નાના દેશે શોધ્યો હોર્મુઝ સંકટનો તોડ: ૧૦ અબજ ડોલરના ખર્ચે બની રહ્યો છે નવો રેલ રૂટ, એશિયાથી યુરોપ સીધો પહોંચશે સામાન
વર્તમાન સમયમાં મિડલ ઈસ્ટમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સંકટના કારણે દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પર મોટું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે. આ વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે કઝાકિસ્તાન નામના દેશે એશિયા અને યુરોપ વચ્ચે વેપાર ચાલુ રાખવા માટે એક નવો અને અત્યંત સુરક્ષિત રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. આ નાનો દેશ પોતાના રેલવે નેટવર્કને મજબૂત કરવા માટે આશરે ૧૦ અબજ ડોલર (અંદાજે ૮૩,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુ) નો જંગી ખર્ચ કરી રહ્યો છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચીનથી યુરોપ સુધી સામાન ખૂબ જ ઝડપથી અને કોઈપણ દરિયાઈ જોખમ વિના સુરક્ષિત રીતે પહોંચાડવાનો છે.
કઝાકિસ્તાનની સરકારી રેલવે કંપની ‘કઝાકિસ્તાન તેમીર ઝોલી’ ના સીઈઓ (CEO) તલગત અલ્દીબર્ગેનોવે આ અંગે જણાવ્યું છે કે, હોર્મુઝ સંકટ વધ્યા પછી મોટી ચીની કંપનીઓ હવે દરિયાઈ માર્ગે માલ મોકલવાને બદલે જમીન માર્ગે (રેલવે રૂટ દ્વારા) માલ મોકલવામાં ભારે રસ દાખવી રહી છે. રેલ માર્ગ વધુ ભરોસાપાત્ર છે અને તેમાં સમયસર ડિલિવરીની ગેરંટી પણ રહે છે.
શું છે ‘મિડલ કોરિડોર’ (TITR) અને તેનો નકશો?
કઝાકિસ્તાન જે રૂટ પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે, તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ‘મિડલ કોરિડોર’ અથવા ‘ટ્રાન્સ-કેસ્પિયન ઇન્ટરનેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટ રૂટ’ (TITR) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એક એવો વેપાર માર્ગ છે જે જમીન અને દરિયાઈ માર્ગોના મિશ્રણથી સીધો ચીનને યુરોપ સાથે જોડે છે.
આ કોરિડોરનો નકશો અને રસ્તો નીચે મુજબના દેશોમાંથી પસાર થાય છે:
ચીનથી શરૂઆત: સામાન સૌપ્રથમ ચીનથી નીકળીને કઝાકિસ્તાનમાં પ્રવેશે છે.
કેસ્પિયન સાગર: ત્યારબાદ કઝાકિસ્તાન સરહદેથી કેસ્પિયન સાગર દ્વારા માલ આગળ વધે છે.
અઝરબૈજાન અને જોર્જિયા: દરિયાઈ પટ્ટી વટાવ્યા બાદ સામાન અઝરબૈજાન અને જોર્જિયા પહોંચે છે.
તુર્કી અને યુરોપ: અંતે તુર્કી (તુર્કિયે) થઈને આ માર્ગ સીધો યુરોપના દેશોમાં પ્રવેશે છે.
તુર્કીના વ્યૂહાત્મક બંદરોની મદદથી આ રૂટ માત્ર યુરોપ જ નહીં, પરંતુ મિડલ ઈસ્ટ, ઉત્તર આફ્રિકા અને મેડિટેરેનિયન (ભૂમધ્ય સાગર) ના દેશો સુધી પણ સીધી પહોંચ પૂરી પાડે છે.
દરિયાઈ માર્ગ કરતાં ૧૫ દિવસ વહેલો સામાન પહોંચશે
આ આખા ગ્લોબલ કોરિડોરની કુલ લંબાઈ ૪,૨૫૦ કિલોમીટર કરતાં પણ વધારે છે. જેમાં આશરે ૫૦0 કિલોમીટરનો હિસ્સો કેસ્પિયન સાગરનો છે, જ્યાં જહાજો (ફેરી સર્વિસ) નો ઉપયોગ થાય છે. આ રૂટની સૌથી મોટી અને આકર્ષક ખાસિયત એ છે કે તેના દ્વારા મોકલવામાં આવેલો સામાન પરંપરાગત દરિયાઈ માર્ગ (સુએઝ નહેર કે હોર્મુઝ થઈને જતા રૂટ) ની સરખામણીમાં આશરે ૧૫ દિવસ વહેલો પોતાની મંઝિલ પર પહોંચી જાય છે. સમયની આ મોટી બચત વૈશ્વિક લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ માટે વરદાન સાબિત થઈ રહી છે.
