ઇથેનોલ સબસિડી પર સંસદમાં મોટો ખુલાસો: સરકારે ₹૪,૬૮૭ કરોડનો હિસાબ આપ્યો
દેશમાં ઊર્જા આત્મનિર્ભરતા તરફ વળવા માટે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલો ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ (Ethanol Blending Programme) વર્તમાન ચોમાસા સત્ર દરમિયાન સંસદમાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની રહ્યો છે. વિપક્ષી સાંસદો દ્વારા ઇથેનોલ પ્રોજેક્ટ્સની આર્થિક યોજનાઓ, સબસિડીના ખર્ચ, ઇ-૨૦ (E-20) પેટ્રોલની વાહનો પર થતી અસરો, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા પર પડતી અસરો અંગે અનેક તીખા પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા હતા. આ તમામ આશંકાઓ અને પ્રશ્નોના જવાબ આપતા સરકારે સંસદના બંને ગૃહમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ સમગ્ર કાર્યક્રમ અત્યંત વૈજ્ઞાનિક, તબક્કાવાર અને ઊંડા અભ્યાસ બાદ જ દેશમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
સબસિડીનો મોટો આંકડો: સરકારે કેટલો ખર્ચ કર્યો?
રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા એક લેખિત પ્રશ્નના ઉત્તરમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ રાજ્યમંત્રી સુરેશ ગોપીએ સબસિડીના આંકડા રજૂ કર્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે દેશમાં ઇથેનોલ ઉત્પાદન વધારવા અને નવી ડિસ્ટિલરીઓ સ્થાપવા માટે સરકારે અત્યાર સુધીમાં વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ કુલ ₹૪,૬૮૭ કરોડની વ્યાજ સબસિડી મંજૂર કરી દીધી છે.
સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વ્યાજ સહાય યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં ખાનગી અને સહકારી ક્ષેત્રે નવી ઇથેનોલ ડિસ્ટિલરીઓ ઉભી કરવાનો અને હાલની યુનિટ્સની ક્ષમતા વધારવાનો છે. આ નીતિ હેઠળ, જો કોઈ ઉદ્યોગસાહસિક કે સહકારી મંડળી ઇથેનોલ પ્લાન્ટ માટે લોન લે છે, તો સરકાર પાંચ વર્ષ સુધી બેંક વ્યાજ દરના ૫૦% અથવા ૬ ટકા (જે પણ ઓછું હોય તે) વ્યાજ બોજ પોતે ભોગવે છે. આ નાણાકીય સહાયના યોગ્ય વિતરણ માટે વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩થી અત્યાર સુધીમાં નોડલ એજન્સી નાબાર્ડ (NABARD)ને ₹૨,૦૭૫ કરોડ જારી પણ કરી દેવામાં આવ્યા છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઉત્પાદન ક્ષમતા પર સ્પષ્ટતા
સંસદમાં વિપક્ષ દ્વારા મુખ્ય ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે અનાજ અને શેરડીમાંથી મોટા પાયે ઇથેનોલ બનાવવાથી દેશની અન્ન સુરક્ષા જોખમાઈ શકે છે. આ મુદ્દે સ્પષ્ટતા કરતા સરકારે રાજ્યસભામાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણના લક્ષ્યાંકથી દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા પર કોઈ પણ પ્રકારની વિપરીત અસર પડી નથી અને ભવિષ્યમાં પણ નહીં પડે.
સરકારે ચોખવટ કરી હતી કે દેશની જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS), રાષ્ટ્રીય ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ (NFSA) હેઠળ જરૂરી રાશન અને કેન્દ્રીય બફર સ્ટોકની તમામ જરૂરિયાતો પૂરી થયા બાદ જ વધારાનું (સરપ્લસ) અનાજ કે શેરડીનો રસ ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે ફાળવવામાં આવે છે. એટલે કે, દેશના નાગરિકો માટે અન્નનો પૂરતો જથ્થો સુરક્ષિત રાખવો એ સરકારની પ્રાથમિકતા છે.
સુયોજિત વ્યૂહરચના: લોકસભામાં નીતિન ગડકરીનું નિવેદન
અગાઉ લોકસભામાં ઇ-૨૦ (E-20) પેટ્રોલની અસરો વિશે પૂછાયેલા પ્રશ્નોના જવાબમાં માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ જણાવ્યું હતું કે પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય અને ઓટોમોબાઈલ ક્ષેત્ર સાથે વ્યાપક પરામર્શ કર્યા બાદ જ આ નીતિ અમલમાં મુકાઈ છે. ઇથેનોલનું મિશ્રણ વધારતા પહેલા જ દેશમાં સપ્લાય ચેઈન, સંગ્રહ ક્ષમતા અને વાહનોના એન્જિનની ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને તબક્કાવાર યોજના તૈયાર કરવામાં આવી હતી.
સમય પહેલાં હાંસલ થયો ૨૦% બ્લેન્ડિંગનો ટાર્ગેટ
કેન્દ્ર સરકાર માટે સૌથી મોટી સફળતા એ રહી છે કે સરકારે ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં પેટ્રોલમાં ૨૦ ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણ કરવાનો સુધારેલો ટાર્ગેટ સમય પહેલા જ પ્રાપ્ત કરી લીધો છે. મૂળ યોજના મુજબ આ ટાર્ગેટ ૨૦૩૦ સુધીમાં પૂરો કરવાનો હતો, પરંતુ અસરકારક નીતિના કારણે આ સિદ્ધિ વહેલી હાંસલ થઈ છે.
ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશના ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો મોટો આધાર બની ચૂક્યો છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ સુધીના આંકડા દર્શાવે છે કે આ કાર્યક્રમ દ્વારા:
-
દેશના લાખો શેરડી અને અનાજ પકવતા ખેડૂતોને ₹૧.૫૦ લાખ કરોડથી વધુની સીધી ચૂકવણી કરવામાં આવી છે.
-
ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થતાં ₹૧.૭૦ લાખ કરોડથી વધુના વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange)ની બચત થઈ છે.
-
તેલ આયાત પર દેશની નિર્ભરતા ઘટી છે અને પર્યાવરણમાં કાર્બન ઉત્સર્જનમાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
સંસદમાં રજૂ થયેલા આ તમામ જવાબો સાબિત કરે છે કે કેન્દ્ર સરકાર ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમને માત્ર ઇંધણ વિકલ્પ તરીકે નહીં, પરંતુ દેશની ઊર્જા સુરક્ષા, ખેડૂતોની આવકમાં વધારો અને પર્યાવરણ રક્ષણની ત્રિસ્તરીય વ્યૂહરચનાના મુખ્ય આધારસ્તંભ તરીકે આગળ ધપાવી રહી છે.
