અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધનો અંત ક્યારે? રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે નક્કી કરી ‘ડેડલાઇન’; ૧૫-મુદ્દાની શાંતિ યોજનાથી દુનિયામાં નવી આશા
વર્ષ ૨૦૨૬ની શરૂઆતથી જ મધ્ય પૂર્વ (Middle East) એક ભયાનક જ્વાળામુખી પર બેઠેલું છે. ઇઝરાયેલ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના મિસાઈલ હુમલાઓએ વિશ્વને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના ઉંબરે લાવીને ઊભું કરી દીધું છે. ૨૮ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ વ્હાઇટ હાઉસથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ આ યુદ્ધને અનંતકાળ સુધી ખેંચવા માંગતા નથી અને તેમણે આ સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવા માટે ૬ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ સુધીની સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે.
ટ્રમ્પની ૧૫-મુદ્દાની યોજના: શું છે આ ‘પીસ પ્લાન’?
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાન સમક્ષ ૧૫ મુદ્દાઓનો એક વ્યાપક શાંતિ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ યોજના હેઠળ, અમેરિકા ઈરાનના ઉર્જા માળખા (Energy Infrastructure) અને પરમાણુ મથકો પરના સંભવિત હુમલાઓને ૬ એપ્રિલ સુધી સ્થગિત રાખવા સંમત થયું છે. બદલામાં, અમેરિકા ઈચ્છે છે કે:
-
ઈરાન તેના તમામ પ્રોક્સિ ગ્રુપોને (હમાસ, હિઝબુલ્લાહ) હુમલા રોકવા આદેશ આપે.
-
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) માં જહાજોની અવરજવરને ફરીથી સુરક્ષિત બનાવવામાં આવે.
-
પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોને ફરીથી પ્રવેશ આપવામાં આવે.
ઈરાનની શરતો
જોકે, આ માર્ગ એટલો સરળ નથી. ૨૮ માર્ચના રોજ ઈરાની વિદેશ મંત્રાલયે પ્રતિક્રિયા આપતા જણાવ્યું છે કે તેઓ શાંતિ ઈચ્છે છે પરંતુ “શરતો વિનાની નહીં”. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા તમામ આર્થિક પ્રતિબંધોને તાત્કાલિક હટાવવાની માંગ કરી છે. ઈરાની વિદેશ પ્રધાન અરાઘચીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો ૬ એપ્રિલ પહેલા તેમની સુરક્ષા ગેરંટી સુનિશ્ચિત કરવામાં નહીં આવે, તો તેઓ કોઈપણ પ્રકારના ‘અલ્ટીમેટમ’ ને સ્વીકારશે નહીં.
અમેરિકામાં ચૂંટણીનું દબાણ
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પની આ ઉતાવળ પાછળ ઘરઆંગણે આગામી ચૂંટણીઓ જવાબદાર છે. યુદ્ધને કારણે અમેરિકામાં તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે, જે સામાન્ય જનતામાં રોષ જન્માવી રહ્યો છે. જો ૬ એપ્રિલ સુધીમાં યુદ્ધવિરામ સફળ થાય છે, તો તે ટ્રમ્પ માટે એક મોટી રાજદ્વારી જીત સાબિત થશે. રશિયા અને ભારત જેવા મિત્ર દેશો પણ આ મડાગાંઠ ઉકેલવા માટે પાછલા બારણેથી પ્રયાસો કરી રહ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
ભારત પર શું અસર થશે?
ભારત માટે આ સમયમર્યાદા અત્યંત મહત્વની છે. જો ૬ એપ્રિલ સુધીમાં સ્થિતિ શાંત થાય છે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. હાલમાં ભારત રશિયા પાસેથી મોટી માત્રામાં તેલ મંગાવીને પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા જાળવી રહ્યું છે, પરંતુ મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ એ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન માટે અનિવાર્ય છે.
૨૮ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ ટ્રમ્પ દ્વારા આપવામાં આવેલી આ ડેડલાઇન વિશ્વ માટે એક આશાનું કિરણ છે. પરંતુ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેનો અવિશ્વાસ એટલો ઊંડો છે કે આગામી ૧૦ દિવસ સમગ્ર માનવજાત માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે. શું ૬ એપ્રિલે શાંતિનો સૂરજ ઉગશે કે પછી આ ડેડલાઇન ભયાનક યુદ્ધની પૂર્વભૂમિકા બનશે? તે જોવું રહ્યું.
