શું ટ્રમ્પ ખરેખર શાંતિદૂત હતા? ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષ અને અમેરિકી દાવાઓનું સત્ય
તાજેતરમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર એવો દાવો કરીને રાજકીય ગલીઓમાં ચર્ચા જગાવી છે કે તેમણે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંઘર્ષને રોકવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી. ટ્રમ્પના મતે, તે સમયે સ્થિતિ એટલી ગંભીર હતી કે પરમાણુ યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની તૈયારી હતી અને જો તેમણે દરમિયાનગીરી ન કરી હોત, તો કરોડો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હોત. પરંતુ આ દાવાઓ પાછળનું સત્ય શું છે? શું ભારત ખરેખર કોઈ ત્રીજા પક્ષની મધ્યસ્થતા સ્વીકારે છે?
ટ્રમ્પનો દાવો: “મેં આઠ યુદ્ધો અટકાવ્યા”
યુનાઇટેડ કિંગડમની મુલાકાત દરમિયાન એર ફોર્સ વન પર પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસ સાથે જણાવ્યું કે તેમણે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના ભીષણ યુદ્ધને અટકાવ્યું હતું. ટ્રમ્પનો દાવો છે કે તે સમયે 11 જેટલા વિમાનો તોડી પાડવામાં આવ્યા હતા અને બંને પાડોશી દેશો પરમાણુ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરવાના આરે હતા.
તેમણે આગળ કહ્યું કે, “પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફે મને કહ્યું કે મેં 30 થી 50 મિલિયન લોકોના જીવ બચાવ્યા છે.” ટ્રમ્પે આ નિવેદનને પોતાના નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટેના દાવેદારી તરીકે પણ રજૂ કર્યું છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે તેમણે ભારત અને પાકિસ્તાનને 200 ટકા ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદવાની ધમકી આપી હતી, જેના કારણે બંને દેશો શાંત થઈ ગયા હતા.
ઘટનાક્રમ: ઓપરેશન સિંદૂર અને વાસ્તવિકતા
ટ્રમ્પના આ દાવાઓને સમજવા માટે આપણે 2025ના ઘટનાક્રમ પર નજર નાખવી જરૂરી છે. એપ્રિલ 2025માં જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા ભયાનક આતંકવાદી હુમલામાં 26 નિર્દોષ નાગરિકો માર્યા ગયા હતા. આ હુમલાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી નાખ્યો હતો. ભારતની પ્રતિક્રિયા સ્વરૂપે, ભારતીય સેનાએ સરહદ પાર કરીને આતંકવાદી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવા માટે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ શરૂ કર્યું હતું.
આ ઓપરેશનનો ઉદ્દેશ્ય સ્પષ્ટ હતો: આતંકવાદને જડમૂળથી ઉખેડી નાખવો અને દેશની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી. ઓપરેશન દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે મર્યાદિત લશ્કરી અથડામણ થઈ હતી, પરંતુ તે કોઈ વૈશ્વિક મધ્યસ્થતાને કારણે અટકી ન હતી.
ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ: કોઈ ત્રીજા પક્ષની જરૂર નથી
ભારતે હંમેશા ટ્રમ્પના આવા દાવાઓને ફગાવી દીધા છે. નવી દિલ્હીની વિદેશ નીતિ ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે કે પાકિસ્તાન સાથેના કોઈપણ મુદ્દાઓ માત્ર અને માત્ર દ્વિપક્ષીય (Bilateral) સ્તરે જ ઉકેલાશે. ભારતની સત્તાવાર સ્થિતિ એ છે કે સરહદ પર યુદ્ધવિરામ કે શાંતિની સ્થાપના પાકિસ્તાન સાથેના સીધા સૈન્ય સંવાદ (DGMO સ્તરે) દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ભારતના મતે, તેમાં અમેરિકા કે અન્ય કોઈ દેશની કોઈ ભૂમિકા નથી. નવી દિલ્હીના ઉચ્ચ અધિકારીઓનું માનવું છે કે આવા દાવાઓ માત્ર રાજકીય નિવેદનબાજી છે, જેમાં કોઈ તથ્ય નથી. ભારતનું માનવું છે કે લોકશાહી દેશ અને આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપતા દેશ વચ્ચે મધ્યસ્થતા કરવી એ જ એક ભૂલભરેલો વિચાર છે.
શા માટે ટ્રમ્પ આવા દાવા કરે છે?
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પની આ નિવેદનબાજી તેમની આગામી ચૂંટણી અને આંતરરાષ્ટ્રીય છબી સુધારવાના પ્રયાસોનો એક ભાગ છે. તેમને પોતાની જાતને એક એવા ‘પાવરફુલ નેગોશિયેટર’ તરીકે રજૂ કરવી છે જે વિશ્વના કોઈપણ યુદ્ધને પોતાની ધમકીઓ અથવા વ્યક્તિત્વથી રોકી શકે છે. ‘નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર’ની તેમની ઈચ્છા પણ આ દબાણનો એક હિસ્સો હોઈ શકે છે.
U.S. President Trump on India and Pakistan:
I should have won the Nobel Peace Prize more than anyone who has ever won the award. The India-Pakistan war was raging. 11 planes were shot down. The Pakistan PM said President Trump saved 30 to 50 million lives. pic.twitter.com/CpfCWi25IC
— Shashank Mattoo (@MattooShashank) July 9, 2026
વૈશ્વિક રાજકારણ અને ભારતની સ્વાયત્તતા
આજે ભારત એક ઉભરતી વૈશ્વિક શક્તિ છે. ભારત જ્યારે કોઈ પણ ઓપરેશન કરે છે, ત્યારે તે પોતાની સુરક્ષા અને રાષ્ટ્રીય હિતને પ્રાથમિકતા આપે છે. ભારત કોઈના દબાણમાં આવીને પોતાની સુરક્ષા નીતિઓ બદલતું નથી. તે સાચું છે કે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે શાંતિ અને સુરક્ષાના મુદ્દે યોગદાન આપવા તૈયાર છે, પરંતુ પોતાની જમીન કે આંતરિક મુદ્દાઓ પર કોઈ ત્રીજા પક્ષની દખલગીરી ભારત માટે સ્વીકાર્ય નથી.
ટ્રમ્પના દાવા ગમે તેટલા આકર્ષક લાગે, પરંતુ જમીની વાસ્તવિકતા એ છે કે ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ એ ભારતની શક્તિ અને મક્કમતાનું પ્રતીક હતું. પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધોમાં ભારત ક્યારેય કોઈના આદેશ કે મધ્યસ્થતા પર નિર્ભર રહ્યું નથી. ટ્રમ્પના આ નિવેદનો કદાચ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર તેમની પોતાની છબી બનાવવા માટે હોઈ શકે છે, પરંતુ ભારત માટે આ મુદ્દો ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે: વાતચીત માત્ર બે દેશો વચ્ચે, કોઈ ત્રીજાની મધ્યસ્થતા વગર.
આ ઘટના ફરી એકવાર યાદ અપાવે છે કે આજના ડિજિટલ યુગમાં, જ્યાં ખોટી માહિતી ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે, ત્યાં સત્તાવાર તથ્યો અને દેશની નીતિને સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે. ભારત પોતાની શરતો પર જીવે છે અને પોતાની સુરક્ષા માટે કોઈ પણ હદ સુધી જઈ શકે છે.
