મોબાઈલ અને ટીવી બાદ હવે ભારતમાં જહાજો બનાવશે સેમસંગ? ગુજરાત સહિત 3 રાજ્યોમાં જમીનની શોધ
દક્ષિણ કોરિયાની જાણીતી કંપની સેમસંગ હવે ભારતમાં પોતાના વ્યવસાયનો વ્યાપ વધારવાની તૈયારી કરી રહી છે. અત્યાર સુધી મોબાઇલ ફોન, ટીવી અને હોમ એપ્લાયન્સિસ માટે જાણીતી સેમસંગ ગ્રુપની શિપબિલ્ડિંગ કંપની Samsung Heavy Industries (SHI) હવે ભારતને જહાજોના ઉત્પાદન માટેના નવા કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાની શક્યતાઓ તપાસી રહી છે. આ માટે ગુજરાત, ઓડિશા અને કેરળમાં જમીન, રોકાણ અને સ્થાનિક કંપનીઓ સાથે ભાગીદારીના વિકલ્પો શોધવામાં આવી રહ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
આ યોજના સાકાર થાય તો ભારતના શિપબિલ્ડિંગ ઉદ્યોગને મોટો વેગ મળી શકે છે. ખાસ કરીને ગુજરાત જેવા દરિયાકાંઠાના રાજ્યમાં જહાજોના ઉત્પાદન અને ભારે એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રે નવી તકો ઊભી થવાની શક્યતા છે. જોકે, અત્યારે આ બાબતને કંપનીની શોધખોળ અને સંભવિત વિસ્તરણ યોજના તરીકે જ જોવી જોઈએ. અંતિમ રોકાણ, જમીનની પસંદગી અને ઉત્પાદન શરૂ કરવાની તારીખ અંગે સત્તાવાર જાહેરાતની પુષ્ટિ જરૂરી છે.
દક્ષિણ કોરિયામાં ઉત્પાદન ક્ષમતા પર વધતું દબાણ
Samsung Heavy Industries વિશ્વની જાણીતી શિપબિલ્ડિંગ કંપનીઓમાંની એક છે. કંપની મોટા વેપારી જહાજો, ગેસ કેરિયર્સ અને અન્ય વિશિષ્ટ જહાજોના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલી છે. હાલમાં દક્ષિણ કોરિયામાં કંપનીના શિપયાર્ડ પર નવા ઓર્ડરનો ભાર વધ્યો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
કંપનીના કોરિયન શિપયાર્ડ આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી વ્યસ્ત રહેવાની સ્થિતિમાં હોવાનું કહેવાય છે. વૈશ્વિક બજારમાં મોટા જહાજોની માંગ અને નવા ઓર્ડરને ધ્યાનમાં રાખીને કંપની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા માટે વિકલ્પો શોધી રહી છે. આ જ કારણસર ભારતને નવા ઉત્પાદન કેન્દ્ર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતમાં ઉત્પાદન સુવિધા ઊભી થાય તો કંપનીને પોતાના હાલના શિપયાર્ડ પરનું દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. સાથે જ ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રાહકોના ઓર્ડર પૂરા કરવાની ક્ષમતા પણ વધી શકે છે. કંપનીની એક ઉત્પાદન સુવિધા વાર્ષિક આશરે 60 જહાજો બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવતી હોવાનો દાવો અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે.
ગુજરાતના પીપાવાવમાં સેમસંગની સંભવિત ભાગીદારી
સેમસંગની ભારત વિસ્તરણ યોજનામાં ગુજરાતનું પીપાવાવ ખાસ મહત્ત્વ ધરાવે છે. કંપની પહેલેથી જ અહીં આવેલી Swan Defence and Heavy Industries Limited (SDHI) સાથે સહયોગ કરી રહી છે. બંને કંપનીઓએ સપ્ટેમ્બર 2025માં વ્યૂહાત્મક સમજૂતી કરાર (MoU) કર્યો હતો. આ કરારનો હેતુ ભારતમાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કોમર્શિયલ જહાજોના નિર્માણ તથા હેવી એન્જિનિયરિંગ પ્રોજેક્ટ્સની શક્યતાઓ તપાસવાનો હતો.
હાલની વ્યવસ્થા હેઠળ સેમસંગ જહાજોની ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ અને જરૂરી સામગ્રી અંગે ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડે છે, જ્યારે SDHI પીપાવાવમાં બાંધકામની કામગીરી સંભાળે છે. હવે આ સહયોગને વધુ વિસ્તૃત કરીને સંયુક્ત ઉત્પાદન સુવિધા અથવા રોકાણ કરાર સુધી લઈ જવાની શક્યતાઓ અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.
જોકે, આ મુદ્દે બંને કંપનીઓ વચ્ચે સંયુક્ત સાહસ (જોઇન્ટ વેન્ચર) અંગે અંતિમ નિર્ણય થઈ ગયો હોવાનું કહી શકાય નહીં. મિન્ટના અહેવાલ મુજબ, સેમસંગના અધિકારીએ સંભવિત રોકાણમાં રસ દર્શાવ્યો હતો, જ્યારે SDHIના એક અધિકારીએ બંને વચ્ચે જોઇન્ટ વેન્ચર અંગે ચર્ચા થઈ ન હોવાનું જણાવ્યું હતું.

