શું તમે જાણો છો કાર્તિક માસને કેમ કહેવાય છે ‘દામોદર માસ’? વાંચો શ્રીકૃષ્ણ-સત્યભામાની રોચક કથા
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, કાર્તિક માસને તમામ મહિનાઓમાં સૌથી પવિત્ર અને પુણ્યદાયી માનવામાં આવે છે. આ આખો મહિનો જગતના પાલનહાર ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની આરાધનાને સમર્પિત હોય છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, આ દરમિયાન કરવામાં આવેલા જપ, તપ, સ્નાન, દાન અને વ્રતનું અનેક ગણું ફળ મળે છે. આ જ કારણ છે કે કાર્તિકના આ દિવસોમાં ભક્તો સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન અને નિયમ-સંયમ સાથે ભગવાનની સેવામાં લીન રહે છે.
કાર્તિક માસના જરૂરી નિયમો અને પરંપરાઓ
કાર્તિક મહિનામાં આપણી જીવનશૈલી અને ખાનપાન સાથે જોડાયેલા કેટલાક વિશેષ નિયમોનું પાલન કરવાની પરંપરા છે. આ આખા મહિનામાં તામસિક ભોજન જેવા કે માંસ, મિદ્રા, ડુંગળી અને લસણનો ત્યાગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, સ્વાસ્થ્ય અને ધર્મની દ્રષ્ટિએ આ મહિનામાં આમળા અને તલનું સેવન ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
બ્રહ્મ મુહૂર્ત સ્નાન: આ મહિનામાં સવારે સૂર્યોદય પહેલાં બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન કરવું ખૂબ જ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
દીપદાન અને તુલસી પૂજા: સાંજના સમયે તુલસીના છોડ પાસે અને મંદિરોમાં દીવો (દીપદાન) જરૂર પ્રગટાવવો જોઈએ. માનવામાં આવે છે કે તેનાથી જીવનનો અંધકાર મટે છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિનો વાસ થાય છે.
અન્નદાન: આ માસમાં ગરીબો અને જરૂરિયાતમંદોને અન્નદાન કરવું સૌથી મોટા દાનમાં ગણવામાં આવે છે.
કાર્તિક માસમાં દરરોજ કઈ કથા વાંચવી જોઈએ?
કાર્તિકના આખા મહિનામાં પ્રતિદિન કાર્તિક મહાત્મ્ય (કાર્તિક પુરાણ) નું પઠન કે શ્રવણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. પદ્મ પુરાણ અને સ્કંદ પુરાણ માં વર્ણિત આ મહાત્મ્યમાં ભગવાન વિષ્ણુની મહિમા, કાર્તિક સ્નાન, દીપદાન અને તુલસી વિવાહના મહત્વનું વિસ્તારપૂર્વક વર્ણન મળે છે.
કાર્તિક મહાત્મ્યના પ્રકરણોની સંખ્યા લગભગ ૩૦ થી ૩૫ હોય છે, તેથી શ્રદ્ધાળુઓ પોતાની સુવિધા અને પરંપરા અનુસાર દરરોજ એક પ્રકરણનો પાઠ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત તમે આ પાવન કથાઓ અને પાઠોને પણ તમારી દિનચર્યામાં સામેલ કરી શકો છો:
દામોદરાષ્ટકમનો પાઠ: સાંજના સમયે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણની બાળ લીલાઓ અને દામોદરાષ્ટકમનો પાઠ કરવો મનને શાંતિ અને આધ્યાત્મિક ઊર્જા આપે છે.
તુલસી માતાની કથા: દરરોજ સવારે અથવા સાંજે તુલસીજી સમક્ષ ઘી નો દીવો પ્રગટાવીને તેમની કથા અવશ્ય સાંભળો.
વિષ્ણુ સહસ્રનામ: સમય મળવા પર ભગવાન વિષ્ણુના પવિત્ર મંત્રો અને વિષ્ણુ સહસ્રનામનો પાઠ કરો.
