું સોનું સ્વદેશ લાવી રહ્યું છે. આ ઘટના દેશના નાગરિકો અને રોકાણકારોમાં ભારતીય અર્થતંત્ર પ્રત્યેનો વિશ્વાસ વધુ દ્રઢ બનાવે છે.
