ટાટા સન્સમાં મંથન: શા માટે નોએલ ટાટાએ ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિ પર લગાવી રોક?
ટાટા ગ્રુપ, જે ભારતની સૌથી વિશ્વસનીય અને વિશાળ બિઝનેસ સામ્રાજ્ય પૈકીનું એક છે, તે હાલમાં આંતરિક વહીવટી અને વ્યૂહાત્મક ઉથલપાથલના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ટાટા ટ્રસ્ટ્સના ચેરમેન નોએલ ટાટા અને ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરન વચ્ચેના સંબંધો અને ગ્રુપની આગામી દિશાને લઈને ગંભીર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. આ પરિસ્થિતિએ માત્ર કોર્પોરેટ જગતમાં જ નહીં, પરંતુ રોકાણકારોમાં પણ અનેક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિ પર બ્રેક
તાજેતરમાં મળેલી ટાટા સન્સના બોર્ડની બેઠકમાં સૌથી મોટો મુદ્દો એન. ચંદ્રશેખરનની ત્રીજી ટર્મ માટેની પુનઃનિયુક્તિનો રહ્યો હતો. જોકે, નોએલ ટાટાએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે હાલના તબક્કે આ બાબતે કોઈ પણ નિર્ણય લેવો ઉતાવળભર્યું ગણાશે. તેમના મતે, ગ્રુપના મહત્વના મુદ્દાઓ હજુ સુધી અનસુલઝાયેલા છે, જેના કારણે કોઈપણ પ્રકારની ઔપચારિક ચર્ચા કરવી અકાળે ગણાશે. આ સ્થિતિ નોએલ ટાટા અને ચંદ્રશેખરન વચ્ચે સંભવિત ‘ડેડલોક’ કે ગતિરોધની સ્થિતિ ઊભી કરી શકે છે.
અનસુલઝાયેલા પ્રશ્નો અને નોએલ ટાટાની માંગણી
નોએલ ટાટાએ આ મુદ્દાઓને ગંભીરતાથી લેતા ચંદ્રશેખરન પાસે કેટલીક સ્પષ્ટતાઓ માંગી છે. આ માંગણીઓ મુખ્યત્વે ત્રણ સ્તંભો પર આધારિત છે: ૧. વ્યૂહાત્મક રોડમેપ: ગ્રુપનો આગામી પાંચ વર્ષનો વિઝન ડોક્યુમેન્ટ અને બિઝનેસ પ્લાન શું છે? ૨. શાપુરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપનો મુદ્દો: SP ગ્રુપ તેમની ૧૮% હિસ્સેદારી વેચવા માંગે છે. નોએલ ટાટા એવા ફ્રેમવર્કની માંગ કરી રહ્યા છે જેમાં ટાટા સન્સને પબ્લિક (શેરબજારમાં લિસ્ટ) કર્યા વિના આ બહાર નીકળવાનો રસ્તો મળે. ૩. લિસ્ટિંગનો લાંબા ગાળાનો મુદ્દો: ટાટા સન્સના લિસ્ટિંગ અંગેનું સત્તાવાર વલણ શું છે?
આ પ્રશ્નો એ વાત સાબિત કરે છે કે નોએલ ટાટા માત્ર કંપનીના ચેરમેન તરીકે જ નહીં, પરંતુ ટ્રસ્ટના વડા તરીકે પણ લાંબા ગાળાની સ્થિરતા અને પારદર્શિતા ઈચ્છે છે.
ટાટા ટ્રસ્ટ્સનું વર્ચસ્વ અને સત્તાનું સમીકરણ
ટાટા સન્સમાં ટાટા ટ્રસ્ટ્સની ૬૬% જેટલી બહુમતી હિસ્સેદારી છે, જેના કારણે સમગ્ર ગ્રુપ પર તેમનું નિયંત્રણ રહે છે. બીજી તરફ, શાપુરજી પલોનજી (SP) ગ્રુપ પાસે ૧૮% હિસ્સો છે. SP ગ્રુપના દેવાના કારણે તેઓ આ હિસ્સો વેચવા માટે લાંબા સમયથી પ્રયત્નશીલ છે. આટલી મોટી ભાગીદારી ધરાવતા ગ્રુપનું બહાર નીકળવું એ ટાટા ગ્રુપ માટે એક જટિલ પ્રક્રિયા છે, અને નોએલ ટાટા કોઈપણ ઉતાવળિયા નિર્ણયથી બચવા માંગે છે જે કંપનીના માળખાને અસર કરી શકે.
નુકસાન કરતી એકમો: એર ઈન્ડિયા અને બિગબાસ્કેટ પર પ્રશ્નો
ચંદ્રશેખરનના કાર્યકાળ દરમિયાન ટાટા ગ્રુપે એર ઈન્ડિયાનું અધિગ્રહણ કર્યું અને ડિજિટલ ક્ષેત્રે બિગબાસ્કેટ જેવી કંપનીઓમાં મોટું રોકાણ કર્યું. જોકે, આ એકમો હાલમાં નોંધપાત્ર નુકસાન કરી રહ્યા છે. નોએલ ટાટાએ આ બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જ્યારે કોઈ મોટી કોર્પોરેટ સંસ્થામાં આ પ્રકારના નુકસાન જોવા મળે, ત્યારે રોકાણકારો અને ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા સવાલો ઉભા થવા સ્વાભાવિક છે. નોએલ ટાટા ઈચ્છે છે કે આ એકમોમાં તાત્કાલિક સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવે જેથી ગ્રુપની નાણાકીય તંદુરસ્તી જળવાઈ રહે.
૨૬ મેની બેઠક અને અસંતોષનું વાતાવરણ
૨૬ મેના રોજ આયોજિત બોર્ડ બેઠકનો હેતુ ૨૪ ફેબ્રુઆરીએ ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓનો જવાબ આપવાનો હતો. બેઠકના અંતે કેટલાક નિદેશકોએ અનૌપચારિક રીતે ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિનો પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ નોએલ ટાટાના વલણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ટ્રસ્ટને હજુ સંતોષકારક જવાબો મળ્યા નથી. આનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ગ્રુપમાં સત્તાનું કેન્દ્ર હવે વધુ જવાબદેહીની માંગ કરી રહ્યું છે.
શું આ ખરેખર કટોકટી છે કે વ્યવસ્થાપનનો સુધારો?
ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે આને સંપૂર્ણપણે ‘કટોકટી’ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જૂની પેઢીનું ટ્રસ્ટ, નવી પેઢીના વ્યાવસાયિક મેનેજમેન્ટ પાસેથી વધુ જવાબદારી અને પારદર્શિતા માંગી રહ્યું છે. ભૂતકાળમાં, ટાટા ગ્રુપમાં નેતૃત્વ પરિવર્તન સમયે ઘણીવાર ઘર્ષણ જોવા મળ્યું છે, પરંતુ અંતે સંસ્થાકીય હિતોને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે.
