રોજના કરોડોની કમાણી! જાણો તાજમહેલ ભારતીય અર્થતંત્ર માટે કેમ છે આટલો મહત્વનો
દુનિયાની સાત અજાયબીઓમાં જેનું નામ સૌથી ઉપર આવે છે, તે છે ‘તાજમહેલ’. આગરાની ધરતી પર યમુના નદીના કિનારે સફેદ આરસપહાણમાંથી બનેલી આ ઇમારત માત્ર પથ્થરોનું માળખું નથી, પણ તે એક શાશ્વત પ્રેમગાથા છે. મુઘલ બાદશાહ શાહજહાંએ પોતાની બેગમ મુમતાઝ મહેલની યાદમાં આ સ્મારકનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. આજે જ્યારે આપણે તાજમહેલને જોઈએ છીએ, ત્યારે તેની સુંદરતા આપણને મંત્રમુગ્ધ કરી દે છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ઇતિહાસના તે દાયકાઓમાં આ ભવ્ય ઇમારતને બનાવવા પાછળ કેટલો ખર્ચ થયો હશે અને જો આજે તેને ફરીથી બનાવવું હોય તો કેટલા અબજો રૂપિયાનો ખર્ચ થાય?
નિર્માણનો ઇતિહાસ: બે દાયકાનું અતૂટ સમર્પણ
તાજમહેલનું નિર્માણ કાર્ય ઈ.સ. 1631માં શરૂ થયું હતું અને તે 1653 સુધી, એટલે કે લગભગ 22 વર્ષ સુધી ચાલ્યું હતું. આટલા લાંબા સમયગાળામાં હજારો કારીગરો, શિલ્પીઓ અને મજૂરોએ દિવસ-રાત મહેનત કરી હતી. ઇતિહાસકારો જણાવે છે કે આ સ્મારકને પૂર્ણ કરવા માટે લગભગ 20,000થી વધુ કારીગરો કામે લાગ્યા હતા. તેમની મહેનત અને શાહજહાંના સમર્પણનું જ પરિણામ છે કે તાજમહેલ આજે પણ પોતાની મૂળભૂત સુંદરતા જાળવી રાખવામાં સફળ રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક ખર્ચ: તે સમયના 3.2 કરોડ રૂપિયાનું મૂલ્ય
જ્યારે આપણે વાત કરીએ છીએ કે તાજમહેલ બનાવવા માટે 3.2 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થયો હતો, ત્યારે આપણને આ રકમ આજે નાની લાગે છે. પરંતુ વિચારવા જેવી વાત એ છે કે તે 17મી સદી હતી. તે સમયે 3.2 કરોડ રૂપિયાની કિંમત આજના અબજો રૂપિયા કરતા પણ ઘણી વધારે હતી. મુઘલ ઇતિહાસકાર અબ્દુલ હમીદ લાહોરીના પુસ્તક ‘બાદશાહનામા’ મુજબ, માત્ર મુખ્ય મકબરાના નિર્માણ પાછળ જ લગભગ 50 લાખ રૂપિયા ખર્ચાયા હતા. બાકીની રકમ આખા સંકુલના નિર્માણ, બગીચાઓ, મીનારાઓ અને અંદરની જટિલ નકશીકામ પાછળ વપરાઈ હતી.
સામગ્રીની ભવ્યતા: વિશ્વભરમાંથી મંગાવવામાં આવેલા રત્નો
તાજમહેલની ભવ્યતા પાછળનું મુખ્ય કારણ તેમાં વપરાયેલી સામગ્રી છે. રાજસ્થાનના મકરાણાથી ખાસ સફેદ આરસપહાણ મંગાવવામાં આવ્યા હતા. માત્ર આરસ જ નહીં, પણ તાજમહેલની દીવાલો પર કરવામાં આવેલી ‘પિયત્રા દુરા’ (Pietra Dura) પદ્ધતિની નકશીમાં વિશ્વના વિવિધ ખૂણેથી 28 પ્રકારના દુર્લભ અને કિંમતી પથ્થરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં અકીક, ફિરોઝા, અને નીલમ જેવા રત્નોનો સમાવેશ થાય છે. આ પથ્થરોની ખરીદી અને તેને ભારત લાવવાનો ખર્ચ પણ આજના સમયમાં કલ્પના બહારનો છે.
આજની કિંમત: જો આજે તાજમહેલ બનાવવો હોય તો?
આર્થિક ઇતિહાસકારો અને આર્કિટેક્ટ્સ જ્યારે તાજમહેલના નિર્માણના ખર્ચનું આજના સમયમાં વિશ્લેષણ કરે છે, ત્યારે ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવે છે. જો આજે આપણે અત્યાધુનિક મશીનરી, કુશળ કારીગરો અને તે જ સ્તરના કિંમતી પથ્થરોનો ઉપયોગ કરીને તાજમહેલ જેવું જ સ્મારક બનાવવાનું વિચારીએ, તો તેનો અંદાજિત ખર્ચ 7,000 કરોડથી 8,000 કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. આ માત્ર પથ્થરો કે મજૂરીનો ખર્ચ નથી, પરંતુ તેમાં તે પ્રકારની કલા અને કૌશલ્યને ફરીથી જીવંત કરવાનો ખર્ચ પણ સામેલ છે, જે આજે લગભગ દુર્લભ થઈ ગયું છે.
જો આપણે મોંઘવારી અને રૂપિયાની ઘટેલી ખરીદશક્તિ (Purchasing Power) ને ધ્યાનમાં લઈએ, તો 1650ના દાયકાના 3.2 કરોડ રૂપિયા આજના 5,000 થી 7,000 કરોડ રૂપિયાની સમકક્ષ ગણી શકાય. તે સમયે મુઘલ સામ્રાજ્ય પાસે અખૂટ સંપત્તિ હતી અને શાહજહાંએ પોતાની પ્રિય બેગમ માટે પોતાની તિજોરીના દ્વાર ખુલ્લા મૂકી દીધા હતા.
આવકનું સાધન: ભારતની કિંમતી વિરાસત
તાજમહેલ આજે માત્ર એક ઇતિહાસનું સ્મારક નથી, પરંતુ તે ભારતીય પ્રવાસન ઉદ્યોગનો કરોડરજ્જુ છે. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) ના ડેટા મુજબ, દર વર્ષે લાખો પ્રવાસીઓ તાજમહેલ જોવા આવે છે. ટિકિટોની વેચાણમાંથી તાજમહેલ વર્ષે 90 થી 100 કરોડ રૂપિયાની આવક ઊભી કરે છે. આ આવકનો ઉપયોગ તાજમહેલના જાળવણી અને સંરક્ષણ પાછળ કરવામાં આવે છે, જેથી આવનારી પેઢીઓ પણ આ અદ્ભુત સ્થાપત્યને જોઈ શકે.
