સુપ્રીમ કોર્ટની મોટી નોટિસ: હાઈવે પર ફરજિયાત વાડ અને પશુઓના માલિકો પર કડક દંડ વસૂલવા અરજીમાં રજૂઆત.
દેશભરના નેશનલ અને સ્ટેટ હાઈવે પર રખડતા ઢોર અને અન્ય પ્રાણીઓના કારણે થતા અકસ્માતો હવે માત્ર ચિંતાનો વિષય નથી રહ્યા, પરંતુ કાયદાકીય જંગનું મેદાન બની ગયા છે. સોમવારે એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર, તમામ રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને ભારતીય પશુ કલ્યાણ બોર્ડને નોટિસ ફટકારી છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાઈવે પર પશુઓના પ્રવેશને રોકવા માટે હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે સમાન માર્ગદર્શિકા (National Guidelines) અનિવાર્ય છે.
“ગાય સેસ” પર કોર્ટના આકરા તેવર
ન્યાયાધીશ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે ઘણા રાજ્યો જનતા પાસેથી ૧૦ ટકા જેટલો ‘ગાય સેસ’ (Cow Cess) વસૂલ કરી રહ્યા છે. કોર્ટે વેધક સવાલ કર્યો કે જો સરકાર પાસે પશુઓના કલ્યાણ અને વ્યવસ્થાપન માટે ભંડોળ આવી રહ્યું છે, તો હાઈવે પર પશુઓ કેમ રખડે છે? આ ભંડોળનો ઉપયોગ પશુઓને આશ્રયસ્થાનોમાં ખસેડવા માટે કેમ નથી થઈ રહ્યો? બેન્ચે આ મામલે તમામ પક્ષકારોને ૪ અઠવાડિયામાં વિગતવાર જવાબ રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
અરજદારની મુખ્ય માંગણીઓ
‘લોયર્સ ફોર હ્યુમન રાઇટ્સ ઇન્ટરનેશનલ’ નામની સંસ્થા દ્વારા કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં હાઈવેની સુરક્ષાને લઈને અનેક મહત્વના મુદ્દા ઉઠાવવામાં આવ્યા છે:
-
ફરજિયાત વાડ (Fencing): નેશનલ હાઈવે અને એક્સપ્રેસવે પર, ખાસ કરીને જ્યાં અકસ્માતો વધુ થાય છે તેવા વિસ્તારોમાં લોખંડની વાડ બનાવવી ફરજિયાત કરવામાં આવે.
-
નો-ફોલ્ટ વળતર: જો રખડતા ઢોરના કારણે કોઈ વાહનચાલકનો અકસ્માત થાય કે મૃત્યુ થાય, તો તેને કોઈ પણ પ્રકારની કાનૂની જટિલતા વગર તાત્કાલિક વળતર (No-fault compensation) મળવું જોઈએ.
-
માલિકો પર દંડ: જે લોકો પોતાના પશુઓને રસ્તા પર રઝળતા છોડી દે છે, તેમની સામે કડક ફોજદારી કાર્યવાહી અને આકરા દંડની જોગવાઈ કરવી.
રખડતા કૂતરાઓના મુદ્દે પણ ચુકાદો અનામત
નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (NHAI) ના વકીલે કોર્ટને જાણ કરી હતી કે રખડતા કૂતરાઓના કેસમાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે. અગાઉ ૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે હોસ્પિટલો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને રેલ્વે સ્ટેશન જેવા વિસ્તારોમાં રખડતા કૂતરાઓને રસીકરણ બાદ આશ્રયસ્થાનોમાં ખસેડવામાં આવે. હવે ઢોરના મુદ્દાને પણ આ વ્યાપક સુરક્ષા નીતિનો ભાગ બનાવવામાં આવી રહ્યો છે.
વૈજ્ઞાનિક ગૌશાળાઓની અનિવાર્યતા
અરજીમાં એવી પણ વિનંતી કરવામાં આવી છે કે માત્ર પશુઓને રસ્તા પરથી પકડવા પૂરતું નથી, પરંતુ તેમને રાખવા માટે ‘વૈજ્ઞાનિક રીતે સંચાલિત’ ગૌશાળાઓ અને પશુ આશ્રયસ્થાનો સ્થાપવા જોઈએ. સરકાર આ માટે પૂરતું ભંડોળ પૂરું પાડે તે જરૂરી છે જેથી પ્રાણીઓ ફરી રસ્તા પર ન આવે.
આ સુનાવણી હાઈવે સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક મોટો વળાંક સાબિત થઈ શકે છે. હાઈવે પર પુરપાટ ઝડપે દોડતા વાહનો સામે અચાનક પશુ આવી જવાથી પ્રતિવર્ષ હજારો લોકો જીવ ગુમાવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના હસ્તક્ષેપ બાદ હવે સરકારોએ રક્ષણ અને વ્યવસ્થાપન વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જ પડશે.
