સોમનાથ મહાદેવ મંદિર પરિસરમાં દોડધામ: સીવેજ પ્લાન્ટની ભૂગર્ભ ટેન્કમાં ખાબકેલા દીપડાના બચ્ચાનું વન વિભાગે કર્યું દિલધડક રેસ્ક્યુ
યાત્રાધામ પ્રભાસ પાટણ-સોમનાથ એ માત્ર કરોડો શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થાનું સર્વોચ્ચ કેન્દ્ર નથી, પરંતુ તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ વન્યજીવોના મુક્ત વસવાટની પણ સાક્ષી પૂરતી રહી છે. ગીર સોમનાથ જિલ્લામાં અવારનવાર સિંહો અને દીપડા જેવા વન્યજીવો માનવ વસ્તી તરફ અથવા રેસિડેન્શિયલ વિસ્તારોમાં ચડી આવતા હોવાના કિસ્સાઓ અખબારોની હેડલાઇન્સ બનતા રહે છે. આવો જ એક ચોંકાવનારો અને જીવ અધ્ધર કરી દેનારો કિસ્સો વિશ્વપ્રસિદ્ધ સોમનાથ મહાદેવ મંદિરના પાર્કિંગ વિસ્તાર નજીકથી સામે આવ્યો છે. અહીં આવેલા એક સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ (STP) ની ઊંડી ભૂગર્ભ ટેન્કમાં અચાનક એક દીપડાનું માસૂમ બચ્ચું ખાબકતાં સમગ્ર પરિસરમાં ભારે ચર્ચા અને કુતૂહલનો માહોલ સર્જાયો હતો.
પાર્કિંગ વિસ્તાર નજીક અચાનક સંભળાયો અવાજ અને મચી અફરાતફરી
સામાન્ય રીતે સોમનાથ મંદિરમાં રોજ દેશ-વિદેશમાંથી હજારો યાત્રિકો પોતાના વાહનો લઈને આવતા હોય છે, જેને કારણે મંદિરનો પાર્કિંગ એરિયા હંમેશા લોકો અને વાહનોથી ધમધમતો રહે છે. આ પાર્કિંગની બિલકુલ નજીક જ મંદિર પ્રશાસન દ્વારા સંચાલિત સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ આવેલો છે. પ્લાન્ટના સ્થાનિક કર્મચારીઓ જ્યારે રોજિંદા કામ અર્થે ત્યાં હાજર હતા, ત્યારે તેમને ભૂગર્ભ ટેન્ક (Underground Tank) માંથી કોઈ પ્રાણીનો કણસવાનો અને મદદ માટે તરફડવાનો વિચિત્ર અવાજ સંભળાયો હતો.
જ્યારે જાગૃત કર્મચારીઓએ ટાંકીની અંદર ડોકિયું કરીને જોયું, તો વહેલી સવારે તેમના હોશ ઊડી ગયા હતા. ટાંકીના તળિયે જમા થયેલા પાણી અને ગંદકી વચ્ચે એક દીપડાનું નાનું બચ્ચું લાચાર અવસ્થામાં ફસાયેલું હતું. તે બહાર નીકળવા માટે દિવાલો પર પંજા મારી રહ્યું હતું પરંતુ લપસણી સપાટીના કારણે વારંવાર નીચે પડી જતું હતું.
વેરાવળ વન વિભાગની ટીમ એક્શન મોડમાં
આ ઘટનાની જાણ વાયુવેગે સોમનાથ મંદિર ટ્રસ્ટના સુરક્ષાકર્મીઓ, વહીવટી સ્ટાફ અને સ્થાનિક લોકોમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. ભૂગર્ભમાં ફસાયેલું પ્રાણી વન્યજીવ દીપડાનું બચ્ચું હોવાથી લોકોમાં ડરની સાથે તેને બચાવવાની સંવેદના પણ જાગી હતી. કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના ન ઘટે તે માટે મંદિર પ્રશાસન દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે વેરાવળ વન વિભાગ (Veraval Forest Department) ને ફોન દ્વારા સત્તાવાર જાણ કરવામાં આવી હતી. માહિતી મળતાં જ વન વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓના માર્ગદર્શન હેઠળ રેસ્ક્યુ ટીમ જરાય સમય બગાડ્યા વિના ખાસ સાધનો, પાંજરું, જાળી અને જાડા દોરડાં સાથે ઘટનાસ્થળે દોડી આવી હતી.
