નકલી ‘ફિનફ્લુઅન્સર્સ’ પર સેબીનો હથોડો; ૧.૨ લાખથી વધુ પોસ્ટ દૂર, ‘સુદર્શન’ AI દ્વારા ૨૪ કલાક દેખરેખ
ભારતીય શેરબજારના નિયમનકાર સેબી (SEBI) એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર રોકાણકારોને ગેરમાર્ગે દોરતી માહિતી ફેલાવતા તત્વો સામે યુદ્ધ છેડ્યું છે. સેબીના ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેએ આજે ૨ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપતા જણાવ્યું કે, બિન-નોંધાયેલા સલાહકારો દ્વારા ફેલાવવામાં આવતી ખોટી માહિતી રોકાણકારોની મહેનતની કમાણી જોખમમાં મૂકે છે. આ પ્રવૃત્તિને ડામવા માટે સેબીએ ૧,૨૦,૦૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ અને ભ્રામક પોસ્ટ્સ સોશિયલ મીડિયા પરથી હટાવી દીધી છે.
‘સુદર્શન’ AI: સેબીનું નવું બ્રહ્માસ્ત્ર
ડિજિટલ સામગ્રીના વિશાળ દરિયામાં ખોટી માહિતી શોધવી મુશ્કેલ છે, તેથી સેબીએ “સુદર્શન” (Sudarshan) નામનું અત્યાધુનિક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સાધન વિકસાવ્યું છે. આ ટૂલની ખાસિયતો નીચે મુજબ છે:
-
બહુભાષી નિરીક્ષણ: ‘સુદર્શન’ હિન્દી, અંગ્રેજી, ગુજરાતી સહિત વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં લખાયેલા લેખો, બ્લોગ્સ અને સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સને સમજી શકે છે.
-
ઓડિયો-વિડિયો એનાલિસિસ: માત્ર લખાણ જ નહીં, પણ યુટ્યુબ (YouTube) કે ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ (Instagram Reels) માં બોલાતી વાતો અને વીડિયોની સામગ્રી પર પણ આ ટૂલ નજર રાખે છે.
-
નિયમ ઉલ્લંઘનની ઓળખ: જો કોઈ વ્યક્તિ સેબીમાં રજિસ્ટર્ડ થયા વગર “ગેરંટીડ વળતર” અથવા “ચોક્કસ સ્ટોક ટિપ્સ” આપે છે, તો ‘સુદર્શન’ તેને તુરંત પકડી પાડે છે.
ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેનું કડક વલણ
સેબીના ચેરમેને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રોકાણ સલાહ એ માત્ર વ્યવસાય નથી, પણ એક મોટી જવાબદારી છે. તેમણે કહ્યું કે, “રોકાણના નામે ખોટા વચનો આપી લોકોને લલચાવનારાઓ સામે સેબી કડક હાથે કામ લેશે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પણ હવે આ પ્રક્રિયામાં સેબીને સહકાર આપી રહ્યા છે અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી સામગ્રીને પ્રાથમિકતાના ધોરણે દૂર કરી રહ્યા છે.”
રોકાણકારો માટે શું પાઠ છે?
સેબીની આ કાર્યવાહી એવા સમયે આવી છે જ્યારે ૨૦૨૬માં મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના કારણે શેરબજારમાં ભારે વોલેટિલિટી છે. આવા સમયે રોકાણકારોએ નીચેની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ: ૧. નોંધણી તપાસો: કોઈની પણ સલાહ માનતા પહેલા તે વ્યક્તિ કે સંસ્થા સેબી રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઈઝર (RIA) છે કે નહીં તે સેબીની વેબસાઈટ પર તપાસો. ૨. ગેરંટીથી સાવધ: શેરબજારમાં ક્યારેય ગેરંટીડ વળતર શક્ય નથી. જે કોઈ આવી ખાતરી આપે તેને શંકાની નજરે જુઓ. ૩. AI થી સાવચેત: નકલી સલાહકારો હવે ડીપફેક (Deepfake) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સેલિબ્રિટીઝના ચહેરા વાપરી રહ્યા છે, તેનાથી સાવધ રહો.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ સાથે સંકલન
સેબી માત્ર પોતાની રીતે જ નહીં, પણ ગૂગલ, મેટા (ફેસબુક/ઇન્સ્ટાગ્રામ) અને X (ટ્વિટર) સાથે મળીને કામ કરી રહી છે. જે પોસ્ટ્સ ‘સુદર્શન’ દ્વારા ફ્લેગ કરવામાં આવે છે, તેને આ પ્લેટફોર્મ્સ તુરંત હટાવી દે છે જેથી ભોળા રોકાણકારો તેનો શિકાર ન બને.
૨ માર્ચ ૨૦૨૬ની આ કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે સેબી હવે ટેકનોલોજીની બાબતમાં ઠગબાજો કરતા બે ડગલાં આગળ છે. રોકાણકારોએ પોતે જ જાગૃત બનીને નકલી ‘ફિનફ્લુઅન્સર્સ’ની જાળમાં ફસાતા બચવું જોઈએ.
