વિસર્જન પહેલા બપ્પાની પ્રતિમા સાથે જોડાયેલી આ મહત્ત્વની બાબતોનું રાખો ધ્યાન, પર્યાવરણની પણ થશે રક્ષા
સનાતન સંસ્કૃતિમાં ભગવાન ગણેશને વિઘ્નહર્તા, મંગલકર્તા અને તમામ સંકટોને દૂર કરનાર દેવતા માનવામાં આવે છે. ભાદ્રપદ માસના શુક્લ પક્ષની ચતુર્થી એટલે કે ગણેશ ચતુર્થીથી શરૂ થતો આ પવિત્ર તહેવાર અનંત ચતુર્દશીના દિવસે ગણેશ વિસર્જન સાથે સંપન્ન થાય છે. આ 10 દિવસો સુધી ગણેશજી આપણા ઘરે એક પ્રિય મહેમાન અને માર્ગદર્શક તરીકે બિરાજમાન રહે છે.
વર્ષ ૨૦૨૬માં, મુખ્ય ગણપતિ વિસર્જન ૨૫ સપ્ટેમ્બર (અનંત ચતુર્દશી) ના રોજ થશે. આ દસ દિવસો દરમિયાન, ‘બાપ્પા’ની પૂજા સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન, ભક્તિભાવ અને શ્રદ્ધા સાથે કરવામાં આવે છે. જોકે, જ્યારે વિસર્જનનો સમય આવે છે, ત્યારે શાસ્ત્રો અને ધાર્મિક પરંપરાઓમાં દર્શાવેલ ચોક્કસ નિયમોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. ઘણીવાર લોકો અજાણતામાં સ્થાપિત મૂર્તિને કોઈપણ ફેરફાર કર્યા વિના સીધી જળમાં વિસર્જિત કરી દે છે, જે પ્રથા યોગ્ય માનવામાં આવતી નથી. આ લેખમાં, ચાલો વિગતવાર જાણીએ કે વિસર્જન પહેલાં મૂર્તિમાંથી કઈ વસ્તુઓ દૂર કરવી જોઈએ અને તેનો નિકાલ કેવી રીતે કરવો જોઈએ.
૧. ગણેશજીની પ્રતિમામાંથી સૌથી પહેલા હટાઓ ફૂલ અને હાર
ગણેશ વિસર્જનથી બરાબર પહેલા પ્રતિમા પર અર્પણ કરવામાં આવેલા તાજા કે સૂકા ફૂલો અને ફૂલોના હારને સૌથી પહેલા હટાવી લેવા જોઈએ.
નિયમ: પૂજા દરમિયાન ભગવાનને અર્પણ કરવામાં આવેલા ફૂલો સમયની સાથે સૂકાઈ જાય છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, સડેલા કે સૂકા ફૂલોને ભગવાનની મૂર્તિ સાથે જળમાં પ્રવાહિત ન કરવા જોઈએ.
શું કરવું: આ ફૂલો અને હારને આમતેમ કે કચરામાં ફેંકવાના બદલે કોઈ સ્વચ્છ સ્થાન પર, કુંડાની માટીમાં અથવા કોઈ છોડ પાસે આદરપૂર્વક દબાવી દેવા જોઈએ, જેથી તેનો અનાદર ન થાય.
૨. કૃત્રિમ આભૂષણો અને સજાવટની સામગ્રી જરૂર કાઢી લો
આજકાલ બજારમાં મળતી મોટાભાગની ગણેશ પ્રતિમાઓ કાં તો પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ (POP) ની હોય છે અથવા તેને આકર્ષક દેખાડવા માટે અનેક પ્રકારની કૃત્રિમ સામગ્રીઓથી સજાવવામાં આવે છે.
નિયમ: જો ગણપતિની મૂર્તિને કૃત્રિમ ઘરેણાં, સુંદર વસ્ત્રો, થર્મોકોલ, પ્લાસ્ટિક, કાચ અથવા પાણીમાં સરળતાથી ન ઓગળે તેવી અન્ય કોઈ સુશોભન સામગ્રીથી શણગારવામાં આવી હોય, તો વિસર્જન પહેલાં તેને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવી આવશ્યક છે.
પર્યાવરણની રક્ષા: પ્લાસ્ટર અને બિન-બાયોડિગ્રેડેબલ સામગ્રીઓ જળ સ્ત્રોતોને પ્રદૂષિત કરે છે. એટલા માટે આ ચીજોને અલગ કરીને સુરક્ષિત રાખી લો, જેથી આવતા વર્ષે તેનો ફરી ઉપયોગ કરી શકાય અથવા તેને યોગ્ય રીતે નિકાલ કરી શકાય.
