ખાંડના ભાવમાં વધુ ઘટાડો થશે? સરકારે લીધાં બે મોટા પગલાં, જાણો ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે
દેશમાં તહેવારોની મોસમ અને આગામી સમયમાં ખાંડના ભાવ નિયંત્રણમાં રહે તથા સામાન્ય ગ્રાહકોને વ્યાજબી ભાવે ખાંડ મળતી રહે તે માટે ભારત સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ૧૦ લાખ મેટ્રિક ટન (વન મિલિયન મેટ્રિક ટન) કાચી ખાંડ (Raw Sugar) ની ડ્યુટી-ફ્રી (કરમુક્ત) આયાત કરવા માટેની સમયમર્યાદા લંબાવી દીધી છે.
અગાઉ આયાતકારો માટે આ કરમુક્ત આયાત પૂર્ણ કરવાની છેલ્લી તારીખ ૩૧ ઓક્ટોબર નક્કી કરવામાં આવી હતી, જેને હવે વધારીને ૩૧ ડિસેમ્બર સુધી કરી દેવામાં આવી છે. ગુરુવાર, ૨૨ ઓક્ટોબરના રોજ જારી કરવામાં આવેલા એક સત્તાવાર નોટિફિકેશનમાં આ સુધારા અંગેની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. સરકારના આ નિર્ણયથી આયાતકારોને મોટી રાહત મળી છે, કારણ કે તેમને અગાઉની ટૂંકી સમયમર્યાદામાં આયાત પૂર્ણ કરવાનું ભારે દબાણ હતું.
વેપારીઓ માટે સ્ટોક લિમિટમાં વધુ ઘટાડો
ખાંડના સ્થાનિક પુરવઠા અને બજારભાવ પર સતત ઝીણવટભરી નજર રાખી રહેલી સરકારે સંગ્રહખોરી રોકવા માટે બીજું એક મોટું પગલું ભર્યું છે. સરકારે ખાંડના વેપારીઓ માટે સ્ટોક રાખવાની મર્યાદા (Stock Limit) માં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે.
નવા નિયમો અનુસાર, હવે વેપારીઓ પોતાની પાસે મહત્તમ ૧,૦૦૦ ક્વિન્ટલ ખાંડનો સ્ટોક જ રાખી શકશે. આ નવો સ્ટોક લિમિટનો નિયમ ૧૫ ઓક્ટોબરથી ૩૧ નવેમ્બર સુધી અમલમાં રહેશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે સરકારે તબક્કાવાર રીતે સ્ટોક લિમિટ ઘટાડી છે:
ઓગસ્ટ મહિનામાં: વેપારીઓ માટે સ્ટોક મર્યાદા ૪,૦૦૦ ક્વિન્ટલ નક્કી કરવામાં આવી હતી.
૧૫ સપ્ટેમ્બરથી: આ મર્યાદા ઘટાડીને ૨,૦૦૦ ક્વિન્ટલ કરવામાં આવી હતી.
હવે (૧૫ ઓક્ટોબરથી): તેને વધુ ઘટાડીને માત્ર ૧,૦૦૦ ક્વિન્ટલ કરી દેવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, નવા નિયમ હેઠળ વેપારીઓ માટે એ પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે કે તેમણે ખાંડનો નવો સ્ટોક મળ્યાના ૩૦ દિવસની અંદર જ તેને બજારમાં વેચી દેવો પડશે, જેથી સ્ટોક લાંબા સમય સુધી ગોડાઉનમાં પડી ન રહે.
સંગ્રહખોરી અને સટ્ટાખોરી પર લગામ લગાવવાનો હેતુ
સરકાર દ્વારા ખાંડની સ્ટોક લિમિટ ઘટાડવા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો સતત જાળવી રાખવાનો અને સંગ્રહખોરીને ડામવાનો છે. જ્યારે બજારમાં ખાંડનો જથ્થો પૂરતો પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ રહેશે, ત્યારે કૃત્રિમ અછત ઊભી થવાની શક્યતાઓ નહિવત થઈ જશે.
સરકારને આશા છે કે આ કડક પગલાંથી ખાંડના બજારમાં થતી બિનજરૂરી સટ્ટાખોરી (Speculative Trading) બંધ થશે. વેપારીઓ વધુ પડતો સ્ટોક ભેગો કરી શકશે નહીં, જેના કારણે બજારના ભાવ પર આવતું કૃત્રિમ દબાણ દૂર થશે અને ભાવ નિયંત્રણમાં રહેશે.
ખાંડના ભાવમાં કેટલો ઘટાડો નોંધાયો?
ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલય (Ministry of Food) દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ સરકારી નીતિઓની સકારાત્મક અસર બજાર પર જોવા મળી રહી છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં ખાંડના ભાવ પોતાના સર્વોચ્ચ સ્તર (Peak) પર પહોંચ્યા હતા, પરંતુ ત્યારપછીથી અત્યાર સુધીમાં:
રિટેલ (છૂટક) ભાવમાં: સરેરાશ આશરે ૧૫ ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
મિલ સ્તરે (Wholesale/Mill Level): ખાંડના ભાવમાં લગભગ ૨૮ ટકા સુધીનો મોટો ઘટાડો થયો છે.
મંત્રાલયના સંકેતો મુજબ, આવનારા દિવસોમાં ખાંડના ભાવમાં વધુ નરમતા (ભાવ ઘટાડો) જોવા મળી શકે છે. આ પગલાં દ્વારા સરકાર સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પરનો બોજ હળવો કરવા માંગે છે.
પુરવઠો અને શેરડીના ઉત્પાદન પર સતત મોનિટરિંગ
સરકારે તમામ ખાંડ મિલો, જથ્થાબંધ વેપારીઓ અને રિટેલર્સને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યા છે કે તેઓ બજારમાં ખાંડનો સતત અને વિના અવરોધે પુરવઠો જાળવી રાખે. કોઈ પણ સંજોગોમાં માલ રોકી રાખીને કૃત્રિમ અછત ઊભી કરવાનો પ્રયાસ ન કરવા માટે તેમને કડક સૂચના આપવામાં આવી છે.
સાથે જ, સરકારે ખાંડ મિલોને પોતપોતાના વિસ્તારના હવામાન અને કૃષિ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને વહેલી તકે શેરડીનું પિલાણ (Sugarcane Crushing) શરૂ કરવા પણ જણાવ્યું છે.
બીજી તરફ, એલ નીનો (El Niño) ની અસરને કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં થયેલા ઓછા વરસાદથી શેરડીના ઉત્પાદન અને ઉપજ (Yield) પર શું અસર પડી છે, તેના પર પણ સરકાર બારીકાઈથી નજર રાખી રહી છે. સરકારનો અંતિમ ધ્યેય એ જ છે કે એક તરફ ગ્રાહકોને વ્યાજબી ભાવે ખાંડ મળતી રહે અને બીજી તરફ શેરડી પકવતા ખેડૂતોના હિતોનું પણ સંપૂર્ણ રક્ષણ થાય.
