સૂર્યગ્રહણ પહેલાં જાણી લો સૂતકના નિયમો, ક્યારે લાગશે ગ્રહણ?
વર્ષ ૨૦૨૭ ખગોળીય અને જ્યોતિષીય ઘટનાઓની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ ખાસ અને રોમાંચક રહેવાનું છે. નવા વર્ષની શરૂઆત સાથે જ આકાશમાં એક અદ્ભુત નજારો જોવા મળવાનો છે. વર્ષ ૨૦૨૭નું પહેલું સૂર્યગ્રહણ ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ (શનિવાર)ના રોજ લાગવા જઈ રહ્યું છે.
વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી આ એક ‘વલયાકાર સૂર્યગ્રહણ’ (Annular Solar Eclipse) હશે, જેને સામાન્ય બોલચાલમાં ‘રિંગ ઓફ ફાયર’ (Ring of Fire) કહેવામાં આવે છે. દરેક મોટા ગ્રહણની જેમ આ વખતે પણ લોકોના મનમાં એ જ સવાલ ઊઠી રહ્યો છે કે શું આ ગ્રહણ ભારતમાં દેખાશે અને શું તેના કારણે દેશમાં સૂતકના કડક નિયમો લાગુ થશે? ચાલો આ અહેવાલમાં જાણીએ આ ખગોળીય ઘટના સાથે જોડાયેલી તમામ જરૂરી બાબતો.
ક્યારે શરૂ થશે ગ્રહણ? નોંધો સચોટ સમય (IST)
રાષ્ટ્રીય પંચાંગ અને ખગોળ વિજ્ઞાન અનુસાર, ૬ ફેબ્રુઆરીએ થનારી આ ખગોળીય ઘટના ભારતીય સમયાનુસાર સાંજે શરૂ થઈને મોડી રાત સુધી ચાલશે:
તારીખ: ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ (શનિવાર)
ગ્રહણની શરૂઆત: સાંજે ૦૬:૨૮ વાગ્યે (IST)
ગ્રહણની પૂર્ણતા (સમાપન): રાત્રે ૧૨:૩૨ વાગ્યે (૭ ફેબ્રુઆરી વહેલી સવારે, IST)
ગ્રહણનો પ્રકાર: વલયાકાર સૂર્યગ્રહણ
કુલ અસરનો સમયગાળો: લગભગ ૬ કલાક ૦૪ મિનિટ
આ ગ્રહણ મોડી રાત પછી પૂર્ણ થતું હોવાથી, કેલેન્ડર મુજબ તેની શરૂઆત ૬ ફેબ્રુઆરી અને સમાપન ૭ ફેબ્રુઆરીએ નોંધવામાં આવશે.
શું ભારતમાં દેખાશે ‘રિંગ ઓફ ફાયર’?
ભારતીય હવામાન વિભાગ અને પંચાંગ અનુસાર, ૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭નું આ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં ક્યાંય પણ દેખાશે નહીં.
કયા દેશોમાં દેખાશે? આ અદ્ભુત અને દુર્લભ નજારો દક્ષિણ અમેરિકા, એન્ટાર્કટિકા અને આફ્રિકાના કેટલાક સીમિત ભાગોમાં જ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાશે.
ભારતમાં કેમ નહીં દેખાય? આ પાછળનું મુખ્ય કારણ સમયનો તફાવત છે. જે સમયે આ ગ્રહણ તેના ચરમસીમા પર હશે, તે સમયે ભારતમાં રાત થઈ ગઈ હશે અને સૂર્ય ક્ષિતિજથી નીચે જતો રહ્યો હશે.
શું ભારતમાં સૂતક કાળ મનાશે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ અનુસાર, સૂર્યગ્રહણ શરૂ થવાના બરાબર ૧૨ કલાક પહેલાં સૂતક કાળ શરૂ થઈ જાય છે, જેમાં પૂજા-પાઠ, ભોજન રાંધવું અને માંગલિક કાર્યો કરવાની મનાઈ હોય છે. જોકે, વૈદિક જ્યોતિષનો એક ખૂબ જ સ્પષ્ટ નિયમ છે કે ગ્રહણનો સૂતક અને ધાર્મિક પ્રભાવ માત્ર એ જ ભૂમિ પર માન્ય રહે છે જ્યાં ગ્રહણ ખુલ્લી આંખોથી જોઈ શકાતું હોય.