૩. દૂર્વા, સિંદૂર અને અન્ય પૂજા સામગ્રીનું ધ્યાન રાખો
ભગવાન ગણેશને દૂર્વા (ઘાસ) અને સિંદૂર અત્યંત પ્રિય છે. પૂરા 10 દિવસ બપ્પાને દરરોજ દૂર્વા અને સિંદૂર અર્પણ કરવામાં આવે છે.
નિયમ: વિસર્જનના સમયે પ્રતિમા પર લાગેલી પ્રાકૃતિક પૂજા સામગ્રી જેમ કે દૂર્વા કે અક્ષતને ખૂબ જ આદરપૂર્વક અલગ કરી લેવી જોઈએ.
શું કરવું: દૂર્વા અને ચોખા જેવી પવિત્ર સામગ્રીને કચરામાં ફેંકવી અશુભ માનવામાં આવે છે. તેને કોઈ પવિત્ર છોડ (જેમ કે પીપળો કે તુલસી) પાસે અથવા સ્વચ્છ માટીમાં રાખી દેવી જોઈએ.
4. પ્રતિમાને ખાલી હાથ વિસર્જન માટે ન લઈ જાઓ
4. પ્રતિમાને ખાલી હાથ વિસર્જન માટે ન લઈ જાઓભલે તમે મૂર્તિમાંથી બિનજરૂરી સજાવટ અને સૂકા ફૂલો હટાવી રહ્યા હોવ, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે પ્રતિમાને પૂરી રીતે ખાલી કરી દેવામાં આવે.
પરંપરા: વિસર્જન પહેલા બપ્પાની વિદાયની તૈયારી કરતી વખતે તેમની સાથે વિસર્જનની સામગ્રી જેવી કે થોડા કાચા ચોખા (અક્ષત), સોપારી, મોદક કે લાડુનો પ્રસાદ અને એક જટાવાળો નારિયેળ જરૂર રાખવો જોઈએ.
આ આ વાતનું પ્રતીક છે કે આપણે આપણા પ્રિય મહેમાનને ખાલી હાથ નહીં, પરંતુ આદર-સત્કાર અને ભેટ સાથે વિદાય આપી રહ્યા છીએ.
5. વિસર્જન પહેલા કરો અંતિમ આરતી અને ક્ષમા પ્રાર્થના
મૂર્તિમાંથી સજાવટ અને અન્ય સામગ્રીઓ હટાવ્યા પછી બપ્પાની અંતિમ પૂજાનું વિધાન છે:
અંતિમ પૂજા: મૂર્તિની સામે ઘીનો દીવો પ્રગટાવો અને આરતી કરો. ભગવાનને તેમના પ્રિય મોદક અથવા બેસનના લાડુનો ભોગ (પવિત્ર નૈવેદ્ય) ધરાવો
ક્ષમા પ્રાર્થના: આ 10 દિવસોમાં જાણે-અજાણે થયેલી કોઈપણ ભૂલ-ચૂક કે સેવામાં કોઈ કમી માટે ભગવાન ગણેશની ક્ષમા માંગો. પરિવારના તમામ સભ્યો મળીને સુખ-સમૃદ્ધિ અને ઘરમાં હંમેશાં બરકત જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના કરો.
ત્યારબાદ, “ગણપતિ બાપ્પા મોરિયા, આવતા વર્ષે જલ્દી આવજો”ના જયઘોષ સાથે, અત્યંત ભક્તિભાવ અને ભીની આંખોએ મૂર્તિને વિસર્જન માટે લઈ જાઓ.
ગણપતિ વિસર્જન માત્ર એક ધાર્મિક કર્મકાંડ નથી, પરંતુ તે પ્રકૃતિ પ્રત્યેની આપણી જવાબદારી અને ભગવાન પ્રત્યેની આપણી સાચી નિષ્ઠાનું પણ પ્રમાણ છે. જો આપણે વિસર્જનના સમયે આ નાની-નાની બાબતો અને સાવધાનીઓનું ધ્યાન રાખીએ, તો માત્ર પર્યાવરણની રક્ષા જ નથી થતી, પરંતુ આપણને બપ્પાના સંપૂર્ણ આશીર્વાદ પણ પ્રાપ્ત થાય છે. આ વખતે 25 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ વિસર્જનના સમયે આ વાતોનું વિશેષ ધ્યાન રાખો અને બપ્પાને હર્ષોલ્લાસ સાથે વિદાય આપો!
