PM મોદીએ શા માટે કરી આ એપની પ્રશંસા? જાણો કેવી રીતે ‘સચેત’ એપ બચાવશે તમારો જીવ!
ભારત તેની અદભુત ભૌગોલિક વિવિધતા માટે આખા વિશ્વમાં જાણીતું છે. એક તરફ હિમાલયની બરફાચ્છાદિત પર્વતમાળાઓ છે, તો બીજી તરફ હજારો કિલોમીટર લાંબો દરિયાકિનારો અને મધ્યમાં ફેલાયેલા ફળદ્રુપ મેદાનો છે. જોકે, આ ભૌગોલિક વિવિધતા પોતાની સાથે અનેક કુદરતી વાવાઝોડા અને પડકારો પણ લાવે છે. ચક્રવાત, પૂર, ધરતીકંપ, લૂ અને આકાશી વીજળી જેવી આફતો ભારતીય જનજીવનને સમયાંતરે હચમચાવી નાખે છે.
આજના આધુનિક યુગમાં જ્યારે ડિજિટલ ટેકનોલોજી દરેક ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી રહી છે, ત્યારે આપત્તિ વ્યવસ્થાપન (Disaster Management) ક્ષેત્રે પણ એક નવો સૂર્યોદય થયો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના ૧૨૧મા ‘મન કી બાત’ સંબોધનમાં જેનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, તે ‘સચેત’ (Sachet) એપ આજે ભારતની ડિઝાસ્ટર રિસિલિયન્સ સ્ટ્રેટેજીનું મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ બની રહી છે.
સચેત એપનો ઉદ્ભવ: વિઝનથી વાસ્તવિકતા સુધી
કોઈપણ મોટી શોધ કે ટેકનોલોજી પાછળ એક તાતી જરૂરિયાત છુપાયેલી હોય છે. ભારતમાં ભૂતકાળમાં આવેલી કુદરતી હોનારતો દરમિયાન એક મુખ્ય ખામી વારંવાર વર્તાતી હતી – “સમયસર અને સચોટ માહિતીનો અભાવ”. નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી ‘સચેત’ એપ આ મોટી ખાઈને પૂરવાનું કામ કરે છે.
આ એપ્લિકેશન માત્ર એક સોફ્ટવેર નથી, પરંતુ સરકાર અને દેશના સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચેનો એક જીવંત સેતુ છે. અગાઉ આપત્તિની ચેતવણીઓ રેડિયો કે ટીવી દ્વારા આપવામાં આવતી હતી, જે ઘણીવાર છેવાડાના ગામડાઓ સુધી પહોંચતા વિલંબ થતો હતો. સચેત એપ દ્વારા માહિતીના પ્રસારણને ‘રીયલ-ટાઇમ’ બનાવી દેવામાં આવ્યું છે, જેનો અર્થ એ છે કે સેકન્ડોની અંદર લાખો લોકો સુધી જીવ બચાવનારી ચેતવણી પહોંચી શકે છે.
તકનીકી માળખું: કોમન એલર્ટિંગ પ્રોટોકોલ (CAP) ની તાકાત
સચેત એપની અદભુત કાર્યક્ષમતા પાછળનું મુખ્ય એન્જિન ‘કોમન એલર્ટિંગ પ્રોટોકોલ’ (CAP) છે. આ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું ટેકનિકલ ફોર્મેટ છે, જે વિવિધ સરકારી સંસ્થાઓ તરફથી આવતી ચેતવણીઓને એક જ પ્લેટફોર્મ પર બાંધે છે.
