જન્મતારીખ ભૂલી જાવ! જાણો તમારા શરીરના 11 અંગોની ‘અસલી ઉંમર’ કેટલી છે, સ્ટેનફોર્ડનો નવો ધમાકો!
આપણે સૌ સામાન્ય રીતે આપણી ઉંમર જન્મતારીખ કે વર્ષના આધારે ગણીએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારા શરીરની અંદર રહેલા મહત્વના અંગો – જેમ કે હૃદય, મગજ કે કિડની – ની પોતાની એક અલગ “અસલી ઉંમર” (Biological Age) હોય છે?
ઘણી વખત એવું જોવા મળે છે કે વ્યક્તિની કાગળ પર ઉંમર માત્ર 30 કે 40 વર્ષની હોય છે, પણ અયોગ્ય જીવનશૈલી કે અન્ય કારણોસર તેનું મગજ કે હૃદય સમય કરતાં વહેલું વૃદ્ધ થવા લાગે છે. હવે આ વાતનો સચોટ પત્તો લગાવવા માટે અમેરિકાની વિખ્યાત સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના જાણીતા ન્યુરોલોજિસ્ટ ટોની વાયસ-કોરે અને તેમની ટીમે એક અત્યાધુનિક ટેસ્ટ તૈયાર કર્યો છે. આ એક સરળ બ્લડ ટેસ્ટ (લોહીની તપાસ) છે, જે માત્ર એક જ વાર લોહીનું સેમ્પલ લઈને એ જણાવી દે છે કે શરીરના 11 મુખ્ય અંગો, ખાસ કરીને મગજ, પોતાની વાસ્તવિક ઉંમરના હિસાબે યુવાન છે કે પછી સમય પહેલાં વૃદ્ધ થઈ ચૂક્યા છે.
આ ક્રાંતિકારી સંશોધન વિશ્વની અગ્રણી વિજ્ઞાન પત્રિકા ‘નેચર મેડિસિન’ માં પ્રકાશિત થયું છે અને સમગ્ર તબીબી ક્ષેત્રમાં તેને હેલ્થ કેર પ્રોગ્રામિંગ માટે એક યુગપ્રવર્તક શોધ માનવામાં આવી રહી છે.
આ બ્લડ ટેસ્ટ કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેનાથી શું જાણી શકાય છે?
આ ટેસ્ટ પાછળનું વિજ્ઞાન માનવ શરીરના બાયોમાર્કર્સ પર આધારિત છે. ટેસ્ટ દરમિયાન લોહીમાં રહેલા ખાસ પ્રકારના પ્રોટીનનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. માનવ શરીરનો દરેક અંગ પોતાની કામગીરી દરમિયાન ચોક્કસ પ્રકારના પ્રોટીન લોહીમાં છોડે છે. આ પ્રોટીનના સ્તર (Protein Levels) ની ગણતરી કરીને વૈજ્ઞાનિકો ચોક્કસપણે જાણી શકે છે કે સંબંધિત અંગ કઈ ઝડપે ઘરડું થઈ રહ્યું છે.
આ સંશોધન માટે સંશોધકોની ટીમે લગભગ 45,000 જેટલા લોકો પર લાંબા સમય સુધી વ્યાપક પ્રયોગો કર્યા અને વર્ષો સુધી તેમના સ્વાસ્થ્યનું બારીકાઈથી નિરીક્ષણ કર્યું. આ અભ્યાસના પરિણામો અત્યંત આશ્ચર્યજનક અને આંખ ઉઘાડનારા હતા:
અલ્ઝાઈમરનું જોખમ: જે લોકોના મગજની જૈવિક ઉંમર (Brain Age) તેમની સાચી ઉંમર કરતાં વધુ ઝડપથી વધતી જોવા મળી, તેમનામાં સામાન્ય લોકોની સરખામણીએ અલ્ઝાઈમર (યાદશક્તિ જતી રહેવાની બીમારી) થવાનું જોખમ ત્રણ ગણું વધુ હતું.
આયુષ્ય પર અસર: સંશોધનમાં એ પણ સામે આવ્યું કે સમય પહેલાં વૃદ્ધ થઈ રહેલા મગજ ધરાવતા લોકોમાં આગામી 15 વર્ષો દરમિયાન અકાળ મૃત્યુની શક્યતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હતી.