સત્યભામા અને શ્રીકૃષ્ણના પૂર્વજન્મની પૌરાણિક કથા
પદ્મ પુરાણ અને સ્કંદ પુરાણમાં કાર્તિક માસની મહિમા સાથે જોડાયેલી એક ખૂબ જ સુંદર કથાનું વર્ણન મળે છે, જે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને તેમની પત્ની સત્યભામાના સંવાદ પર આધારિત છે.
એકવાર સત્યભામાએ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સમક્ષ એ જિજ્ઞાસા પ્રગટ કરી કે તેમણે પાછલા જન્મમાં એવું કયું પુણ્ય કાર્ય કર્યું હતું, જેના પ્રતાપથી તેમને આ જન્મમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ જેવા પતિ મળ્યા અને તેમનું સૌંદર્ય હંમેશાં જળવાઈ રહ્યું? સત્યભામાના આ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતા શ્રીકૃષ્ણે તેમને તેમના પાછલા જન્મની કથા સંભળાવી.
શ્રીકૃષ્ણે જણાવ્યું કે પાછલા જન્મમાં સત્યભામા ‘ગુણવતી’ નામની એક બ્રાહ્મણ કન્યા હતી, જેના લગ્ન દેવશર્મા નામના એક બ્રાહ્મણ સાથે થયા હતા. કેટલાક સમય પછી દુર્ભાગ્યવશ એક રાક્ષસે તેમના પતિની હત્યા કરી દીધી. પતિના મૃત્યુ પછી ગુણવતીએ પોતાનું આખું જીવન ભગવાન વિષ્ણુ અને સૂર્ય દેવની આરાધનામાં સમર્પિત કરી દીધું.
તેમણે કાર્તિક માસમાં સંપૂર્ણ નિયમ સાથે પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કર્યું, દીપદાન કર્યું અને તુલસી માતાની વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરી. કાર્તિક વ્રતના આ પુણ્ય પ્રભાવોના કારણે જ આગલા જન્મમાં તેમનો જન્મ યદુકુળમાં થયો અને તેમને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની અર્ધાંગિની બનવાનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થયું.
કેમ કહેવામાં આવે છે તેને ‘દામોદર માસ’?
કાર્તિક મહિનાને ‘દામોદર માસ’ ના નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેની પાછળ ભગવાન કૃષ્ણની એક ખૂબ જ સુંદર બાળ લીલા જોડાયેલી છે. એકવાર માતા યશોદા બાળશ્રીકૃષ્ણની નટખટ હરકતોથી કંટાળીને તેમને એક ઓખળ સાથે બાંધી દે છે. તેમણે દોરડાથી ભગવાનના પેટને બાંધ્યું હતું. સંસ્કૃત ભાષામાં પેટને ‘ઉદર’ અને દોરડાને ‘દામો’ કહેવામાં આવે છે, તેથી કૃષ્ણનું નામ ‘દામોદર’ પડ્યું.
માનવામાં આવે છે કે કાર્તિક માસમાં ભગવાન દામોદરની પૂજા, દામોદરાષ્ટકમનો પાઠ અને દીપદાન કરવાથી મનુષ્યના તમામ પાપો ધોવાઈ જાય છે. આ ઉપરાંત, ચાતુર્માસના ચાર મહિના સુધી યોગનિદ્રામાં રહ્યા પછી ભગવાન વિષ્ણુ કાર્તિક માસની શુક્લ પક્ષની દેવઉઠી એકાદશી ના દિવસે જાગે છે, ત્યારથી તમામ માંગલિક કાર્યો ફરીથી શરૂ થઈ જાય છે.
જો તમે પણ તમારા જીવનમાં સુખ-શાંતિ અને ઈશ્વરની કૃપા ઈચ્છતા હોવ, તો કાર્તિક માસના આ દિવસોમાં દરરોજ આ કથા જરૂર વાંચો અને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો!