ભારતમાં ઈન્ડિયન મેટેરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ (IMD), સેન્ટ્રલ વોટર કમિશન (CWC) અને ઈન્ડિયન નેશનલ સેન્ટર ફોર ઓશન ઈન્ફોર્મેશન સર્વિસીસ (INCOIS) જેવી સંસ્થાઓ ૨૪ કલાક ડેટા મોનિટર કરે છે. સચેત એપ આ તમામ ડેટાને ફિલ્ટર કરી, ચોક્કસ ભૌગોલિક સ્થાન મુજબ યુઝર સુધી પહોંચાડે છે. આ સિસ્ટમ એટલી સચોટ છે કે તે માત્ર રાજ્ય કે જિલ્લા સ્તરે જ નહીં, પરંતુ પંચાયત કે ચોક્કસ ગામડાના સ્તરે પણ એલર્ટ મોકલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
રીયલ-ટાઇમ જીઓ-ટાર્ગેટેડ એલર્ટ્સ: સચોટતાનો નવો માપદંડ
સચેત એપની સૌથી મોટી તાકાત તેનું ‘જીઓ-ફેન્સિંગ’ (Geo-Fencing) ફીચર છે. જ્યારે પણ કોઈ યુઝર આ એપ ડાઉનલોડ કરે છે, ત્યારે તે તેના જીપીએસ (GPS) લોકેશન સાથે સીધું જોડાય છે.
દાખલા તરીકે, જો ઓડિશાના દરિયાકાંઠે ચક્રવાત આવવાનું હોય, તો ગુજરાત કે પંજાબના યુઝરને બિનજરૂરી એલર્ટ આપીને ગભરાવવામાં આવતા નથી. જે વિસ્તાર પર વાસ્તવિક ખતરો હોય, માત્ર તે જ વિસ્તારના લોકોને જ ગંભીરતા સાથે નોટિફિકેશન મોકલવામાં આવે છે.
આ સિવાય, આકાશી વીજળી પડવાની આગાહી આ એપનું એક અત્યંત મહત્વનું પાસું છે. ભારતમાં દર વર્ષે સેંકડો લોકો વીજળી પડવાને કારણે જીવ ગુમાવે છે. સચેત એપ યુઝરના સ્થાનથી થોડા કિલોમીટરના અંતરે વીજળી પડવાની સંભાવના હોય ત્યારે અગાઉથી સાયરન સાથે ચેતવણી આપે છે, જેથી ખેતરમાં કામ કરતા ખેડૂતો કે બહાર રહેલા લોકો સમયસર સલામત સ્થળે ખસી શકે.
બહુભાષી સહાય અને સર્વસમાવેશકતા
ભારત જેવા વિવિધતાથી ભરેલા દેશમાં ભાષા એ સંવાદનું સૌથી મોટું માધ્યમ છે. સચેત એપની રચનામાં આ બાબતને ખાસ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવી છે. આ એપ માત્ર હિન્દી કે અંગ્રેજી પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ગુજરાતી સહિતની દેશની તમામ મુખ્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે.
તેમાં એક ‘વોઈસ રીડ-આઉટ’ ઓપ્શન પણ આપવામાં આવ્યો છે. જે લોકો વાંચી શકતા નથી અથવા જેમને દ્રષ્ટિની સમસ્યા છે, તેઓ માત્ર સાંભળીને પણ આફતની ગંભીરતા સમજી શકે છે. આ ફીચર એપને સાચા અર્થમાં દેશના છેવાડાના માનવી સુધી પહોંચાડે છે.
સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી: મુશ્કેલ સમયનો સાચો સાથી
મોટી આફતો, જેમ કે પ્રચંડ વાવાઝોડું કે ધરતીકંપ દરમિયાન ઘણીવાર મોબાઈલ ટાવર્સ ધરાશાયી થઈ જાય છે અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ ખોરવાઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં એપ કેવી રીતે કામ કરે?
અહીં સચેત એપની ડિઝાઈન તેની દૂરંદેશી સાબિત કરે છે. આ એપમાં સેટેલાઇટ આધારિત મેસેજિંગ સિસ્ટમ સાથે સંકલન કરવાની ક્ષમતા છે. તે સીધા જ સરકારી સેટેલાઇટ્સ દ્વારા મોકલવામાં આવતા ઈમરજન્સી સંદેશાઓ ગ્રહણ કરી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્યારે નેટવર્ક કે ટાવર સાથેનો સંપર્ક તૂટી જાય, ત્યારે પણ ‘સચેત’ તમને માર્ગદર્શન આપી શકે છે કે હવે પછીનું કદમ શું હોવું જોઈએ.