ઓડિશા અને કેરળમાં પણ તક શોધી રહી છે કંપની
ગુજરાત ઉપરાંત ઓડિશા પણ સેમસંગ માટે મહત્ત્વનું સ્થળ બની શકે છે. કંપની ઓડિશાના કેન્દ્રાપાડા વિસ્તારમાં પ્રસ્તાવિત ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટરમાં રોકાણની શક્યતાઓ તપાસી રહી હોવાના અહેવાલ છે. આ ક્લસ્ટર માટે આશરે 2,000 એકર જમીનનો પ્રસ્તાવ હોવાનું જણાવાયું છે.
બીજી તરફ, કેરળમાં કોચીન શિપયાર્ડ સાથે સંભવિત સહયોગ અંગે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. શિપ-બ્લોક ફેબ્રિકેશન જેવી સુવિધાઓ વિકસાવવા માટે ભાગીદારીની શક્યતાઓ તપાસવામાં આવી રહી છે. જોકે, ગુજરાત, ઓડિશા અને કેરળમાં જમીન કે ઉત્પાદન સ્થળની અંતિમ પસંદગી થઈ ગઈ હોવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
8 ગેસ કેરિયર્સ અને 4 ટેન્કર માટે સંયુક્ત પ્રયાસ
સેમસંગ અને સ્વાન ડિફેન્સ વચ્ચેનો સહયોગ માત્ર રોકાણની ચર્ચા પૂરતો મર્યાદિત નથી. બંને કંપનીઓ ભારતીય શિપિંગ ક્ષેત્રના મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાં પણ સાથે કામ કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે.
અહેવાલ મુજબ, બંને કંપનીઓએ શિપિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (SCI) માટે 88,000 ક્યુબિક મીટર ક્ષમતાવાળા આઠ વેરી લાર્જ ગેસ કેરિયર્સ (VLGCs) બનાવવા માટે સંયુક્ત રીતે રસ દર્શાવ્યો છે. આ ઉપરાંત, ચાર ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ માટે તૈયાર મિડિયમ રેન્જ પ્રોડક્ટ ટેન્કર માટે પણ સંયુક્ત બિડ કરવામાં આવી છે.
ગેસ કેરિયર્સનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં ગેસના પરિવહન માટે થાય છે, જ્યારે પ્રોડક્ટ ટેન્કરનો ઉપયોગ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પરિવહન માટે થાય છે. આવા જહાજો બનાવવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજી, વિશાળ ઉત્પાદન સુવિધા અને કુશળ કામદારોની જરૂર પડે છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સંયુક્ત રસ દર્શાવવો અને અંતિમ ઓર્ડર મળવો એ બંને અલગ બાબતો છે. તેથી આ આઠ ગેસ કેરિયર્સ અને ચાર ટેન્કરના ઓર્ડર સેમસંગને મળી ગયા છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
ભારતને શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્રે શું ફાયદો થઈ શકે?
ભારત સરકાર દેશને વૈશ્વિક શિપબિલ્ડિંગ અને મેરીટાઇમ ક્ષેત્રમાં મહત્ત્વનું સ્થાન અપાવવા માટે પ્રયાસ કરી રહી છે. આ માટે પાંચ ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટર વિકસાવવાની યોજના છે. તેમાં આંધ્રપ્રદેશના દુગરાજપટ્ટનમ, ગુજરાતના કુચાડી, મહારાષ્ટ્રના દિઘી, ઓડિશાના કેન્દ્રાપાડા અને તમિલનાડુના થૂથુકુડીનો સમાવેશ થાય છે.
16 નવેમ્બર, 2026ના રોજ જાહેર કરાયેલી સરકારી માહિતી અનુસાર, આ પાંચ ક્લસ્ટરમાં આશરે 10 અબજ ડોલરના રોકાણની સંભાવના છે. સરકારનો ઉદ્દેશ 2030 સુધીમાં ભારતને વિશ્વના ટોચના 10 શિપબિલ્ડિંગ દેશોમાં અને 2047 સુધીમાં ટોચના પાંચ દેશોમાં સ્થાન અપાવવાનો છે.
વિદેશી કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ કરે તો તેની અસર માત્ર જહાજોના ઉત્પાદન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. સ્ટીલ, મશીનરી, ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો, એન્જિનિયરિંગ, પરિવહન અને અન્ય સહાયક ઉદ્યોગોને પણ કામ મળી શકે છે. સાથે જ ટેકનિકલ તાલીમ અને કુશળ રોજગારીની નવી તકો ઊભી થવાની સંભાવના છે.
ગુજરાત માટે કેમ બની શકે છે મોટી તક?
ગુજરાત પાસે લાંબો દરિયાકિનારો, બંદરો અને ઔદ્યોગિક માળખું છે. પીપાવાવ જેવા સ્થળે પહેલેથી જ શિપબિલ્ડિંગ અને હેવી ફેબ્રિકેશનની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોવાથી અહીં ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાની તક મળી શકે છે. સેમસંગ જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય કંપની સાથે સહયોગ મજબૂત બને તો ગુજરાતના દરિયાઈ ઉદ્યોગને નવી ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક બજાર સાથે જોડાવાની તક મળી શકે છે.
હાલમાં સેમસંગની યોજના પ્રારંભિક તપાસ અને સંભવિત ભાગીદારીના તબક્કામાં છે. કંપની તરફથી અંતિમ રોકાણ, જમીનની પસંદગી કે ઉત્પાદન શરૂ કરવાની તારીખ અંગે સત્તાવાર જાહેરાત થવાની બાકી છે. તેમ છતાં, ભારતના વધતા શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્રમાં સેમસંગની રુચિ દેશના દરિયાઈ ઉદ્યોગ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ સંકેત માનવામાં આવી રહી છે.
