ફિલ્મ ફ્લોપ થવી એ વ્યાપારિક જોખમ છે, ગુનો નહીં: નિર્માતા વિરુદ્ધ છેતરપિંડીનો કેસ સુપ્રીમ કોર્ટે ફગાવ્યો
સુપ્રીમ કોર્ટે ફિલ્મ ઉદ્યોગ અને વ્યાપારી લેવડદેવડને લઈને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર નિષ્ફળ જાય અને રોકાણકારોને વળતર ન મળે, તો તેને ગુનાહિત છેતરપિંડી ગણી શકાય નહીં. ફિલ્મી દુનિયામાં રોકાણ કરવું એ વ્યાપારિક જોખમ (Business Risk) છે અને તેમાં નફો કે નુકસાન બંનેની શક્યતા રહેલી હોય છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
જસ્ટિસ પમિદિઘંટમ શ્રી નરસિંહા અને જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રાની બેન્ચ ફિલ્મ નિર્માતા વી. ગણેશ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરી રહી હતી. ગણેશે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના તે આદેશને પડકાર્યો હતો જેમાં તેમની વિરુદ્ધ IPCની કલમ 420 (છેતરપિંડી) હેઠળ કેસ ચલાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આ વિવાદ એક રોકાણકાર સાથેનો હતો જેમણે 2013-14 દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માણ માટે અંદાજે 48 લાખ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું હતું.
કરાર મુજબ, રોકાણકારને નફામાં 30% થી 47% સુધીનો હિસ્સો આપવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ફિલ્મ રિલીઝ થયા પછી અપેક્ષા મુજબની કમાણી કરી શકી નહીં. નુકસાન થયા બાદ નિર્માતાએ રકમ પરત કરવા માટે બે પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક આપ્યા હતા, જે બેંકમાં અપૂરતા ભંડોળને કારણે બાઉન્સ થયા હતા. આથી રોકાણકારે છેતરપિંડી અને વિશ્વાસઘાતનો આરોપ લગાવી ફોજદારી કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન
સુપ્રીમ કોર્ટે છેતરપિંડીના આરોપોને રદ કરતા જણાવ્યું હતું કે, પક્ષકારો વચ્ચેનો કરાર ‘પ્રોફિટ શેરિંગ’ (નફામાં ભાગીદારી) પર આધારિત હતો, જેમાં નાણાકીય અનિશ્ચિતતા પહેલેથી જ સમાયેલી હોય છે. કોર્ટે નોંધ્યું કે:
- ફિલ્મનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું અને તે રિલીઝ પણ થઈ હતી, જે સાબિત કરે છે કે નિર્માતાનો ઈરાદો ખોટો નહોતો.
- માત્ર નફો ન થવો અથવા રકમ પરત ન કરી શકવી એ પોતે છેતરપિંડીનો પુરાવો નથી.
- છેતરપિંડીના ગુના માટે, વચન આપતી વખતે જ વ્યક્તિનો ઈરાદો લુચ્ચાઈ કે છેતરપિંડી કરવાનો હોવો જોઈએ, જે આ કેસમાં જોવા મળતો નથી.
ચેક બાઉન્સ અને સિવિલ વિવાદ
કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક બાઉન્સ થવા માત્રથી એવું માની શકાય નહીં કે વ્યક્તિનો ઈરાદો છેતરપિંડીનો હતો. ચેક બાઉન્સ થવા બદલ નાણાકીય કાયદાઓ હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે, પરંતુ તેને આપોઆપ છેતરપિંડીનો ફોજદારી ગુનો ગણી શકાય નહીં.
આ વિવાદને “સંપૂર્ણપણે દીવાની પ્રકૃતિનો” (Purely Civil Nature) ગણાવતા સુપ્રીમ કોર્ટે વ્યાપારી વિવાદોને પતાવવા અથવા રોકાણ પરત મેળવવા માટે ફોજદારી કાયદાનો દુરુપયોગ કરવા સામે ચેતવણી આપી હતી.
