મોંઘવારીનો વધુ એક ડામ: ખાંડના ભાવ વધીને ₹૭૦ એ પહોંચ્યા, કેન્દ્ર સરકારે આયાત ડ્યુટી કરી શૂન્ય
આગામી તહેવારોની મોસમ શરૂ થાય તે પહેલાં જ સામાન્ય જનતા માટે મોંઘવારીના વધુ એક માઠા સમાચાર આવ્યા છે. દેશમાં રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખાંડની તીવ્ર અછત ઊભી થતાં દૈનિક વપરાશની અતિ મહત્વની ગણાતી ખાંડના ભાવમાં ભારે ભડકો થયો છે. થોડા સમય પહેલા સુધી છૂટક બજારમાં પ્રતિ કિલો રૂ. ૫૨ થી ૫૫ ના ભાવે વેચાતી ખાંડ હવે સીધી રૂ. ૭૦ ની સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. હોલસેલ અને રિટેલ બંને માર્કેટમાં અચાનક ભાવ ઊંચકાતા ગૃહિણીઓનું ઘરચલાવ બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે. વધતા જતા ભાવને કાબૂમાં લાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક અસરથી ઝીરો ડ્યુટી (Zero Duty) પર ખાંડની આયાત કરવાની છૂટ આપી દીધી છે, પરંતુ નિષ્ણાતો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું આ નિર્ણયથી વાસ્તવિકતામાં ભાવ ઘટશે કે કેમ.
દેશમાં ૩૦ લાખ ટન ખાંડની મોટી અછત
ભારતમાં ખાંડના વપરાશ અને ઉત્પાદનના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર જણાય છે. દેશમાં વાર્ષિક આશરે ૨.૯૦ લાખ મેટ્રિક ટન ખાંડની જરૂરિયાત રહે છે, જેની સામે આ વર્ષે માત્ર ૨.૬૦ લાખ મેટ્રિક ટન ખાંડનું જ ઉત્પાદન થઈ શક્યું છે. સીધી રીતે ૩૦ લાખ ટનની મોટી ઘટ ઊભી થવાના કારણે બજારમાં માગ અને પુરવઠા (Demand and Supply) નું સંતુલન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે. દેશમાં ઉત્પાદિત થતી કુલ ખાંડમાંથી આશરે ૩૦ ટકા ખાંડનો ઉપયોગ સીધો ઘરેલુ વપરાશ માટે થાય છે, જ્યારે બાકીની ૭૦ ટકા ખાંડ બેકરી, મિઠાઈ અને વિવિધ ખાદ્ય ઉદ્યોગોમાં કોમર્શિયલ વપરાશ માટે લેવાય છે. તહેવારોના સમયે જ ખાંડ મોંઘી થતાં સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને નાના વેપારીઓની ચિંતામાં વધારો થયો છે.
ખેડૂતોની વ્યથા અને સુગર ઈન્ડસ્ટ્રીનો દાવો
ખાંડના ભાવમાં થઈ રહેલા તોતિંગ વધારા વચ્ચે શેરડીની ખેતી કરતા ખેડૂતોની સમસ્યા અલગ જ છે. ખેડૂતોનો ગંભીર આક્ષેપ છે કે બજારમાં ખાંડના ભાવ ગમે તેટલા ઊંચા જાય, પરંતુ તેનો વાસ્તવિક લાભ ખેડૂતો સુધી પહોંચતો જ નથી અને તેમને પોતાની રાત-દિવસની સખત મહેનતનું યોગ્ય વળતર મળતું નથી. બીજી તરફ, સુગર ઇન્ડસ્ટ્રી સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સરકારે આયાત ડ્યુટી નાબૂદ કરી હોવાથી હવે ગ્રાહકો પર આંતરરાષ્ટ્રીય મોંઘવારીનો વધુ બોજ નહીં પડે. વળી, ભવિષ્યમાં સારા ભાવ મળવાની આશાએ વધુ ખેડૂતો શેરડીના વાવેતર તરફ આકર્ષાશે, જેથી આગામી સમયમાં ખેડૂતો માટે આ સ્થિતિ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
ઉત્પાદન ઘટવાના મુખ્ય કારણો અને ભવિષ્યની સ્થિતિ
ખાંડના ભાવ વધવા પાછળ માત્ર વેપારી સટ્ટાખોરી જ નહીં પરંતુ કુદરતી અને નીતિગત કારણો પણ જવાબદાર છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને હવામાનના અણધાર્યા પલટાને કારણે છેલ્લા કેટલાક સમયથી શેરડીનું ઉત્પાદન સતત ઘટી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, ઈંધણમાં મિશ્રણ માટે સરકારની ઉત્સાહજનક નીતિને કારણે શેરડીના એક મોટા જથ્થાને ઈથેનોલ (Ethanol) ના ઉત્પાદન માટે ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યો છે, જેની સીધી અસર ખાંડના ઉત્પાદન પર પડી છે. સરકારે આયાત સરળ બનાવી હોવા છતાં, હાલ સમગ્ર વૈશ્વિક બજારમાં પણ ખાંડની ભારે અછત પ્રવર્તી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં જો વિદેશમાંથી પૂરતો જથ્થો સરળતાથી નહીં મળે, તો નજીકના ભવિષ્યમાં ખાંડના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થાય તેવી શક્યતા ખૂબ જ ઓછી દેખાઈ રહી છે.