યુવાન મગજનો ફાયદો: બીજી તરફ, જે વ્યક્તિઓના મગજની ઉંમર તેમની કાગળ પરની ઉંમર કરતાં નાની અથવા યુવાન માલૂમ પડી, તેમનામાં ગંભીર બીમારીઓ અને મૃત્યુનું જોખમ ઘણું ઓછું જોવા મળ્યું હતું.
આનો અર્થ એ થયો કે આ ટેસ્ટ માત્ર મગજ કે અંગોની વર્તમાન સ્થિતિ નથી દર્શાવતો, પરંતુ ભવિષ્યમાં સ્વાસ્થ્ય સામે કયા કયા જોખમો ઊભા થઈ શકે છે તેનો પૂર્વસંકેત પણ આપે છે.
ડોક્ટરો અને દર્દીઓ માટે આ શોધ કેમ સંજીવની સમાન છે?
વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આગામી સમયમાં આ ટેસ્ટ તબીબી જગતમાં નિદાન અને સારવારની પદ્ધતિને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે. અત્યાર સુધી મોટાભાગની ગંભીર બીમારીઓની જાણ ત્યારે થાય છે જ્યારે લક્ષણો ખૂબ વધી જાય છે. પરંતુ આ ટેસ્ટ દ્વારા ડોક્ટરો બીમારી થતાં પહેલાં જ તેને અટકાવી શકશે.
જો કોઈ વ્યક્તિના મગજ કે હૃદયની ઉંમર સમય કરતાં વહેલી વધતી જણાય, તો ડોક્ટરો દર્દીને સમયસર ચેતવી શકશે. ત્યારબાદ યોગ્ય સારવાર, આહારમાં ફેરફાર અને જીવનશૈલીમાં સુધારા (જેમ કે નિયમિત કસરત, માનસિક તણાવ મુક્તિ અને પૌષ્ટિક ખોરાક) દ્વારા તે અંગના વૃદ્ધ થવાની પ્રક્રિયાને ધીમી કરી શકાશે. આનાથી અલ્ઝાઈમર, ડિમેન્શિયા કે હાર્ટ એટેક જેવી ગંભીર સ્થિતિઓથી બચી શકાશે.
ખાસ વાત એ છે કે આ ટેસ્ટ માત્ર જનીની (Genetic) તપાસ પર આધારિત નથી. જનીનો બદલી શકાતા નથી, પણ આ બ્લડ ટેસ્ટ એ દર્શાવે છે કે સમયની સાથે તમારા શરીરમાં વાસ્તવિક ફેરફારો કેવા થઈ રહ્યા છે. પરિણામે, દરેક દર્દીની વ્યક્તિગત જરૂરિયાત મુજબ તેની સારવારનો પ્લાન તૈયાર કરવો શક્ય બનશે.
ભવિષ્યની મેડિકલ સાયન્સમાં આ શોધનું મહત્વ
આજની ભાગદોડ ભરેલી અને તણાવપૂર્ણ જીવનશૈલીમાં લોકોનું ખાવા-પીવું અને ઊંઘ અનિયમિત થઈ ગઈ છે. આ જ કારણ છે કે 30-35 વર્ષના યુવાનો પણ હાર્ટ એટેક કે સ્ટ્રોકનો ભોગ બની રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીનો આ નવો બ્લડ ટેસ્ટ એક ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.
જ્યારે લોકોને પોતાના અંગોની સાચી સ્થિતિ અને તેમની “અસલી ઉંમર” વિશે અગાઉથી જાણ થશે, ત્યારે તેઓ પોતાના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વધુ જાગૃત બનશે. નિષ્ણાતોના મતે, આ બ્લડ ટેસ્ટ પ્રિવેન્ટિવ મેડિસિન (રોગ થતાં પહેલાં જ અટકાવવાની પદ્ધતિ) ના ક્ષેત્રમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કરશે અને ભવિષ્યમાં માનવ આયુષ્ય લંબાવવાની સાથે સાથે જીવનની ગુણવત્તા સુધારવામાં મોટો ભાગ ભજવશે.