કઝાકિસ્તાન અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે હાઈ-લેવલ બેઠક
તાજેતરમાં જ કઝાકિસ્તાન અને યુરોપિયન યુનિયનના ટોચના સત્તાધારીઓની એક મહત્વની બેઠક કઝાકિસ્તાનની રાજધાની અસ્તાના ખાતે યોજાઈ ગઈ. આ બેઠકમાં મિડલ કોરિડોરને વધુ મજબૂત અને ઝડપી બનાવવા પર ગંભીર ચર્ચા થઈ હતી. બંને પક્ષોએ એકસૂરે સ્વીકાર્યું હતું કે, દુનિયામાં અત્યારે જે પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ, યુદ્ધ અને અસ્થિરતાનો માહોલ છે, તે જોતાં વિશ્વના દેશોને એવા વેપાર માર્ગોની તાતી જરૂર છે જે આર્થિક રીતે પરવડે તેવા, ઝડપી, સુરક્ષિત અને રાજકીય રીતે વધુ સ્થિર હોય.
આ બેઠકમાં કન્ટેનર ટ્રાન્સપોર્ટની ક્ષમતા વધારવા, રેલ નેટવર્કને લિંક કરવા અને કેસ્પિયન સાગર ક્ષેત્રમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા માટેના કરારો થયા હતા. કઝાકિસ્તાને જણાવ્યું કે તેઓ પોતાના મુખ્ય ‘અક્તાઉ બંદર’ (Aktau Port) ને ખૂબ મોટા પાયે મોર્ડનાઇઝ કરી રહ્યા છે. આ મેગા પ્રોજેક્ટને યુરોપિયન યુનિયન અને ‘યુરોપિયન બેંક ફોર રિકન્સ્ટ્રક્શન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ’ (EBRD) તરફથી મોટું ફંડિંગ એટલે કે આર્થિક મદદ મળી રહી છે. આ ઉપરાંત માલવાહક જહાજોની સંખ્યા વધારવા પર પણ કામ ચાલુ છે.
રેલવે ક્રાંતિ: ૧૨ નવા સ્ટેશનો શરૂ અને રેલ લાઈનો અપગ્રેડ
કઝાકિસ્તાન પોતાના દેશની અંદર રેલવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સુધારવા માટે યુદ્ધના ધોરણે કામ કરી રહ્યું છે. મે મહિનાની શરૂઆતમાં જ દેશે પોતાના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા ‘અલ્ટિનકોલ-જેટીગેન’ રેલ સેક્શનનું આધુનિકીકરણનું કામ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી લીધું છે. આ ખાસ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત ૨૯૩ કિલોમીટર લાંબી રેલ લાઈનને હાઈ-સ્પીડ કાર્ગો માટે અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે.
આ રૂટ પર રેલવે વ્યવહારને સરળ બનાવવા માટે કુલ ૧૨ સ્ટેશનો કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી ૫ તદ્દન નવા રેલવે સ્ટેશનો બનાવવામાં આવ્યા છે અને ૭ જૂના સ્ટેશનોને તોડીને ફરીથી આધુનિક સુવિધાઓ સાથે પુનઃનિર્મિત કરવામાં આવ્યા છે.
કાર્ગો ક્ષમતા બમણી કરવાનો કઝાકિસ્તાનનો માસ્ટર પ્લાન
કઝાકિસ્તાન હાલમાં પોતાના દેશની અંદર આશરે ૩,૦૦0 કિલોમીટર લાંબા રેલવે નેટવર્કને આધુનિક બનાવી રહ્યું છે, જેમાંથી ૯૦૦ કિલોમીટરનું કામ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે. જો આંકડા પર નજર કરીએ તો, વિતેલા ૧૦ વર્ષોમાં કઝાકિસ્તાનમાંથી પસાર થતો ટ્રાન્ઝિટ કાર્ગો (વિદેશી માલની હેરફેર) બમણો થઈને વર્ષ ૨૦૨૪માં ૨.૭૪ કરોડ ટન સુધી પહોંચી ગયો હતો.
હવે કઝાકિસ્તાન સરકારે આગામી વર્ષો માટે અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો રાખ્યા છે:
વર્ષ ૨૦૨૬ સુધીમાં: કાર્ગો ટ્રાન્સપોર્ટ ક્ષમતા વધારીને ૫.૪ કરોડ ટન કરવાનો લક્ષ્યાંક છે.
વર્ષ ૨૦૨૯ સુધીમાં: આ ક્ષમતાને ૬.૭ કરોડ ટન સુધી લઈ જવાનો માસ્ટર પ્લાન છે.
