અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટની લાલ આંખ: રાષ્ટ્રપતિ પાસે ટેરિફ લાદવાની કોઈ સત્તા નથી, ટ્રમ્પના ‘આર્થિક હથિયાર’ પર રોક
અમેરિકાના રાજકીય અને આર્થિક ઇતિહાસમાં એક અત્યંત મહત્વનો વળાંક આવ્યો છે. યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સૌથી મહત્વકાંક્ષી આર્થિક હથિયાર એટલે કે ‘ટેરિફ’ (આયાત શુલ્ક) પર મોટો પ્રહાર કર્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે રાષ્ટ્રપતિ પાસે મનસ્વી રીતે ટેરિફ લાદવાનો કોઈ કાનૂની અધિકાર નથી. આ ચુકાદો માત્ર ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે એક આંચકો નથી, પરંતુ તે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિની આર્થિક સત્તાઓની મર્યાદાઓ પણ નક્કી કરે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો: સત્તાના સંતુલનનો મુદ્દો
અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ટેરિફ લાદવાની સત્તા મૂળભૂત રીતે કોંગ્રેસ (અમેરિકી સંસદ) પાસે છે, રાષ્ટ્રપતિ પાસે નહીં. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના બહાના હેઠળ વિવિધ દેશો અને ખાસ કરીને ચીન પર જે ભારે ટેરિફ લાદવાની યોજના બનાવી હતી, તેને અદાલતે ‘ગેરકાનૂની’ ઠેરવી છે. ન્યાયાધીશોએ અવલોકન કર્યું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના કાયદાઓનો ઉપયોગ આર્થિક નીતિઓ લાદવા માટે એક હથિયાર તરીકે કરી શકાય નહીં.
આ ચુકાદા પાછળનું મુખ્ય કારણ ‘સેપરેશન ઓફ પાવર્સ’ એટલે કે સત્તાનું વિભાજન છે. અદાલતે માન્યું કે જો રાષ્ટ્રપતિને એકપક્ષીય રીતે ટેરિફ લાદવાની છૂટ આપવામાં આવે, તો તે અમેરિકી બંધારણના માળખાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ નિર્ણયથી ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિને મોટો ફટકો પડ્યો છે, કારણ કે તેમની આખી રણનીતિ વિદેશી વસ્તુઓ પર ટેક્સ વધારીને ઘરેલું ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા પર ટકેલી હતી.
વૈશ્વિક બજાર અને વેપાર યુદ્ધ પર તેની અસર
ટ્રમ્પના ટેરિફને ગેરકાનૂની જાહેર કરવાના સમાચારથી વૈશ્વિક બજારોમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ જોવા મળ્યો છે. એક તરફ, જે દેશો અમેરિકી ટેરિફના જોખમ હેઠળ હતા (જેમ કે ચીન, મેક્સિકો અને યુરોપિયન યુનિયન), તેઓએ આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આનાથી સંભવિત ‘ગ્લોબલ ટ્રેડ વોર’ (વૈશ્વિક વેપાર યુદ્ધ) માં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે. જો ટેરિફ લાગુ ન થાય, તો આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈન વધુ સ્થિર બનશે અને ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં આકસ્મિક વધારો અટકશે.
જોકે, અમેરિકાની અંદરના કેટલાક ઉત્પાદક ક્ષેત્રો જેઓ રક્ષણની આશા રાખી રહ્યા હતા, તેઓ નિરાશ થયા છે. ટ્રમ્પનો દાવો હતો કે ટેરિફથી અમેરિકામાં નોકરીઓ પાછી આવશે, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશ બાદ હવે વહીવટીતંત્રે અન્ય રસ્તાઓ શોધવા પડશે. આ ચુકાદાને કારણે અમેરિકા અને તેના વ્યાપારી ભાગીદારો વચ્ચેના સંબંધોમાં ફરીથી વાટાઘાટોનો દોર શરૂ થઈ શકે છે.
રાજકીય ગરમાવો: ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની હવે પછીની રણનીતિ
આ ચુકાદો આવતાની સાથે જ અમેરિકામાં રાજકીય ગરમાવો વધી ગયો છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ નિર્ણયને ‘ન્યાયિક અતિરેક’ ગણાવીને તેની ટીકા કરી છે. તેમના સમર્થકોનું માનવું છે કે અદાલત રાષ્ટ્રપતિને દેશના હિતમાં નિર્ણયો લેતા રોકી રહી છે. બીજી તરફ, વિરોધ પક્ષ અને ઘણા કાયદાકીય નિષ્ણાતો તેને બંધારણની જીત ગણાવી રહ્યા છે.
હવે ટ્રમ્પ પાસે બે વિકલ્પો બચ્યા છે: કાં તો તેઓ કોંગ્રેસમાં આ ટેરિફ પસાર કરાવવા માટે બહુમતી મેળવે, અથવા તેઓ કોઈ નવો કાયદાકીય રસ્તો શોધે જે સુપ્રીમ કોર્ટના માપદંડોમાં ફિટ બેસતો હોય. પરંતુ વર્તમાન સ્થિતિમાં, સંસદમાં વિભાજિત મંતવ્યોને જોતા, ટેરિફ પસાર કરાવવા ટ્રમ્પ માટે લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું કામ હશે. આ કાનૂની હારથી ટ્રમ્પની આગામી ચૂંટણી રણનીતિ પર પણ મોટી અસર પડી શકે છે.
સામાન્ય અમેરિકી નાગરિકો માટે આ ચુકાદો રાહત સમાન માનવામાં આવે છે. જો ટ્રમ્પના ટેરિફ અમલમાં આવ્યા હોત, તો ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, કાર, કપડાં અને રોજિંદી વપરાશની વસ્તુઓના ભાવમાં 10% થી 25% સુધીનો વધારો થઈ શક્યો હોત. ટેરિફનો આખરી બોજ હંમેશા ગ્રાહકો પર જ પડતો હોય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપથી હાલમાં મોંઘવારીનો આ વધારાનો ફટકો ટળી ગયો છે.
અમેરિકી રિટેલર્સ અને આયાતકારોએ આ નિર્ણય પર ખુશી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું છે કે આનાથી બજારમાં અનિશ્ચિતતા દૂર થશે. જ્યારે ટેરિફ જેવી નીતિઓ અદાલતમાં અટવાઈ જાય છે, ત્યારે બિઝનેસ પ્લાનિંગ કરવું મુશ્કેલ બને છે. હવે જ્યારે સ્થિતિ સ્પષ્ટ છે, ત્યારે કંપનીઓ લાંબા ગાળાના આર્થિક નિર્ણયો લઈ શકશે. આ ચુકાદો સાબિત કરે છે કે લોકશાહીમાં આર્થિક નિર્ણયો પણ કાયદાકીય મર્યાદાઓમાં રહીને જ લેવા જોઈએ.
