ઓછી મહેનત અને ઊંચો નફો, સાગની ખેતી બની રહી છે નવી તક
છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં રાજસ્થાન સહિત દેશભરના અનેક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો સાગની ખેતી તરફ ઝડપથી વળ્યા છે. સાગના લાકડાને મળતી ઊંચી કિંમત અને લાંબા સમય સુધી ટકાઉપણું હોવાને કારણે તે ખેતી સાથે જોડાયેલી રોકાણરૂપ આવક તરીકે જોવામાં આવે છે. ખેતી સાથે વૃક્ષ ઉછેરને જોડીને ખેડૂતો પોતાનું આવક મોડેલ મજબૂત બનાવી રહ્યા છે. સાગને આજે ખેડૂત વર્ગમાં ‘લીલું સોનું’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મજબૂત લાકડું અને ઊંચી બજાર માંગ
સાગનું લાકડું તેની મજબૂતી, લાંબુ આયુષ્ય અને પાણી તેમજ ઉધઈ સામેની પ્રતિરોધક શક્તિ માટે જાણીતું છે. આ ગુણો હોવાને કારણે તેનો ઉપયોગ મોંઘા ફર્નિચર, દરવાજા, બારીઓ અને આંતરિક સજાવટ માટે મોટા પાયે થાય છે. બજારમાં તેની માંગ સતત વધતી રહેતી હોવાથી, સાગના વૃક્ષોને લાંબા ગાળાની આવકનું સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. પરંપરાગત લાકડાની સરખામણીમાં સાગનું મૂલ્ય અનેક ગણું વધુ મળે છે.
એક વૃક્ષથી લાખ સુધીની આવક
સાગનું એક વૃક્ષ સામાન્ય રીતે 15 થી 20 વર્ષમાં સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર થાય છે. પરિપક્વ અવસ્થાએ પહોંચ્યા બાદ એક જ વૃક્ષમાંથી 40 હજારથી લઈને એક લાખ રૂપિયા સુધીની આવક શક્ય બને છે. ખાસ વાત એ છે કે આ આવક માટે રોજિંદી ભારે મહેનત કરવાની જરૂર પડતી નથી. લાંબા ગાળે આ ખેતી ખેડૂતો માટે સુરક્ષિત અને નફાકારક વિકલ્પ બની રહી છે.
ખેતરની કિનારી પર વાવેતરથી વધારાની કમાણી
ઘણા ખેડૂતો સાગના વૃક્ષો ખેતરની સીમા અથવા બંધ પર વાવે છે. આ રીતે મુખ્ય પાકને કોઈ અસર થતી નથી અને ખાલી જગ્યાનો સારો ઉપયોગ થાય છે. સાથે સાથે ખેતરના બંધ મજબૂત થાય છે અને માટી ધોવાણમાં પણ ઘટાડો થાય છે. આ મોડેલ નાના અને મધ્યમ ખેડૂતો માટે ખાસ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યો છે.
ઓછી દેખરેખ અને સરળ સંભાળ
સાગના વૃક્ષોને વધુ પાણીની જરૂર પડતી નથી અને સામાન્ય વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં તે સારી રીતે વિકસે છે. શરૂઆતના બે વર્ષ દરમિયાન થોડી સિંચાઈ અને નીંદણ નિયંત્રણ જરૂરી હોય છે. ત્યારબાદ વૃક્ષ સ્વયં ઝડપથી વધે છે અને ખાસ સંભાળની જરૂર રહેતી નથી. આ કારણે ઓછા ખર્ચે લાંબા ગાળાની આવક શક્ય બને છે.
સરકારી યોજનાઓથી મળતો આધાર
આજે સાગના ભાવ વધતા જઈ રહ્યા છે, જેથી તેનું વાવેતર કરવાનો આ યોગ્ય સમય માનવામાં આવે છે. સરકારી તથા ખાનગી નર્સરીઓમાં સાગના રોપા સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. કૃષિ વનીકરણ, મનરેગા અને વન વિભાગની વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ ખેડૂતોને સહાય પણ મળી રહી છે. આ સહાયોથી સાગની ખેતી વધુ પ્રોત્સાહન મેળવી રહી છે.
