વસ્તી નિયંત્રણમાં નિષ્ફળ રાજ્યોને ‘રાજકીય ઇનામ’? પરિસીમન મુદ્દે શશિ થરૂરનો સંસદમાં પ્રહાર
ભારતીય સંસદમાં હાલમાં મહિલા અનામત અને પરિસીમન (Delimitation) બિલને લઈને ગરમાગરમ ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ વિશેષ સત્રમાં કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ શશિ થરૂરે કેન્દ્ર સરકારની નીતિઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે દલીલ કરી છે કે જે રાજ્યોએ વસ્તીને નિયંત્રિત કરવામાં રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કર્યા છે, તેમની સાથે અન્યાય થઈ રહ્યો છે અને જેઓ નિષ્ફળ રહ્યા છે તેમને વધુ બેઠકો આપીને ‘રાજકીય ઇનામ’ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
રાજકીય વિમુદ્રીકરણનો ખતરો
શશિ થરૂરે સરકારની ઉતાવળ પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે, જેવી રીતે નોટબંધી (Demonetization) વખતે ઉતાવળ કરવામાં આવી હતી, તેવી જ ઉતાવળ હવે પરિસીમનની પ્રક્રિયામાં જોવા મળી રહી છે. તેમણે આને ‘રાજકીય વિમુદ્રીકરણ’ ગણાવ્યું હતું. થરૂરના મતે, મહિલા અનામત જેવા સંવેદનશીલ અને મહત્વના મુદ્દાને પરિસીમન સાથે જોડીને તેને બંધક બનાવી દેવામાં આવ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે, મહિલાઓને અનામત આપવા માટે પરિસીમન સુધી રાહ જોવાની કોઈ જરૂર નથી, તે અત્યારે જ અમલમાં મૂકવું જોઈએ.
લોકસભા અને રાજ્યસભા વચ્ચેનું અસંતુલન
સરકાર લોકસભાની બેઠકોની સંખ્યા વધારીને 850 કરવા પર વિચાર કરી રહી છે, જેની સામે થરૂરે કડક વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમની મુખ્ય દલીલો નીચે મુજબ છે:
કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો: જો સાંસદોની સંખ્યા 850 થઈ જશે, તો લોકસભા એક એવી સંસ્થા બની જશે જ્યાં કામ કરવું મુશ્કેલ બની જશે. મોટી સંખ્યામાં સાંસદો હોવાથી ચર્ચાની ગુણવત્તા ઘટી શકે છે.
ગૃહનું અસંતુલન: સરકાર લોકસભાનું કદ વધારી રહી છે, પરંતુ રાજ્યસભાના કદમાં વધારો કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. આનાથી સંસદના બંને ગૃહો વચ્ચેનું બંધારણીય સંતુલન બગડી શકે છે.
જોખમી ફોર્મ્યુલા: અમિત શાહ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી 50% ની ફોર્મ્યુલાને તેમણે એક જોખમી રાજકીય નિવેદન ગણાવ્યું હતું.
પરિસીમનના ત્રણ મુખ્ય ટકરાવના બિંદુઓ
શશિ થરૂરે પરિસીમન પ્રક્રિયાના ગેરફાયદા ગણાવતા ત્રણ મહત્વના મુદ્દાઓ પર ભાર મૂક્યો હતો, જે ભવિષ્યમાં દેશ માટે વિવાદનું કારણ બની શકે છે:
1. નાના અને મોટા રાજ્યો વચ્ચેનું સંતુલન
પરિસીમન પછી મોટા રાજ્યો (ખાસ કરીને ઉત્તર ભારતના રાજ્યો) નું પ્રભુત્વ વધી જશે, જેના કારણે નાના રાજ્યોનો અવાજ દબાઈ જવાની ભીતિ છે. લોકશાહીમાં દરેક ભૌગોલિક વિસ્તારનું સમાન પ્રતિનિધિત્વ હોવું અનિવાર્ય છે.
2. વસ્તી નિયંત્રણ અને દક્ષિણ વિરુદ્ધ ઉત્તર
આ સૌથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે. કેરળ, તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશ જેવા દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોએ સફળતાપૂર્વક વસ્તી નિયંત્રણની નીતિઓ લાગુ કરી છે. જો વસ્તીના આધારે બેઠકો વધારવામાં આવશે, તો આ રાજ્યોની બેઠકો ઘટશે અથવા સ્થિર રહેશે. બીજી તરફ, જે ઉત્તરી રાજ્યો વસ્તી વધારવામાં મોખરે રહ્યા છે, તેમને વધુ બેઠકો મળશે. થરૂરે પૂછ્યું, “શું આપણે એવો સંદેશ આપવા માંગીએ છીએ કે જે રાજ્ય સરકારી નીતિઓનું પાલન ન કરે તેને વધુ રાજકીય તાકાત આપીને પુરસ્કૃત કરવામાં આવશે?”
3. આર્થિક એન્જિન વિરુદ્ધ ફંડ મેળવનાર રાજ્યો
થરૂરે એ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું કે જે રાજ્યો દેશની અર્થવ્યવસ્થાના એન્જિન છે (જે સૌથી વધુ ટેક્સ આપે છે), તેમની રાજકીય શક્તિ ઓછી થઈ રહી છે. અને જે રાજ્યો કેન્દ્ર સરકારના ફંડ પર નિર્ભર છે, તેમની તાકાત વધી રહી છે. આ આર્થિક અને રાજકીય અસમાનતા દેશના સંઘીય માળખા (Federal Structure) માટે ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે.
સંસદ પ્રત્યેના સન્માનનો અભાવ: કનિમોઝીનો પક્ષ
ચર્ચામાં દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (DMK) ના સાંસદ કનિમોઝીએ પણ સરકારની કામ કરવાની પદ્ધતિ પર આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે સંસદમાં હજુ બિલ પર ચર્ચા ચાલી રહી છે, ત્યારે જ સરકારે રાત્રે 10 વાગ્યે બિલને નોટિફાય (સૂચિત) કરી દીધું. કનિમોઝીએ આક્ષેપ કર્યો કે સત્તામાં બેઠેલા લોકો સંસદ અને લોકશાહીની ગરિમાનું સન્માન કરી રહ્યા નથી. જો ચર્ચા પહેલા જ નિર્ણય લેવાઈ જતો હોય, તો આ વિશેષ સત્રનો અર્થ શું છે?