ડિઝાસ્ટર પ્રિપેરેડનેસ: ‘શું કરવું’ અને ‘શું ન કરવું’
માત્ર આફતની જાણકારી મળવી પૂરતી નથી, પરંતુ તે સમયે યોગ્ય વર્તન કરવું એ જીવન અને મરણ વચ્ચેનો તફાવત સાબિત થઈ શકે છે. સચેત એપમાં ‘Dos and Don’ts’ (શું કરવું અને શું ન કરવું) ની એક વિશાળ લાઇબ્રેરી આપવામા આવી છે.
પૂર સમયે પાણી કેવી રીતે શુદ્ધ કરવું, ધરતીકંપ વખતે મજબૂત ટેબલ નીચે કેવી રીતે છુપાવવું અથવા લૂથી બચવા માટે કયા ઘરેલું ઉપચાર કરવા, તેની સચોટ માહિતી ગ્રાફિક્સ અને સરળ ભાષામાં ઉપલબ્ધ છે. આ ઉપરાંત, એપમાં દેશના તમામ મુખ્ય ઈમરજન્સી હેલ્પલાઇન નંબરોની યાદી છે, જે એક જ ક્લિક પર ડાયલ કરી શકાય છે.
વ્યક્તિગત સજ્જતા અને સામાજિક જવાબદારી
વડાપ્રધાન મોદીએ ‘મન કી બાત’ માં ભાર મૂક્યો હતો કે, “કોઈપણ કુદરતી આફત સામે લડવામાં સૌથી મહત્વની બાબત આપણી પોતાની જાગૃતિ છે.” સચેત એપ નાગરિકોને માત્ર ‘માહિતી મેળવનારા’ માંથી ‘સક્રિય રક્ષક’ બનાવે છે.
યુઝર્સ પોતાના સંબંધીઓ કે જેઓ બીજા રાજ્યમાં રહેતા હોય, તેમના લોકેશન માટે પણ એલર્ટ સેટ કરી શકે છે. દાખલા તરીકે, જો તમારો પુત્ર બેંગલોરમાં અભ્યાસ કરતો હોય અને ત્યાં ભારે વરસાદની આગાહી હોય, તો તમને અહીં બેઠા એલર્ટ મળી શકે છે, જેથી તમે તેમને સમયસર સાવધ કરી શકો.
સચેત એપ ડાઉનલોડ અને ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો?
મોબાઈલ વપરાશકર્તાઓ પોતાના સ્માર્ટફોનના એપ સ્ટોર પરથી સચેત એપ ખૂબ જ સરળતાથી ડાઉનલોડ કરી શકશે.
-
ગૂગલ પ્લે સ્ટોર લિંક:
[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.cdotindia.capsachet](https://play.google.com/store/apps/details?id=com.cdotindia.capsachet) -
એપલ એપ સ્ટોર લિંક:
[https://apps.apple.com/us/app/sachet/id6443882278](https://apps.apple.com/us/app/sachet/id6443882278)
એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ થઈ ગયા પછી, પોતાના મોબાઇલ નંબરથી સાઇન ઇન કરવાનું રહેશે અને તમે જે ભાષા તથા ક્ષેત્રમાં સૂચનાઓ મેળવવા માંગતા હોવ તે પસંદ કરી શકશો.
એક સુરક્ષિત ભારતના પાયામાં ‘સચેત’
‘સચેત’ એપ માત્ર એક મોબાઈલ એપ્લિકેશન નથી, પરંતુ તે બદલાતા ભારતની ‘ડિજિટલ સુરક્ષા સંસ્કૃતિ’નું પ્રતીક છે. તે વિજ્ઞાન અને માનવતાના સમન્વયનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.
આજના અનિશ્ચિત હવામાન અને ક્લાઈમેટ ચેન્જના યુગમાં, આવી ટેકનોલોજી લક્ઝરી નહીં પણ અનિવાર્યતા છે. દરેક ભારતીયના મોબાઈલમાં ‘સચેત’ એપનું હોવું એ માત્ર સરકારી આદેશ નથી, પરંતુ પોતાની અને પોતાના પરિવારની સુરક્ષા માટેની નૈતિક જવાબદારી છે.