૬ ફેબ્રુઆરીનું આ સૂર્યગ્રહણ ભારતમાં સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય રહેશે, તેથી ભારતમાં સૂતક કાળ માન્ય રહેશે નહીં. દેશના તમામ મંદિરો સામાન્ય દિવસોની જેમ ખુલ્લા રહેશે, પૂજા-પાઠ અવિરત ચાલુ રહેશે અને સામાન્ય લોકોના દૈનિક કાર્યો પર કોઈ પણ પ્રકારનો પ્રતિબંધ રહેશે નહીં.
‘વલયાકાર ગ્રહણ’ (Ring of Fire) શું હોય છે?
જ્યારે પરિક્રમા કરતી વખતે ચંદ્ર, પૃથ્વી અને સૂર્યની બરાબર વચ્ચે આવી જાય છે, ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ થોડા સમય માટે રોકાઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે ચંદ્ર પોતાની કક્ષામાં પૃથ્વીથી મહત્તમ અંતરે હોય છે, ત્યારે તે આકાશમાં સામાન્ય કરતાં થોડો નાનો દેખાય છે. આ કારણે ચંદ્ર સૂર્યના આખા ભાગને ઢાંકી શકતો નથી, પરંતુ માત્ર તેના કેન્દ્રીય ભાગને જ છુપાવી શકે છે.
પરિણામે, સૂર્યની બહારની કિનારી એક ચમકતી સોનેરી વીંટીની જેમ આકાશમાં દેખાય છે, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં ‘રિંગ ઓફ ફાયર’ કહેવામાં આવે છે.
૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૭ના રોજ ભારતમાં દેખાશે બીજું ગ્રહણ
જો તમે ભારતમાં રહીને ખગોળીય ગ્રહણ જોવા માંગો છો, તો તમારે વર્ષના બીજા સૂર્યગ્રહણની રાહ જોવી પડશે. ૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૭ના રોજ વર્ષનું બીજું સૂર્યગ્રહણ લાગશે, જે વૈશ્વિક સ્તરે એક પૂર્ણ સૂર્યગ્રહણ (Total Solar Eclipse) હશે.
ભારતની વાત કરીએ તો, દેશના ઘણા ભાગોમાં (ખાસ કરીને પશ્ચિમ અને દક્ષિણના રાજ્યોમાં) આ એક આંશિક સૂર્યગ્રહણ (Partial Solar Eclipse) તરીકે નજરે પડશે. તે દિવસે ભારતમાં દ્રશ્યતાના આધારે સૂતક કાળના નિયમો પણ પ્રભાવશાળી રહેશે.
આંખોની સુરક્ષા: ભૂલથી પણ ન કરો આ બેદરકારી
જો તમે ભવિષ્યમાં કોઈ પણ દ્રશ્યમાન ગ્રહણ જોવા જઈ રહ્યા છો, તો આંખોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું અત્યંત જરૂરી છે:
૧. નરી આંખે ક્યારેય ન જોવું: સીધા સૂર્યને જોવાથી નીકળતા પારજાંબલી કિરણો (UV Rays) તમારી આંખોના રેટિનાને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
૨. સર્ટિફાઈડ ચશ્માનો જ ઉપયોગ કરવો: ગ્રહણ જોવા માટે હંમેશા ISO 12312-2 માનકવાળા વિશેષ સોલર ફિલ્ટર ચશ્માનો જ ઉપયોગ કરો.
૩. સામાન્ય ચશ્મા નકામા છે: સામાન્ય સનગ્લાસ, એક્સ-રે ફિલ્મ કે કેમેરા લેન્સ હાનિકારક કિરણોને રોકવામાં અસમર્થ હોય છે, તેથી તેનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળો.
