શું સામાન્ય જનતાનું બજેટ બગડશે? ખાંડના ભાવ વધારવા માટે આવ્યો આ મોટો પ્રસ્તાવ!
દેશમાં ખાંડના બજાર ભાવમાં થોડા સમય પહેલા થોડી ઘટાડો જોવા મળી હતી, પરંતુ હવે ફરી એકવાર ખાંડના ભાવ વધવાની ચર્ચાઓ જોર પકડી રહી છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ઓલ ઈન્ડિયા શુગર ટ્રેડર્સ એસોસિએશન (AISTA) દ્વારા કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ ખાંડની લઘુત્તમ વેચાણ કિંમત (MSP – Minimum Selling Price) હાલના ₹૩૧ પ્રતિ કિલોગ્રામથી વધારીને ₹૪૨ પ્રતિ કિલોગ્રામ કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
સાથે જ, આ સંગઠને સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા શેરડી ના ભાવને ‘યોગ્ય અને સાચી’ ગણાવ્યા છે. આ મહત્વપૂર્ણ માંગ એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે એક વિશેષ સમિતિ દેશના અન્નદાતાઓ એટલે કે શેરડી ના ખેડૂતોમાં ફેલાયેલા અસંતોષ અને પડતર પ્રશ્નોની તપાસ કરી રહી છે.
સમિતિની રચના અને ખેડૂતોની મુલાકાતો
ઓલ ઈન્ડિયા શુગર ટ્રેડર્સ એસોસિએશન (AISTA) દ્વારા આ પ્રસ્તાવ અને માંગ નીતિ આયોગના પૂર્વ સભ્ય રમેશ ચંદની અધ્યક્ષતાવાળી ચાર સભ્યોની સમિતિ સમક્ષ એક પ્રેઝન્ટેશન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી છે. આ ખાસ સમિતિની રચના ગત ૧૩ ઓક્ટોબરના રોજ કરવામાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખાસ કરીને કર્ણાટક અને મહારાષ્ટ્રમાં રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહેલા શેરડીના ખેડૂતોની ફરિયાદો સાંભળવાનો અને તેનું નિરાકરણ લાવવાનો છે.
આ હાઇ-પાવર પેનલે ગત ૪ નવેમ્બરના રોજ બેંગલુરુમાં અને ત્યારબાદ પુણેમાં શેરડીના ખેડૂતો સાથે બેઠકો યોજી હતી. પુણેમાં યોજાયેલી આ મહત્વપૂર્ણ બેઠકમાં AISTA નું એક પ્રતિનિધિ મંડળ પણ સામેલ થયું હતું.
AISTA ના ચેરમેન પ્રફુલ્લ વિઠલાનીએ જણાવ્યું હતું કે ખાંડનું લઘુત્તમ વેચાણ મૂલ્ય (MSP) ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯ પછી બદલવામાં આવ્યું નથી. સમયની માંગ મુજબ તેને વધારીને ઓછામાં ઓછું ₹૪,૨૦0 પ્રતિ ક્વિન્ટલ (એટલે કે ₹૪૨ પ્રતિ કિલો) કરી દેવું જોઈએ. આ પાછળનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે ખાંડની મિલો પોતાની ઉત્પાદન કિંમત (કોસ્ટ) થી ઓછી કિંમતે બજારમાં ખાંડ વેચવા મજબૂર ન બને.
MSP (ન્યૂનતમ વેચાણ મૂલ્ય) શું હોય છે?
MSP નો અર્થ લઘુત્તમ સમર્થન મૂલ્ય અથવા લઘુત્તમ વેચાણ કિંમત થાય છે. તે સરકાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતી એક પ્રકારની નાણાકીય ગેરંટી છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ એક બેઝ પ્રાઇસ (આધાર કિંમત) હોય છે, જેનાથી ઓછી કિંમતે કોઈપણ ઉત્પાદનને બજારમાં વેચવાની કે ખરીદવાની મંજૂરી હોતી નથી, જેથી ઉત્પાદકો કે મિલોને મોટું નુકસાન ન વેઠવું પડે.
ખાંડના સંદર્ભમાં, આ લઘુત્તમ કિંમત મિલો માટે નક્કી કરવામાં આવે છે. હાલની સરકારી વ્યવસ્થા મુજબ, કોઈપણ શુગર મિલ કે જથ્થાબંધ વેપારી ₹૩૧ પ્રતિ કિલોગ્રામથી ઓછા ભાવે બજારમાં ખાંડ વેચી શકતા નથી. જો આ કિંમત વધે તો બજારના સમીકરણો પણ બદલાઈ જાય છે.
AISTA ની માંગણીની બજાર અને મિલો પર શી અસર થશે?
જો સરકાર AISTA ની આ માંગ સ્વીકારી લે છે અને ખાંડની MSP વધારીને ₹૪૨ પ્રતિ કિલોગ્રામ કરી દે છે, તો તેનાથી શુગર મિલોની આવકમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળશે.
હાલમાં MSP માત્ર ₹૩૧ પ્રતિ કિલો હોવાને કારણે ઘણીવાર મિલોને પોતાની ઉત્પાદન કિંમત કરતાં પણ ઓછા ભાવે ખાંડ બજારમાં વેચવી પડે છે, જેના કારણે મિલોને પૂરતો નફો મળતો નથી. હવે જો કિંમત વધીને ₹૪૨ પ્રતિ કિલો થઈ જાય, તો વેચાણ મૂલ્યમાં સીધો ₹૧૧ પ્રતિ કિલોનો વધારો થશે.
ઉત્પાદનનો ખર્ચ લગભગ સમાન રહેવાને કારણે, પ્રતિ કિલો ખાંડ પર મિલોને સીધો ₹૪ થી ₹૬ નો ચોખ્ખો નફો મળી શકે છે. મિલોની આ નફાકારકતા વધવાથી તેઓ ખેડૂતોને તેમના શેરડીના નાણાંનું બકાકું (ચુકવણું) ખૂબ જ ઝડપથી અને સમયસર ચૂકવી શકશે.
શું સામાન્ય જ જાહેર પર પડશે મોંઘવારીનો બોજ?
એક તરફ આ પગલાથી મિલો અને ખેડૂતોની આર્થિક સ્થિતિ સુધરવાની આશા છે, તો બીજી તરફ તેની સીધી અસર ખુલ્લા બજાર પર પણ પડી શકે છે.
જો શુગર મિલો ઊંચા ભાવે ખાંડ વેચશે, તો સ્વાભાવિક છે કે છૂટક બજારમાં પણ ખાંડના ભાવ વધી શકે છે. આનાથી સામાન્ય જનતા માટે ખાંડ તેમજ ખાંડમાંથી બનતી અન્ય ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓ (જેમ કે ઠંડા પીણાં, મીઠાઈઓ, બેકરી ઉત્પાદનો વગેરે) થોડી મોંઘી સાબિત થઈ શકે છે.
સરકાર અને સમિતિ સમક્ષ અત્યારે મોટો પડકાર એ છે કે શેરડીના ખેડૂતોના અસંતોષને દૂર કરવો, મિલોને આર્થિક કટોકટીમાંથી બહાર કાઢવી અને સાથેસાથે સામાન્ય ગ્રાહકોના બજેટ પર પણ વધુ બોજ ન પડે તેવું સંતુલન જાળવવું. આગામી સમયમાં આ સમિતિના અહેવાલ બાદ સરકાર આ દિશામાં શું મોટો નિર્ણય લે છે, તે જુઓ અત્યંત રસપ્રદ રહેશે.
