CJIની ‘કોકરોચ’ ટિપ્પણી પર સુપ્રીમ કોર્ટની કડક કાર્યવાહી: કેન્દ્ર સરકાર અને CBIને નોટિસ, નિવેદનને તોડી-મરોડીને રજૂ કરવાનો આક્ષેપ
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત સુપ્રીમ કોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ (CJI) સૂર્યા કાંત દ્વારા ભૂતકાળમાં કરવામાં આવેલી ‘કોકરોચ’ (વંદો) વાળી ટિપ્પણી ફરી એકવાર દેશભરમાં ભારે ચર્ચાનો વિષય બની છે. આ વિવાદિત નિવેદનને તોડી-મરોડીને સોશિયલ મીડિયા અને જાહેર મંચો પર પ્રસારિત કરવા તેમજ તેનો વ્યવસાયિક અને રાજકીય લાભ ઉઠાવવાના ગંભીર આરોપો સાથે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે. આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને સર્વોચ્ચ અદાલતે કેન્દ્ર સરકાર અને સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઈન્વેસ્ટિગેશન (CBI) ને નોટિસ ફટકારીને જવાબ તલબ કર્યો છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ અને નોટિસમાં શું જણાવાયું?
અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને તપાસ એજન્સી સીબીઆઈ પાસે એ બાબત સ્પષ્ટ કરવા કહ્યું છે કે શું દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશના નિવેદનને જાણીબુઝીને ગેરમાર્ગે દોરનારા સંદર્ભમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું? અદાલતે એ જાણવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો છે કે આ ટિપ્પણીનો ઉપયોગ કરીને કોઈ વ્યક્તિ કે જૂથે પોતાનો સ્વાર્થ સાધવા કે રાજકીય જમીન મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે કેમ.
અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સીજેઆઈના એક મૌખિક અવલોકન (Oral Remark) ને ખોટી રીતે એડિટ કરીને જાહેર જનતા સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ટિપ્પણીના મૂળ અર્થને બદલી નાખીને તેનો ઉપયોગ વ્યાપારી હેતુઓ અને રાજકીય લાભ ખાટવા માટે કરવામાં આવ્યો, જે ન્યાયતંત્રની ગરિમાને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ છે.
‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ અને નીટ પેપર લીક સામેનો દેશવ્યાપી વિરોધ
આ સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ સામે આવી છે કે સીજેઆઈની આ ટિપ્પણીનો ઉપયોગ કરીને એક શખ્સે પોતાની નવી राजकीय ઓળખ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ વ્યક્તિએ ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ નામના એક જૂથ કે રાજકીય સંગઠનની રચના કરી નાખી.
એટલું જ નહીં, દેશમાં બહુચર્ચિત બનેલા નીટ (NEET) મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષાના પેપર લીક વિવાદનો મુદ્દો ઉઠાવીને આ સંગઠને દેશવ્યાપી આંદોલન છેડવાની જાહેરાત કરી દીધી. મુખ્ય ન્યાયાધીશના શબ્દોનો ખોટો સંદર્ભ આપીને યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓને ભ્રમિત કરવામાં આવ્યા અને પેપર લીક વિરોધી ચળવળને પોતાની રાજકીય સફરની લોન્ચપેડ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો અરજીમાં સ્પષ્ટ આરોપ છે.
ન્યાયતંત્રની ગરિમા અને નિવેદનોના ગેરઉપયોગનો મોટો પ્રશ્ન
તાજેતરના વર્ષોમાં અદાલતી સુનાવણીના લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ (તુરંત પ્રસારણ) અને ડિજિટલ મીડિયાના વ્યાપને કારણે ન્યાયાધીશો દ્વારા કરવામાં આવતી મૌખિક ટિપ્પણીઓ સેકન્ડોમાં વાયરલ થઈ જાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ થયેલી આ પીઆઈએલ એ ગંભીર મુદ્દા તરફ ઈશારો કરે છે કે કેવી રીતે અદાલતના સંવાદોને તેની મૂળ પૃષ્ઠભૂમિમાંથી કાઢીને (Out of Context) સોશિયલ મીડિયા પર સન્સેશન બનાવવામાં આવે છે.
ન્યાયતંત્રના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે:
ટિપ્પણીઓનો સન્સેશનાલિઝમ: સુનાવણી દરમિયાન જજ ઘણીવાર વકીલોને પ્રશ્નો પૂછવા કે દલીલોને સમજવા માટે અમુક ચોક્કસ શબ્દો કે ઉદાહરણોનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. તેને અદાલતનો આખરી નિર્ણય કે કાયમી વલણ ગણી શકાય નહીં.
ડિજિટલ મીડિયા પર અંકુશ: સોશિયલ મીડિયા ઈન્ફ્લુએન્સર્સ અને રાજકીય એજન્ટો આવા વિડીયો કે કોટ્સને એડિટ કરીને મીમ્સ બનાવે છે અથવા તેનો પોતાના વ્યુઅરશિપ અને વ્યાપારી લાભ માટે ઉપયોગ કરે છે.
અદાલતની માનહાનિ: સર્વોચ્ચ અદાલતના મુખ્ય ન્યાયાધીશના શબ્દોને તોડી-મરોડીને રજૂ કરવા એ સીધી રીતે ન્યાયતંત્રની પ્રતિષ્ઠાને આંચ પહોંચાડવાનું અને અદાલતની અવમાનના (Contempt of Court) સમાન કૃત્ય છે.
CBI અને કેન્દ્ર સરકાર સામે ઉભા થયેલા મુખ્ય પ્રશ્નો
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય, આઈટી મંત્રાલય અને સીબીઆઈને ફટકારેલી નોટિસમાં કેટલાક મહત્વના પ્રશ્નોના જવાબો માગ્યા છે:
તપાસની જરૂરિયાત: શું આ પ્રકારે સીજેઆઈના નિવેદનને એડિટ કરીને વાયરલ કરવા પાછળ કોઈ સુ नियोજિત ષડયંત્ર કે ટૂલકિટ કામ કરી રહી હતી?
ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારી: યુટ્યુબ, એક્સ (ટ્વિટર) અને ફેસબુક જેવા પ્લેટફોર્મ્સ પરથી આવા ભ્રામક કન્ટેન્ટને તાત્કાલિક હટાવવા માટે સરકારે શું પગલાં લીધા છે?
વ્યવસાયિક અને રાજકીય ઉપયોગ: ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ જેવા નામ હેઠળ ભંડોળ એકઠું કરવા કે રાજકીય લાભ મેળવવા માટે અદાલતના નામે જે પ્રચાર કરવામાં આવ્યો તેની વિરુદ્ધ કાનૂની કાર્યવાહી કેમ ન થવી જોઈએ?