એક કલાકની ભારે જહેમત અને દિલધડક રેસ્ક્યુ ઓપરેશન
સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટની સાંકડી અને ઊંડી ભૂગર્ભ ટેન્કમાં ઉતરીને એક હિંસક વન્યજીવના બચ્ચાને હેમખેમ બહાર કાઢવું એ વન વિભાગની ટીમ માટે ભારે પડકારજનક કામગીરી હતી. ટાંકી ઊંડી હોવાના કારણે અંદર અંધારું હતું અને ઝેરી ગેસ હોવાનું જોખમ પણ રહેલું હતું. વન વિભાગની રેસ્ક્યુ ટીમે ખૂબ જ સાવચેતીપૂર્વક અને વ્યવસ્થિત પ્લાન બનાવીને ઓપરેશન શરૂ કર્યું:
પ્રથમ તબક્કો: ટેન્કની અંદર ખાસ પ્રકારની મજબૂત રેસ્ક્યુ જાળી (Net) ઉતારવામાં આવી, જેથી બચ્ચું તેના પર પગ રાખી શકે.
બીજો તબક્કો: દીપડાનું બચ્ચું ડરેલું હોવાથી શરૂઆતમાં તે જાળીથી દૂર ભાગતું હતું, પરંતુ વનકર્મીઓએ ધીરજપૂર્વક તેને જાળીમાં આરામથી ગોઠવ્યું.
અંતિમ તબક્કો: બચ્ચાને કોઈ પણ પ્રકારની શારીરિક ઈજા ન થાય તે રીતે દોરડા વડે જાળીને ધીમે-ધીમે ઉપર તરફ ખેંચવામાં આવી અને બહાર લાવતાની સાથે જ તેને લોખંડના સુરક્ષિત પાંજરામાં શિફ્ટ કરી દેવાયું.
આ આખું ઓપરેશન અંદાજે એક કલાક સુધી સતત ચાલ્યું હતું. આસપાસ એકત્ર થયેલા શ્રદ્ધાળુઓ અને સ્થાનિક નાગરિકો શ્વાસ અધ્ધર કરીને આ દિલધડક દ્રશ્યો નિહાળી રહ્યા હતા.
બચ્ચું તદ્દન સુરક્ષિત: વન વિભાગે લીધો રાહતનો શ્વાસ
જ્યારે દીપડાના બચ્ચાને સફળતાપૂર્વક ટેન્કમાંથી બહાર કાઢી પાંજરામાં સુરક્ષિત કરી લેવાયું, ત્યારે ત્યાં હાજર તમામ લોકોએ તાળીઓના ગડગડાટ સાથે વન વિભાગની કામગીરીને બિરદાવી હતી. વન અધિકારીઓના પ્રાથમિક નિરીક્ષણ મુજબ, સદનસીબે બચ્ચાને કોઈ ગંભીર ઈજા થઈ ન હતી, પરંતુ તે લાંબો સમય પાણીમાં રહેવાને કારણે અને ભયના માર્યા ધ્રૂજી રહ્યું હતું.
વન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આ બચ્ચાને તાત્કાલિક તબીબી સારવાર અને ઓબ્ઝર્વેશન માટે એનિમલ કેર સેન્ટર ખાતે ખસેડવામાં આવ્યું છે. જ્યાં તેની તબિયત સંપૂર્ણ સ્થિર જણાતાં, તેને ફરીથી તેના કુદરતી આવાસમાં તેની માતાની નજીક મુક્ત કરવાની તજવીજ હાથ ધરવામાં આવશે.
માનવ અને વન્યજીવ સંઘર્ષનો ચિંતાજનક સંકેત
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર ગીર સોમનાથના દરિયાકાંઠા અને ગીરની સરહદો પર વન્યજીવોની સતત વધતી અવરજવર પર પ્રકાશ પાડ્યો છે. સોમનાથ અને વેરાવળનો આસપાસનો વિસ્તાર ગીરના જંગલની ત્રિજ્યામાં આવતો હોવાથી અને આસપાસ નવીન વનરાજી તેમજ કોતરો હોવાને કારણે, દીપડા જેવા ચપળ પ્રાણીઓ અવારનવાર શિકાર કે પાણીની શોધમાં રાત્રિના સમયે માનવ વસ્તી તરફ આવી ચડે છે. કદાચ આ બચ્ચું પણ રાત્રિના અંધારામાં પોતાની માતાથી છૂટું પડીને ભટકતું ભટકતું સોમનાથ મંદિરના પાર્કિંગ સુધી પહોંચી ગયું હશે અને અકસ્માતે ખુલ્લી કે અર્ધખુલ્લી સીવેજ ટેન્કમાં ખાબક્યું હશે.
